Kiểm soát rủi ro hợp đồng tại Việt Nam

Cách doanh nghiệp nước ngoài kiểm soát rủi ro về hợp đồng tại Việt Nam không chỉ nằm ở việc ký kết một bản hợp đồng “đầy đủ điều khoản”, mà nằm ở việc kiểm soát toàn bộ quá trình từ trước, trong và sau khi ký. Nhiều doanh nghiệp chỉ tập trung vào việc ký nhanh để triển khai dự án, nhưng lại bỏ qua những điểm kiểm soát quan trọng.

Theo quy định của Bộ luật Dân sự 2015 và Luật Thương mại 2005, hợp đồng cần đáp ứng các điều kiện về hiệu lực và nội dung. Tuy nhiên, việc áp dụng trong thực tế phụ thuộc vào nhiều yếu tố như ngành nghề, đối tác và cách triển khai. Do đó, mỗi trường hợp cần được đánh giá riêng, không nên áp dụng một cách máy móc.

ảnh website Q (5).webp

1. Rủi ro hợp đồng tại Việt Nam thường xuất hiện ở giai đoạn nào?

Giai đoạn trước khi ký hợp đồng

Đây là giai đoạn mà nhiều doanh nghiệp đánh giá thấp. Việc không kiểm tra đối tác hoặc không hiểu rõ cấu trúc giao dịch có thể dẫn đến rủi ro ngay từ đầu.

Một hợp đồng tốt không thể bù đắp cho việc lựa chọn sai đối tác hoặc hiểu sai mô hình hợp tác.

Giai đoạn thực hiện hợp đồng

Phần lớn vấn đề phát sinh ở giai đoạn này. Các thay đổi về tiến độ, chất lượng hoặc phạm vi công việc thường không được ghi nhận đầy đủ, dẫn đến tranh chấp sau này.

Nếu hợp đồng không có cơ chế kiểm soát trong quá trình thực hiện, doanh nghiệp sẽ mất lợi thế.

Giai đoạn phát sinh tranh chấp

Khi tranh chấp xảy ra, hợp đồng trở thành công cụ chính để bảo vệ quyền lợi. Tuy nhiên, nếu hợp đồng không được thiết kế để xử lý tình huống này, doanh nghiệp sẽ gặp nhiều hạn chế.

2. Cách kiểm soát rủi ro ở các giai đoạn

Cách kiểm soát rủi ro ngay từ trước khi ký hợp đồng

Hiểu đúng cấu trúc giao dịch

Trước khi soạn thảo hoặc ký hợp đồng, doanh nghiệp cần làm rõ bản chất giao dịch. Ai là bên thực hiện chính, ai chịu trách nhiệm, và dòng tiền sẽ đi như thế nào. Nếu không hiểu rõ cấu trúc, hợp đồng sẽ không phản ánh đúng thực tế.

Kiểm tra thông tin đối tác

Đây là bước quan trọng nhưng thường bị bỏ qua. Doanh nghiệp cần xác định đối tác có đang hoạt động hợp pháp, có đủ năng lực tài chính và có kinh nghiệm thực hiện nghĩa vụ hay không. Việc này giúp giảm đáng kể rủi ro ngay từ đầu.

Kiểm soát rủi ro trong quá trình thực hiện hợp đồng

Ghi nhận đầy đủ các thay đổi

Trong thực tế, các bên thường điều chỉnh nội dung hợp tác thông qua email hoặc trao đổi nhanh. Tuy nhiên, nếu những thay đổi này không được ghi nhận rõ ràng, doanh nghiệp sẽ gặp khó khăn khi cần chứng minh.

Đồng bộ giữa hợp đồng và vận hành

Hợp đồng cần phản ánh đúng cách doanh nghiệp đang làm việc. Nếu quy trình thực tế khác với nội dung hợp đồng, việc kiểm soát sẽ trở nên khó khăn.

Kiểm soát nghĩa vụ theo tiến độ

Doanh nghiệp cần theo dõi việc thực hiện nghĩa vụ theo từng giai đoạn, thay vì chỉ kiểm tra ở điểm đầu và cuối. Điều này giúp phát hiện sớm vấn đề và giảm thiểu thiệt hại.

Kiểm soát rủi ro tài chính trong hợp đồng

Thiết kế dòng tiền hợp lý

Một trong những rủi ro lớn nhất là thanh toán không gắn với kết quả thực hiện. Khi tiền được chuyển trước mà không có cơ chế kiểm soát, doanh nghiệp sẽ mất lợi thế.

Tránh phụ thuộc hoàn toàn vào hợp đồng

Hợp đồng không phải là công cụ duy nhất để bảo vệ dòng tiền. Doanh nghiệp cần kết hợp giữa điều khoản hợp đồng và cách vận hành thực tế để kiểm soát rủi ro tài chính.

Trong quá trình tư vấn, DEDICA nhận thấy nhiều doanh nghiệp nước ngoài gặp vấn đề không phải vì thiếu hợp đồng, mà vì không kiểm soát được quá trình thực hiện hợp đồng. Những doanh nghiệp chủ động kiểm soát từ đầu thường giảm được đáng kể rủi ro và chi phí phát sinh. Ngược lại, khi chỉ tập trung vào xử lý tranh chấp, lựa chọn thường bị hạn chế.