Khi hợp đồng thi công chỉ mang tính hình thức, ai là bên chịu trách nhiệm pháp lý?

Trong thực tế hoạt động xây dựng – thi công, không ít doanh nghiệp ký hợp đồng thi công mang tính hình thức: ký để đủ hồ sơ, ký cho “đúng quy trình”, nhưng nội dung không phản ánh đúng bản chất quan hệ thực tế giữa các bên. Khi công trình xảy ra tranh chấp, chậm tiến độ, tai nạn lao động hoặc bị cơ quan chức năng thanh tra, câu hỏi lớn nhất được đặt ra là: ai mới thực sự là bên chịu trách nhiệm pháp lý?

Thực tiễn cho thấy, rất nhiều doanh nghiệp đang tự đẩy mình vào rủi ro lớn chỉ vì coi nhẹ vai trò pháp lý của hợp đồng thi công.

Hợp đồng thi công “mang tính hình thức” là gì?

Hợp đồng thi công mang tính hình thức thường có các đặc điểm:

• Ký kết để hợp thức hóa hồ sơ với chủ đầu tư hoặc cơ quan quản lý

• Nội dung sao chép từ mẫu, không phản ánh đúng thực tế thi công

• Ghi nhận một bên là nhà thầu chính nhưng thực tế không trực tiếp thi công

• Trách nhiệm, phạm vi công việc, điều kiện thanh toán không rõ ràng

Nói cách khác, hợp đồng tồn tại trên giấy, nhưng việc thi công lại được thực hiện theo một “thỏa thuận ngầm” khác.

Vì sao doanh nghiệp chấp nhận ký hợp đồng thi công hình thức?

Áp lực tiến độ và thủ tục

Nhiều doanh nghiệp ký hợp đồng cho kịp:

• Khởi công công trình

• Giải ngân vốn

• Hoàn thiện hồ sơ pháp lý

Khi đó, hợp đồng chỉ được xem như một bước thủ tục, không phải công cụ quản lý rủi ro.

Tin tưởng quan hệ đối tác

Một số trường hợp:

• Đối tác quen biết lâu năm

• Đã hợp tác nhiều dự án

Doanh nghiệp chủ quan cho rằng không cần quá chặt chẽ về pháp lý, dẫn đến hợp đồng sơ sài.

Thiếu sự tham gia của luật sư

Hợp đồng thường do:

• Bộ phận kỹ thuật

• Bộ phận kinh doanh

soạn thảo, trong khi không có luật sư rà soát để đảm bảo phù hợp với pháp luật xây dựng và thực tế triển khai.

Khi xảy ra tranh chấp, hợp đồng hình thức gây rủi ro như thế nào?

Tòa án và cơ quan chức năng không nhìn vào “ý định”, mà nhìn vào “chứng cứ”

Trong giải quyết tranh chấp, cơ quan có thẩm quyền sẽ xem xét:

• Nội dung hợp đồng đã ký

• Các chứng cứ về việc thực hiện

Nếu hợp đồng ghi nhận doanh nghiệp là nhà thầu chính, thì dù trên thực tế có “khoán lại” cho bên khác, doanh nghiệp vẫn có nguy cơ bị xác định là bên chịu trách nhiệm chính.

Rủi ro về trách nhiệm dân sự

Khi công trình:

• Chậm tiến độ

• Không đạt chất lượng

• Phát sinh thiệt hại

bên đứng tên trong hợp đồng có thể phải:

• Bồi thường thiệt hại

• Chịu phạt vi phạm hợp đồng

• Chịu trách nhiệm bảo hành, khắc phục

Rủi ro về trách nhiệm hành chính và hình sự

Trong các trường hợp nghiêm trọng như:

• Tai nạn lao động

• Vi phạm quy định về xây dựng

• Sử dụng lao động, an toàn, môi trường

bên đứng tên trong hợp đồng thi công có thể:

• Bị xử phạt hành chính

• Bị đình chỉ hoạt động

• Thậm chí bị xem xét trách nhiệm hình sự nếu đủ yếu tố

Vậy ai là bên chịu trách nhiệm pháp lý khi hợp đồng chỉ mang tính hình thức?

Trách nhiệm không phụ thuộc vào “thỏa thuận miệng”

Pháp luật không công nhận:

• “Thực tế là bên khác làm”

• “Chỉ đứng tên giúp”

nếu các nội dung này không được thể hiện rõ ràng trong hợp đồng và hồ sơ pháp lý.

Bên ký hợp đồng có nguy cơ chịu trách nhiệm chính

Trong đa số trường hợp:

• Bên ký hợp đồng thi công

• Bên được ghi nhận là nhà thầu

sẽ là đối tượng đầu tiên bị xem xét trách nhiệm, kể cả khi:

• Không trực tiếp thi công

• Chỉ tham gia với vai trò trung gian

Việc “đẩy trách nhiệm” cho bên thi công thực tế rất khó nếu hợp đồng không được thiết kế đúng ngay từ đầu.

Doanh nghiệp thường sai ở đâu khi ký hợp đồng thi công?

Không phân định rõ vai trò các bên

Hợp đồng không làm rõ:

• Nhà thầu chính

• Nhà thầu phụ

• Phạm vi công việc cụ thể

khiến trách nhiệm bị “gom” về một bên.

Thiếu điều khoản chuyển giao trách nhiệm

Nhiều hợp đồng không có:

• Điều khoản về khoán lại

• Điều khoản về trách nhiệm của nhà thầu phụ

• Cơ chế bồi hoàn khi có vi phạm

Điều này khiến bên đứng tên gánh rủi ro toàn bộ.

Không cập nhật hợp đồng theo thực tế triển khai

Dự án thay đổi nhưng:

• Không ký phụ lục

• Không điều chỉnh hợp đồng

khiến hồ sơ pháp lý lệch hoàn toàn so với thực tế.

Doanh nghiệp cần làm gì để tránh rủi ro từ hợp đồng thi công hình thức?

Rà soát lại toàn bộ hợp đồng đang áp dụng

Doanh nghiệp nên:

• Kiểm tra xem hợp đồng có phản ánh đúng mô hình thi công hay không

• Đánh giá các điều khoản về trách nhiệm, bồi thường, bảo hiểm

• Phát hiện sớm các “điểm mù pháp lý”

Chuẩn hóa hợp đồng theo đúng vai trò thực tế

Nếu có:

• Nhà thầu phụ

• Khoán lại công việc

thì cần:

• Ghi nhận rõ trong hợp đồng

• Phân định trách nhiệm cụ thể

• Có cơ chế kiểm soát rủi ro

Có luật sư tham gia từ đầu và đồng hành xuyên suốt

Luật sư giúp doanh nghiệp:

• Thiết kế hợp đồng đúng bản chất pháp lý

• Cảnh báo rủi ro ngay từ giai đoạn ký kết

• Điều chỉnh hợp đồng khi dự án thay đổi

Tư vấn pháp lý thường xuyên giúp doanh nghiệp kiểm soát rủi ro thi công thế nào?

Với dịch vụ tư vấn pháp lý thường xuyên, doanh nghiệp sẽ:

• Được rà soát hợp đồng định kỳ

• Có ý kiến pháp lý trước các quyết định quan trọng

• Không bị động khi tranh chấp hoặc thanh tra xảy ra

• Giảm đáng kể nguy cơ “đứng tên chịu trận”

Thay vì xử lý hậu quả, doanh nghiệp chủ động phòng ngừa rủi ro ngay từ hợp đồng.

DEDICA Law – Giải pháp tư vấn pháp lý thường xuyên cho doanh nghiệp xây dựng – thi công

DEDICA Law là công ty luật chuyên nghiệp tại TP. Hồ Chí Minh, có kinh nghiệm sâu trong tư vấn pháp lý thường xuyên, rà soát hợp đồng và giải quyết tranh chấp cho doanh nghiệp xây dựng, thi công và đầu tư dự án.

DEDICA hỗ trợ:

• Rà soát, soạn thảo hợp đồng thi công đúng bản chất

• Phân định rõ trách nhiệm pháp lý giữa các bên

• Phòng ngừa rủi ro khi ký hợp đồng hình thức

• Đồng hành lâu dài với mô hình phòng pháp lý thuê ngoài

DEDICA không chỉ giúp doanh nghiệp đúng luật, mà còn đúng chiến lược để bảo vệ mình trước mọi rủi ro pháp lý.

Liên hệ với DEDICA Law Firm để được tư vấn pháp lý chuyên sâu!

📞 Hotline: (+84) 39 969 0012 (Hỗ trợ qua WhatsApp, WeChat và Zalo)

🕒 Giờ làm việc: Thứ Hai – Thứ Sáu (8:30 – 18:00)

Liên hệ ngay để nhận tư vấn miễn phí lần đầu từ đội ngũ luật sư chuyên nghiệp của chúng tôi!