Việc bị cấm xuất cảnh là một trong những nỗi sợ lớn nhất đối với người nước ngoài khi làm việc, sinh sống hoặc du lịch tại Việt Nam, đặc biệt khi có liên quan đến vụ án hình sự. Vậy thực tế pháp luật Việt Nam quy định như thế nào? Công an được cấm xuất cảnh trong những trường hợp nào, và đâu là giới hạn của biện pháp này? Bài viết dưới đây được viết nhằm giúp bạn hiểu đúng và biết cách hành động an toàn về mặt pháp lý.

Cấm xuất cảnh là gì theo pháp luật Việt Nam?

Theo Luật Xuất cảnh, nhập cảnh của người nước ngoài tại Việt Nam (sửa đổi, bổ sung năm 2019) và Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 (đang có hiệu lực), cấm xuất cảnh là biện pháp hành chính – tố tụng nhằm ngăn chặn việc rời khỏi lãnh thổ Việt Nam của cá nhân khi cơ quan có thẩm quyền cho rằng việc xuất cảnh có thể ảnh hưởng đến quá trình điều tra, truy tố, xét xử hoặc thi hành án.

Nói cách khác, đây không phải là hình phạt, mà là biện pháp tạm thời phục vụ cho việc giải quyết vụ việc.

Khi nào công an Việt Nam được cấm xuất cảnh người nước ngoài?

Đây là nội dung quan trọng nhất, cũng là điều mà người đọc quan tâm nhất. Theo quy định hiện hành, công an Việt Nam chỉ được cấm xuất cảnh đối với người nước ngoài trong những trường hợp cụ thể dưới đây.

Người nước ngoài là bị can, bị cáo trong vụ án hình sự

Theo Điều 124 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, cấm xuất cảnh có thể được áp dụng đối với bị can, bị cáo khi có căn cứ cho rằng họ có khả năng bỏ trốn hoặc việc xuất cảnh có thể gây khó khăn cho quá trình tố tụng.

Điều này có nghĩa là:

• Người nước ngoài đã bị khởi tố về mặt hình sự.
• Có quyết định tố tụng rõ ràng (không phải chỉ là “nghi ngờ” hay “mời làm việc”).

Trong thực tế, phần lớn các quyết định cấm xuất cảnh đối với người nước ngoài đều rơi vào nhóm này.

Người nước ngoài là người bị tố giác, người bị kiến nghị khởi tố

Một điểm ít người biết là: ngay cả khi chưa bị khởi tố, người nước ngoài vẫn có thể bị cấm xuất cảnh nếu thuộc diện đang bị xem xét trách nhiệm hình sự.

Theo Điều 36 Luật Xuất cảnh, nhập cảnh của người nước ngoài, cơ quan tiến hành tố tụng có thể đề nghị tạm hoãn xuất cảnh đối với người nước ngoài đang trong quá trình xác minh, giải quyết tin báo về tội phạm, nếu có căn cứ cho rằng việc xuất cảnh sẽ ảnh hưởng đến quá trình điều tra.

Đây là giai đoạn rất “nhạy cảm”, bởi nhiều người nước ngoài không ý thức được rằng chưa bị khởi tố không đồng nghĩa với việc chắc chắn được xuất cảnh.

Người nước ngoài có nghĩa vụ liên quan trong vụ án hình sự

Trong một số vụ án phức tạp, người nước ngoài không phải là bị can, bị cáo, nhưng lại là:

• Người có nghĩa vụ bồi thường dân sự.
• Người đang giữ tài sản, chứng cứ quan trọng.

Trong những trường hợp này, nếu cơ quan tố tụng chứng minh được rằng việc xuất cảnh có thể làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến việc giải quyết vụ án, biện pháp cấm xuất cảnh vẫn có thể được áp dụng.

Tuy nhiên, trên thực tế, nhóm trường hợp này ít phổ biến hơn và thường phải có căn cứ khá chặt chẽ.

Những trường hợp thường không bị cấm xuất cảnh (nhưng nhiều người vẫn lo sợ)

Trong nhiều vụ việc, người nước ngoài rơi vào trạng thái lo lắng quá mức dù thực tế chưa thuộc diện bị cấm xuất cảnh theo quy định pháp luật. Việc hiểu đúng những trường hợp thường không áp dụng biện pháp này sẽ giúp tránh hoang mang và đưa ra quyết định phù hợp hơn.

Chỉ bị mời làm việc, chưa có quyết định tố tụng

Việc công an “mời làm việc” hay “làm rõ thông tin” không tự động dẫn đến cấm xuất cảnh. Nếu chưa có quyết định khởi tố, chưa có quyết định áp dụng biện pháp ngăn chặn, thì về nguyên tắc, quyền xuất cảnh của bạn vẫn được pháp luật bảo vệ.

Tuy nhiên, cần lưu ý: mọi hành động trong giai đoạn này (lời khai, tài liệu cung cấp, thái độ hợp tác) đều có thể ảnh hưởng đến đánh giá của cơ quan điều tra sau này.

Là người bị hại hoặc người làm chứng

Người nước ngoài là bị hại hoặc người làm chứng trong vụ án hình sự tại Việt Nam không phải đối tượng bị cấm xuất cảnh, trừ trường hợp đặc biệt có căn cứ cho rằng việc xuất cảnh sẽ cản trở nghiêm trọng việc giải quyết vụ án.

Trong đa số vụ việc, người bị hại vẫn có thể xuất cảnh bình thường.

Quyết định cấm xuất cảnh có thời hạn bao lâu?

Theo pháp luật hiện hành:

• Cấm xuất cảnh phải có quyết định bằng văn bản.
• Có thời hạn cụ thể và có thể được gia hạn nếu vụ án chưa kết thúc.
• Người bị cấm xuất cảnh có quyền khiếu nại nếu cho rằng việc áp dụng là không có căn cứ.

Trên thực tế, nhiều khách hàng chỉ phát hiện mình bị cấm xuất cảnh khi làm thủ tục tại sân bay. Đây là tình huống rất căng thẳng và hoàn toàn có thể tránh được nếu có luật sư theo sát hồ sơ từ sớm.

Người nước ngoài nên làm gì khi lo ngại bị cấm xuất cảnh?

Đây là lúc cần sự tỉnh táo thay vì hoảng loạn. Việc cố gắng xuất cảnh khi đang trong diện bị xem xét có thể bị đánh giá là có ý định bỏ trốn, làm tình hình pháp lý xấu hơn.

Nên làm việc sớm với luật sư hình sự có kinh nghiệm với khách hàng nước ngoài

Luật sư không chỉ giúp bạn hiểu quyền và nghĩa vụ của mình, mà còn:

• Làm việc với cơ quan tố tụng để xác định chính xác tình trạng pháp lý.
• Đánh giá nguy cơ bị cấm xuất cảnh.
• Đề xuất phương án bảo vệ quyền lợi phù hợp trong từng giai đoạn.

Lưu ý: mọi phân tích pháp lý đều mang tính tham khảo, việc áp dụng cụ thể phụ thuộc vào hồ sơ, chứng cứ và đánh giá của cơ quan có thẩm quyền tại từng thời điểm.

DEDICA là công ty luật tại TP. Hồ Chí Minh, tư vấn và tham gia bảo vệ quyền lợi cho người nước ngoài là bị can, bị cáo, người liên quan hoặc người bị hại trong các vụ án hình sự tại Việt Nam. Chúng tôi hiểu rõ sự khác biệt về ngôn ngữ, văn hóa và tâm lý khi người nước ngoài làm việc với cơ quan công an Việt Nam.

Nếu bạn hoặc người thân đang:

• Bị công an mời làm việc.
• Đang bị điều tra hoặc có nguy cơ bị khởi tố.
• Lo ngại bị cấm xuất cảnh, giữ hộ chiếu.

Việc công an Việt Nam cấm xuất cảnh đối với người nước ngoài không diễn ra tùy tiện, mà chỉ được áp dụng trong những trường hợp luật định và phải có căn cứ cụ thể. Vì vậy, thay vì hoảng loạn hoặc tự suy đoán, người nước ngoài cần hiểu rõ tình trạng pháp lý của mình và có định hướng xử lý phù hợp ngay từ sớm.

Liên hệ với DEDICA Law Firm để được tư vấn pháp lý chuyên sâu!

📞 Hotline: (+84) 39 969 0012 (Hỗ trợ qua WhatsApp, WeChat và Zalo)

🕒 Giờ làm việc: Thứ Hai – Thứ Sáu (8:30 – 18:00)

Liên hệ ngay để nhận tư vấn miễn phí lần đầu từ đội ngũ luật sư chuyên nghiệp của chúng tôi!