Khi nào hành vi không kê khai thuế của doanh nghiệp FDI có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự?

Doanh nghiệp FDI không kê khai thuế có thể bị xử phạt hành chính – nhưng khi nào rủi ro chuyển sang truy cứu trách nhiệm hình sự về thuế tại Việt Nam?

Không kê khai thuế của doanh nghiệp FDI: Khi nào rủi ro chuyển sang trách nhiệm hình sự?

Đối với nhiều doanh nghiệp FDI tại Việt Nam, việc kê khai thuế đôi khi bị xem là thủ tục hành chính phức tạp. Sự khác biệt về hệ thống pháp luật, rào cản ngôn ngữ và quy trình kế toán có thể khiến doanh nghiệp vô tình không kê khai thuế hoặc kê khai không đầy đủ.

Trong phần lớn trường hợp, hành vi này chỉ dẫn đến xử phạt hành chính về thuế. Tuy nhiên, trong một số tình huống nghiêm trọng, cơ quan điều tra có thể xem xét truy cứu trách nhiệm hình sự về tội trốn thuế theo pháp luật Việt Nam.

Đây chính là điều khiến nhiều nhà đầu tư nước ngoài, giám đốc, hoặc kế toán trưởng của doanh nghiệp FDI lo lắng:

• Khi nào việc không kê khai thuế chỉ là vi phạm hành chính?
• Khi nào hành vi này có thể bị khởi tố hình sự?
• Người nước ngoài giữ chức vụ trong doanh nghiệp có thể bị điều tra hoặc bị cấm xuất cảnh hay không?

Hiểu đúng ranh giới giữa vi phạm hành chính về thuế và tội trốn thuế là bước quan trọng để doanh nghiệp FDI bảo vệ mình trước các rủi ro pháp lý.

Không kê khai thuế có phải lúc nào cũng là tội trốn thuế?

Câu trả lời là không phải lúc nào cũng vậy.

Theo Luật Quản lý thuế 2019, nhiều hành vi liên quan đến việc chậm kê khai hoặc không kê khai thuế ban đầu thường được xử lý bằng biện pháp hành chính như:

• Phạt tiền
• Truy thu thuế
• Tính tiền chậm nộp
• Phạt bổ sung theo tỷ lệ phần trăm số thuế thiếu

Điều này có nghĩa rằng không phải mọi sai sót trong kê khai thuế đều dẫn đến trách nhiệm hình sự.

Trong thực tế, nhiều doanh nghiệp FDI gặp các vấn đề như:

• Hệ thống kế toán khác với chuẩn Việt Nam
• Nhầm lẫn trong việc xác định nghĩa vụ thuế
• Sai sót trong báo cáo của công ty mẹ hoặc công ty liên kết
• Thiếu hiểu biết về quy định thuế địa phương

Những trường hợp như vậy thường được cơ quan thuế xử lý theo Nghị định 125/2020/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính về thuế và hóa đơn.

Tuy nhiên, khi hành vi có dấu hiệu cố ý nhằm tránh nghĩa vụ thuế, rủi ro pháp lý có thể chuyển sang trách nhiệm hình sự.

Các dấu hiệu cho thấy hành vi có thể bị xem là trốn thuế

Theo Điều 200 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017), tội trốn thuế có thể bị xem xét khi cá nhân hoặc tổ chức thực hiện một số hành vi nhằm không nộp hoặc giảm số thuế phải nộp.

Một số hành vi phổ biến gồm:

1. Không nộp hồ sơ khai thuế
 Nếu doanh nghiệp có nghĩa vụ kê khai nhưng cố ý không nộp hồ sơ thuế, dẫn đến việc không xác định được nghĩa vụ thuế.

2. Không ghi chép doanh thu trong sổ kế toán
 Ví dụ:

• Che giấu doanh thu
• Không ghi nhận một phần giao dịch
• Lập hai hệ thống sổ sách kế toán

3. Sử dụng hóa đơn, chứng từ không hợp pháp
 Bao gồm:

• Sử dụng hóa đơn khống
• Mua bán hóa đơn để giảm nghĩa vụ thuế
• Ghi sai giá trị giao dịch

4. Khai sai nhằm giảm số thuế phải nộp

Điểm quan trọng là: các hành vi này phải dẫn đến số tiền thuế trốn đạt ngưỡng luật định thì mới có thể bị xem xét xử lý hình sự.

Theo Điều 200 Bộ luật Hình sự:

• Nếu số tiền thuế trốn từ 100 triệu đồng trở lên, hoặc
• Dưới mức này nhưng đã bị xử phạt hành chính trước đó về hành vi tương tự

Thì cá nhân liên quan có thể bị xem xét truy cứu trách nhiệm hình sự.

Người nước ngoài trong doanh nghiệp FDI có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự không?

Một câu hỏi mà nhiều nhà đầu tư nước ngoài lo lắng là:

Liệu giám đốc hoặc quản lý người nước ngoài có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự tại Việt Nam vì vấn đề thuế của doanh nghiệp?

Theo pháp luật Việt Nam, câu trả lời là có thể, nhưng điều này phụ thuộc vào vai trò và mức độ liên quan của từng cá nhân.

Pháp luật hình sự Việt Nam không chỉ xử lý pháp nhân thương mại, mà còn có thể xem xét trách nhiệm của cá nhân liên quan đến hành vi phạm tội.

Điều này có nghĩa rằng trong một số vụ án về trốn thuế của doanh nghiệp FDI, các cá nhân sau có thể bị cơ quan điều tra làm việc:

• Giám đốc hoặc Tổng giám đốc
• Người đại diện theo pháp luật
• Kế toán trưởng
• Người trực tiếp quản lý hoạt động tài chính

Tuy nhiên, việc một cá nhân bị mời làm việc với cơ quan điều tra không đồng nghĩa với việc họ chắc chắn bị truy tố.

Trong nhiều trường hợp, cơ quan chức năng chỉ cần làm rõ trách nhiệm và vai trò của từng cá nhân trong quá trình kê khai thuế.

Những tình huống người nước ngoài thường bị cơ quan điều tra mời làm việc

Trong thực tế, các khách hàng nước ngoài thường tìm đến luật sư khi gặp các tình huống như:

• Nhận giấy mời làm việc từ cơ quan công an hoặc cơ quan thuế
• Bị yêu cầu giải trình về hoạt động kế toán của công ty
• Bị tạm hoãn xuất cảnh trong quá trình điều tra
• Công ty bị khởi tố vụ án về trốn thuế

Những tình huống này thường gây áp lực tâm lý lớn đối với người nước ngoài, đặc biệt khi họ:

• Không hiểu rõ quy trình tố tụng hình sự tại Việt Nam
• Lo lắng về khả năng bị bắt giữ
• Không biết quyền và nghĩa vụ của mình khi làm việc với cơ quan điều tra

Trong những thời điểm như vậy, việc được tư vấn pháp lý kịp thời có thể giúp cá nhân hiểu rõ vị trí pháp lý của mình và chuẩn bị phương án làm việc phù hợp.

Doanh nghiệp FDI nên làm gì khi có dấu hiệu rủi ro hình sự về thuế?

Khi có dấu hiệu liên quan đến trốn thuế hoặc vi phạm nghĩa vụ kê khai thuế, phản ứng ban đầu của doanh nghiệp và cá nhân liên quan có thể ảnh hưởng lớn đến diễn biến của vụ việc.

Dưới đây là một số bước thường được các luật sư khuyến nghị.

Đánh giá lại toàn bộ hồ sơ thuế và kế toán

Bước đầu tiên là rà soát hồ sơ kế toán và nghĩa vụ thuế của doanh nghiệp.

Điều này giúp xác định:

• Có thực sự tồn tại sai sót trong kê khai thuế hay không
• Sai sót đó do lỗi kỹ thuật hay có dấu hiệu cố ý
• Mức độ ảnh hưởng đến nghĩa vụ thuế của doanh nghiệp

Việc đánh giá sớm giúp doanh nghiệp hiểu rõ rủi ro pháp lý trước khi cơ quan điều tra đưa ra kết luận.

Chuẩn bị chiến lược pháp lý khi làm việc với cơ quan chức năng

Trong các vụ việc liên quan đến trốn thuế của doanh nghiệp FDI, nhiều yếu tố có thể ảnh hưởng đến cách cơ quan chức năng đánh giá vụ việc, chẳng hạn như:

• Cách doanh nghiệp giải trình hồ sơ kế toán
• Việc khắc phục hậu quả về thuế
• Sự hợp tác với cơ quan chức năng

Do đó, việc có chiến lược pháp lý phù hợp ngay từ đầu là rất quan trọng.

Một luật sư có kinh nghiệm trong các vụ việc hình sự – thuế liên quan đến người nước ngoài có thể hỗ trợ:

• Giải thích quyền và nghĩa vụ khi làm việc với cơ quan điều tra
• Chuẩn bị tài liệu và phương án giải trình
• Bảo vệ quyền lợi của khách hàng trong quá trình tố tụng

(Lưu ý: Mỗi vụ việc có tình tiết khác nhau, vì vậy kết quả pháp lý sẽ phụ thuộc vào nhiều yếu tố cụ thể của từng trường hợp.)

Vai trò của luật sư khi người nước ngoài liên quan đến vụ án thuế tại Việt Nam

Đối với người nước ngoài, việc tham gia vào một vụ án hình sự tại Việt Nam thường đi kèm với nhiều khó khăn:

• Khác biệt về hệ thống pháp luật
• Rào cản ngôn ngữ
• Thiếu thông tin về quyền lợi của mình

Trong những trường hợp như vậy, luật sư có thể đóng vai trò:

• Cầu nối pháp lý giữa khách hàng và cơ quan chức năng
• Giải thích quy trình tố tụng một cách rõ ràng
• Bảo vệ quyền lợi hợp pháp của khách hàng theo quy định pháp luật Việt Nam

Tại TP. Hồ Chí Minh, DEDICA là một trong những công ty luật thường xuyên tư vấn và tham gia bảo vệ quyền lợi cho khách hàng nước ngoài trong các vụ việc pháp lý tại Việt Nam, bao gồm:

• Các vụ án hình sự
• Các vấn đề liên quan đến thuế và tài chính doanh nghiệp
• Các tình huống người nước ngoài bị mời làm việc hoặc bị điều tra

Đội ngũ luật sư của DEDICA có kinh nghiệm làm việc với khách hàng quốc tế, hiểu rõ các khó khăn mà người nước ngoài thường gặp khi đối mặt với hệ thống pháp luật Việt Nam.

Liên hệ với DEDICA Law Firm để được tư vấn pháp lý chuyên sâu!

📞 Hotline: (+84) 39 969 0012 (Hỗ trợ qua WhatsApp, WeChat và Zalo)

🕒 Giờ làm việc: Thứ Hai – Thứ Sáu (8:30 – 18:00)

Liên hệ ngay để nhận tư vấn miễn phí lần đầu từ đội ngũ luật sư chuyên nghiệp của chúng tôi!