Không phải mọi tranh chấp kinh doanh đều chỉ là chuyện dân sự. Trong một số trường hợp, tranh chấp kinh doanh có thể bị điều tra hình sự. Khi nào điều đó xảy ra?
Khi nào tranh chấp kinh doanh giữa đối tác có thể bị xử lý hình sự tại Việt Nam?
Trong hoạt động kinh doanh tại Việt Nam, việc phát sinh tranh chấp giữa các đối tác là điều không hiếm gặp. Nhiều doanh nghiệp – đặc biệt là nhà đầu tư nước ngoài – thường cho rằng đây chỉ là vấn đề dân sự hoặc thương mại, có thể giải quyết thông qua đàm phán, trọng tài hoặc tòa án.
Tuy nhiên, trên thực tế, không ít trường hợp tranh chấp kinh doanh đã bị cơ quan điều tra xem xét dưới góc độ hình sự. Điều này khiến nhiều doanh nhân bất ngờ khi nhận được giấy mời làm việc từ công an, thậm chí có người bị tạm giữ hoặc khởi tố vụ án.
Vậy ranh giới giữa tranh chấp dân sự và tội phạm hình sự nằm ở đâu? Khi nào một tranh chấp hợp đồng, tranh chấp đầu tư hoặc tranh chấp góp vốn có thể bị chuyển thành vụ án hình sự tại Việt Nam? Hiểu rõ vấn đề này sẽ giúp doanh nghiệp và nhà đầu tư chủ động bảo vệ quyền lợi của mình ngay từ đầu.
Những tranh chấp kinh doanh thường chỉ được xử lý theo pháp luật dân sự
Trong phần lớn trường hợp, tranh chấp kinh doanh được giải quyết theo Bộ luật Dân sự 2015 và Luật Thương mại 2005. Các dạng tranh chấp phổ biến gồm:
Tranh chấp hợp đồng thương mại
Ví dụ:
- Không thanh toán tiền hàng đúng hạn
- Giao hàng không đúng chất lượng
- Vi phạm điều khoản hợp đồng
- Chậm tiến độ dự án
Trong những trường hợp này, bên bị thiệt hại thường có các lựa chọn như:
- Thương lượng hoặc hòa giải
- Khởi kiện tại tòa án
- Trọng tài thương mại
Tòa án hoặc trọng tài có thể buộc bên vi phạm bồi thường thiệt hại, phạt vi phạm hoặc tiếp tục thực hiện nghĩa vụ hợp đồng.
Điểm quan trọng là: mục tiêu của pháp luật dân sự là khôi phục quyền lợi, chứ không phải trừng phạt.
Tranh chấp góp vốn, cổ phần hoặc quản lý doanh nghiệp
Một số tranh chấp phổ biến giữa các đối tác gồm:
- Tranh chấp tỷ lệ cổ phần
- Tranh chấp quyền quản lý công ty
- Tranh chấp phân chia lợi nhuận
- Tranh chấp chuyển nhượng vốn
Các tranh chấp này thường được giải quyết theo Luật Doanh nghiệp 2020 và các điều khoản trong điều lệ công ty.
Trong phần lớn trường hợp, đây vẫn là quan hệ dân sự hoặc thương mại, không phải là tội phạm.
Tuy nhiên, tình huống có thể thay đổi nếu hành vi của một bên có dấu hiệu gian dối, chiếm đoạt tài sản hoặc lạm dụng quyền hạn.
Khi nào tranh chấp kinh doanh có thể bị chuyển thành vụ án hình sự?
Một tranh chấp kinh doanh có thể bị cơ quan điều tra xem xét dưới góc độ hình sự nếu có dấu hiệu của tội phạm được quy định trong Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017).
Nói cách khác, vấn đề không nằm ở việc “có tranh chấp hay không”, mà nằm ở bản chất hành vi của các bên.
Khi có dấu hiệu gian dối hoặc chiếm đoạt tài sản
Một trong những tình huống phổ biến nhất là khi một bên bị cho là cố ý chiếm đoạt tài sản của đối tác.
Một số tội danh thường được cơ quan điều tra xem xét gồm:
1. Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản – Bộ luật Hình sự
Hành vi có thể bị xem xét theo tội danh này nếu:
- Người thực hiện dùng thủ đoạn gian dối
- Khiến người khác tin tưởng và giao tài sản
- Sau đó chiếm đoạt tài sản đó
Ví dụ trong thực tế kinh doanh:
- Ký hợp đồng khi biết rõ không có khả năng thực hiện
- Cung cấp thông tin sai lệch để nhận tiền đầu tư
- Giả mạo hồ sơ để nhận thanh toán
2. Tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản – Bộ luật Hình sự
Tội danh này có thể được xem xét khi:
- Một người nhận tài sản hợp pháp từ đối tác
- Sau đó sử dụng tài sản sai mục đích hoặc không trả lại
- Có dấu hiệu chiếm đoạt
Ví dụ:
- Nhận tiền đặt cọc nhưng không thực hiện dự án
- Nhận tiền đầu tư rồi sử dụng cho mục đích cá nhân
- Không hoàn trả tiền dù có khả năng thanh toán
Trong thực tế, ranh giới giữa vi phạm hợp đồng và hành vi chiếm đoạt tài sản đôi khi khá mong manh, và cách nhìn nhận của cơ quan điều tra có thể ảnh hưởng lớn đến hướng xử lý vụ việc.
Khi có dấu hiệu lạm dụng chức vụ hoặc quản lý tài sản sai phạm
Trong một số trường hợp liên quan đến công ty hoặc dự án đầu tư, tranh chấp có thể bị xem xét theo các tội danh khác như:
Tội lạm dụng chức vụ quyền hạn chiếm đoạt tài sản
Điều này có thể xảy ra nếu một người:
- Lợi dụng vị trí quản lý trong doanh nghiệp
- Sử dụng quyền hạn để chiếm đoạt tài sản của công ty hoặc đối tác
Tội sử dụng trái phép tài sản
Ví dụ:
- Sử dụng tài sản của công ty cho mục đích cá nhân
- Chuyển tài sản cho bên thứ ba không có quyền
Trong những tình huống này, một tranh chấp nội bộ doanh nghiệp có thể trở thành vụ án hình sự nếu cơ quan điều tra nhận thấy có dấu hiệu vi phạm nghiêm trọng.
Người nước ngoài nên làm gì khi bị mời làm việc trong vụ án hình sự tại Việt Nam?
Đối với người nước ngoài kinh doanh hoặc đầu tư tại Việt Nam, việc nhận được giấy mời làm việc từ công an có thể gây nhiều lo lắng.
Điều quan trọng cần hiểu là: không phải mọi buổi làm việc đều đồng nghĩa với việc bạn sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Tuy nhiên, cách bạn xử lý giai đoạn đầu có thể ảnh hưởng lớn đến toàn bộ vụ việc.
Bình tĩnh và hiểu rõ quyền của mình
Theo Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015, người bị mời làm việc hoặc người bị tố giác có các quyền cơ bản như:
- Được trình bày ý kiến và cung cấp tài liệu
- Được nhờ luật sư tư vấn và bảo vệ quyền lợi
- Không bị ép buộc khai báo trái pháp luật
Đối với người nước ngoài, việc có luật sư hiểu rõ pháp luật Việt Nam và có kinh nghiệm làm việc với cơ quan điều tra là yếu tố rất quan trọng.
Tìm tư vấn pháp lý càng sớm càng tốt
Nhiều doanh nhân chỉ tìm luật sư sau khi vụ án đã khởi tố. Tuy nhiên, trên thực tế, giai đoạn điều tra ban đầu mới là lúc quan trọng nhất để:
- Làm rõ bản chất của tranh chấp
- Cung cấp tài liệu chứng minh giao dịch hợp pháp
- Tránh những hiểu lầm pháp lý không đáng có
Một chiến lược pháp lý phù hợp có thể giúp làm rõ rằng đây chỉ là tranh chấp dân sự, hoặc ít nhất bảo vệ tốt nhất quyền lợi của người liên quan trong quá trình tố tụng.
DEDICA Law – Hỗ trợ pháp lý cho người nước ngoài trong các vụ án hình sự tại Việt Nam
Trong nhiều năm qua, DEDICA Law đã tham gia tư vấn và bảo vệ quyền lợi cho khách hàng nước ngoài liên quan đến các vụ án hình sự tại Việt Nam, bao gồm:
- Người nước ngoài bị điều tra hoặc truy tố
- Người nước ngoài là bị hại trong vụ án hình sự
- Doanh nhân nước ngoài gặp tranh chấp kinh doanh có dấu hiệu hình sự
Đội ngũ luật sư của DEDICA từng làm việc tại các công ty luật quốc tế và tập đoàn đa quốc gia, có kinh nghiệm:
- Làm việc với cơ quan điều tra
- Tham gia bào chữa trong vụ án hình sự
- Hỗ trợ khách hàng nước ngoài hiểu rõ hệ thống pháp luật Việt Nam
Lưu ý: Mỗi vụ việc đều có tình tiết pháp lý riêng, và kết quả phụ thuộc vào nhiều yếu tố như chứng cứ, lời khai và quá trình tố tụng. Vì vậy, việc tham vấn luật sư sớm sẽ giúp bạn đánh giá chính xác rủi ro pháp lý và lựa chọn hướng xử lý phù hợp.
Liên hệ với DEDICA Law Firm để được tư vấn pháp lý chuyên sâu!
📞 Hotline: (+84) 39 969 0012 (Hỗ trợ qua WhatsApp, WeChat và Zalo)
🕒 Giờ làm việc: Thứ Hai – Thứ Sáu (8:30 – 18:00)
Liên hệ ngay để nhận tư vấn miễn phí lần đầu từ đội ngũ luật sư chuyên nghiệp của chúng tôi!
