Khi được công an tại Việt Nam yêu cầu “hợp tác”, nhiều người nước ngoài rơi vào trạng thái hoang mang vì không ai nói rõ họ đang ở tư cách pháp lý nào. Không bị bắt, nhưng cũng không được giải thích cụ thể. Liệu bạn chỉ là người liên quan, người làm chứng hay đang bị điều tra? Trong bối cảnh khác biệt ngôn ngữ và hệ thống pháp luật, việc hiểu sai vai trò của mình có thể dẫn đến những rủi ro nghiêm trọng. Đây là lý do vì sao người nước ngoài cần nhận diện đúng tình huống pháp lý ngay từ những buổi làm việc đầu tiên.

Khi “được mời hợp tác” nhưng không ai nói rõ bạn đang ở vị trí nào

Rất nhiều người nước ngoài tại Việt Nam tìm đến luật sư trong tâm trạng hoang mang: “Tôi không bị bắt, nhưng công an nói tôi phải hợp tác điều tra. Tôi đang là ai trong vụ án này?”
Cảm giác lo sợ, mất kiểm soát là điều dễ hiểu, đặc biệt khi bạn không rành pháp luật Việt Nam, không thông thạo tiếng Việt và không rõ quyền của mình đến đâu.

Thực tế, cụm từ “yêu cầu hợp tác” không phải là một thuật ngữ pháp lý chính thức. Đây chỉ là cách nói phổ biến trong thực tế làm việc của cơ quan điều tra. Việc không làm rõ tư cách pháp lý có thể khiến người nước ngoài vô tình đưa ra lời khai bất lợi cho chính mình.

Điều quan trọng là: mỗi tư cách pháp lý sẽ có quyền và nghĩa vụ hoàn toàn khác nhau. Hiểu sai hoặc không hiểu gì có thể dẫn đến hậu quả rất lớn, kể cả trong những vụ việc ban đầu tưởng chừng “không nghiêm trọng”.

Tư cách pháp lý trong tố tụng hình sự và vì sao bạn cần xác định ngay từ đầu

Theo Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung hiện hành), khi một người tham gia vào quá trình giải quyết vụ án hình sự, họ luôn được đặt vào một tư cách pháp lý cụ thể, dù cơ quan điều tra có nói rõ hay không.

Tư cách là người làm chứng

Người làm chứng là người biết thông tin liên quan đến vụ án và được cơ quan có thẩm quyền triệu tập để lấy lời khai. Về nguyên tắc, người làm chứng không phải là người bị điều tra.

Tuy nhiên, trên thực tế, rất nhiều vụ việc bắt đầu từ việc “mời làm chứng”, sau đó chuyển hóa tư cách khi lời khai có dấu hiệu bất lợi.
Luật cho phép cơ quan điều tra đánh giá lại tư cách tham gia tố tụng nếu phát hiện dấu hiệu phạm tội.

Điểm người nước ngoài thường không biết:

• Bạn không buộc phải khai những nội dung có thể làm bất lợi cho chính mình.
• Bạn có quyền đề nghị luật sư hỗ trợ, đặc biệt khi nội dung làm việc phức tạp hoặc kéo dài.

Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan, tư cách “lưng chừng” đầy rủi ro

Đây là tư cách khá phổ biến với người nước ngoài trong các vụ việc liên quan đến:

• Tranh chấp tài chính
• Giao dịch kinh doanh
• Tai nạn, xô xát, mâu thuẫn dân sự có yếu tố hình sự

Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan không bị truy cứu trách nhiệm hình sự, nhưng:

• Lời khai của bạn có thể được dùng làm chứng cứ
• Bạn vẫn phải tham gia các buổi làm việc, đối chất

Rủi ro lớn nhất là bạn nghĩ mình “không sao”, nên khai báo rất thoải mái, trong khi cơ quan điều tra đang xem xét vai trò của bạn trong toàn bộ vụ việc.

Khi nào “hợp tác” thực chất là đang bị điều tra?

Đây là câu hỏi mà rất nhiều khách hàng người nước ngoài của DEDICA đặt ra. Không phải lúc nào cơ quan điều tra cũng thông báo rõ ràng ngay từ đầu rằng bạn đang bị xem xét trách nhiệm hình sự.

Dấu hiệu cho thấy bạn có thể không còn là “người ngoài cuộc”

Bạn nên đặc biệt thận trọng nếu xuất hiện các dấu hiệu sau:

• Làm việc nhiều lần, nội dung ngày càng chi tiết
• Bị hỏi sâu về động cơ, mục đích, lợi ích cá nhân
• Bị yêu cầu ký biên bản bằng tiếng Việt nhưng không có phiên dịch độc lập
• Bị hạn chế đi lại, giữ hộ chiếu hoặc yêu cầu có mặt bất cứ khi nào được gọi

Theo luật, khi đã có đủ căn cứ, cơ quan điều tra phải ra quyết định khởi tố bị can và thông báo rõ tư cách. Tuy nhiên, giai đoạn “tiền khởi tố” chính là lúc người nước ngoài dễ gặp rủi ro nhất nếu không có tư vấn pháp lý.

Có bắt buộc phải “hợp tác” không?

Pháp luật Việt Nam khuyến khích hợp tác, nhưng không có nghĩa là bạn phải trả lời mọi câu hỏi trong mọi hoàn cảnh.

Một số nguyên tắc quan trọng:

• Bạn có quyền im lặng trước những câu hỏi có thể gây bất lợi
• Bạn có quyền yêu cầu luật sư và phiên dịch
• Bạn có quyền đọc kỹ, yêu cầu sửa biên bản trước khi ký

Việc “hợp tác đúng cách” khác hoàn toàn với việc tự đặt mình vào thế rủi ro.

Người nước ngoài cần làm gì ngay khi bị mời làm việc với công an?

Những quyết định trong 24–48 giờ đầu tiên có thể ảnh hưởng rất lớn đến toàn bộ quá trình sau này.

Đừng làm việc một mình nếu bạn không chắc tư cách của mình

Ngay cả khi bạn được thông báo chỉ là “làm việc bình thường”, bạn vẫn nên:

• Hỏi rõ tư cách pháp lý bằng văn bản
• Yêu cầu có phiên dịch đủ năng lực
• Tham vấn luật sư trước khi ký bất kỳ tài liệu nào

Luật sư không chỉ bảo vệ bạn khi đã bị buộc tội, mà quan trọng hơn là giúp bạn không đi quá xa ngay từ đầu.

Vai trò của luật sư trong giai đoạn chưa rõ tư cách

Nhiều người nghĩ chỉ khi bị khởi tố mới cần luật sư. Đây là quan niệm rất nguy hiểm.

Luật sư có thể:

• Đánh giá rủi ro pháp lý từ nội dung làm việc
• Hướng dẫn cách trả lời phù hợp, đúng luật
• Giúp bạn hiểu rõ quyền và nghĩa vụ của mình
• Làm việc với cơ quan điều tra theo cách chuyên nghiệp, đúng mực

DEDICA thường tham gia từ rất sớm trong các vụ việc có yếu tố người nước ngoài để giảm thiểu rủi ro ngay từ gốc, không chờ đến khi tình huống trở nên nghiêm trọng.

Một lưu ý quan trọng dành cho người thân của người nước ngoài

Nếu bạn là:

• Vợ/chồng, bạn bè, đối tác
• Người thân ở Việt Nam hoặc ở nước ngoài

và người bạn quen đang:

• Bị mời làm việc liên tục
• Bị giữ giấy tờ
• Không liên lạc được bình thường

Hãy coi đây là dấu hiệu cần tư vấn pháp lý sớm. Việc can thiệp kịp thời, đúng cách có thể giúp:

• Làm rõ tình trạng pháp lý
• Đảm bảo quyền con người và quyền công dân
• Tránh những hệ quả pháp lý không đáng có

Khi bị công an Việt Nam yêu cầu “hợp tác”, điều quan trọng nhất với người nước ngoài là xác định đúng tư cách pháp lý của mình trước khi trả lời hay ký bất kỳ tài liệu nào. Việc tham vấn luật sư sớm giúp bạn hiểu rõ quyền, nghĩa vụ và hạn chế rủi ro không đáng có. Nếu bạn đang ở trong tình huống này, hãy liên hệ DEDICA Law để được tư vấn pháp lý phù hợp.

Liên hệ với DEDICA Law Firm để được tư vấn pháp lý chuyên sâu!

📞 Hotline: (+84) 39 969 0012 (Hỗ trợ qua WhatsApp, WeChat và Zalo)

🕒 Giờ làm việc: Thứ Hai – Thứ Sáu (8:30 – 18:00)

Liên hệ ngay để nhận tư vấn miễn phí lần đầu từ đội ngũ luật sư chuyên nghiệp của chúng tôi!