Phân biệt lừa đảo và lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản tại Việt Nam

Chị Hoa, Việt kiều Mỹ, hỏi DEDICA:

"Năm ngoái tôi chuyển hơn một tỷ đồng về Việt Nam cho một người quen lâu năm. Người này nói cần vốn làm ăn, hứa sáu tháng trả cả gốc lẫn lãi, có viết giấy nhận tiền. Quá hạn gần một năm, họ tắt máy, tránh mặt, còn việc làm ăn thì tôi chẳng thấy đâu. Người nhà ở Việt Nam bảo cứ báo công an là xong, nhưng tôi không chắc đây là lừa đảo hay lạm dụng tín nhiệm, mà tôi thì đang ở Mỹ, ít khi về được."

DEDICA tư vấn Lừa đảo và lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản nghe thì gần giống nhau, nhưng khác nhau ở một điểm mấu chốt: ý định gian dối xuất hiện vào lúc nào. Nếu người kia bịa ra lý do để chị giao tiền ngay từ đầu, đó là dấu hiệu của tội lừa đảo. Nếu lúc đầu chị cho vay thật, nhưng sau đó họ gian dối, bỏ trốn hoặc có tiền mà cố tình không trả, đó lại là dấu hiệu của tội lạm dụng tín nhiệm. Xác định đúng bản chất quyết định chị nên tố giác hình sự hay khởi kiện dân sự; ở nước ngoài, chị vẫn có thể ủy quyền cho luật sư làm thay.

Ranh giới giữa tội lừa đảo và tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản

Cả hai tội đều kết thúc bằng việc chiếm đoạt tài sản, nhưng khác nhau ngay từ thời điểm tài sản được trao đi.

Với tội lừa đảo, sự gian dối có trước và chính là công cụ để lấy tài sản. Người phạm tội dựng lên thông tin sai sự thật, chẳng hạn một dự án không có thật hay giấy tờ giả, khiến người bị hại tin và tự nguyện giao tài sản. Ý định chiếm đoạt đã có ngay từ đầu.

Với tội lạm dụng tín nhiệm, tài sản ban đầu được trao hợp pháp và tự nguyện, thường qua hợp đồng vay, mượn hoặc thuê, nên việc giao tiền lúc đó là thật. Hành vi phạm tội chỉ xuất hiện sau đó: người nhận dùng thủ đoạn gian dối hoặc bỏ trốn để không trả, đến hạn vẫn cố tình không trả dù có khả năng, hoặc đem tài sản dùng vào việc bất hợp pháp đến mức mất khả năng trả lại.

Chữ "rồi" trong điều luật chính là ranh giới. Áp vào trường hợp của chị: nếu "việc làm ăn" chưa từng tồn tại và chỉ là cái cớ để lấy tiền, sự việc nghiêng về dấu hiệu lừa đảo; còn nếu khoản vay là thật nhưng về sau người kia tránh mặt, tắt máy hoặc có tiền mà cố tình không trả, lại nghiêng về lạm dụng tín nhiệm.

Cũng cần nói thẳng một điều nhiều người hiểu nhầm: không phải cứ cho vay rồi không đòi được là có tội hình sự. Nếu người vay không gian dối, không bỏ trốn, chỉ là làm ăn thua lỗ nên chưa trả được, thì thường chỉ là tranh chấp dân sự, phải khởi kiện đòi nợ chứ không phải tố giác tội phạm.

Bị hại nên làm gì khi đang ở nước ngoài

Dù rơi vào tội danh nào, người bị hại nên bắt đầu bằng việc giữ và thu thập chứng cứ. Giấy nhận tiền, sao kê chuyển khoản, tin nhắn và ghi âm thể hiện lý do vay, lời hứa trả nợ và cả thái độ né tránh về sau đều là tài liệu quan trọng, vì đây là phần quyết định cơ quan điều tra có đủ căn cứ hình sự hay không.

Tiếp theo là chọn đúng con đường theo bản chất vụ việc. Nếu có dấu hiệu gian dối hoặc bỏ trốn để chiếm đoạt, chị làm đơn tố giác tội phạm gửi cơ quan điều tra hoặc công an nơi xảy ra sự việc; nếu chỉ là quan hệ vay nợ dân sự, chị khởi kiện đòi tài sản tại tòa án. Chọn sai hướng có thể bị trả lại đơn.

Việc chị đang ở Mỹ không phải là trở ngại. Người bị hại có thể ủy quyền cho luật sư tại Việt Nam thay mình làm đơn tố giác, nộp hồ sơ, làm việc với cơ quan điều tra và theo sát tiến trình mà không cần bay về. Văn bản ủy quyền lập ở nước ngoài cần được hợp pháp hóa lãnh sự và dịch công chứng để dùng được tại Việt Nam.

Nếu chị chưa chắc trường hợp của mình là hình sự hay dân sự, hoặc cần người làm việc với cơ quan điều tra trong khi mình ở xa, DEDICA có thể đánh giá hồ sơ và chứng cứ, xác định tội danh có dấu hiệu phù hợp, soạn đơn tố giác và đại diện theo ủy quyền bảo vệ người bị hại ngay tại Việt Nam. Liên hệ DEDICA để được luật sư tư vấn cho trường hợp cụ thể của chị.

Nội dung trên mang tính tham khảo; mỗi vụ việc phụ thuộc vào tình tiết, hồ sơ và chứng cứ cụ thể, vui lòng tham vấn luật sư DEDICA để được tư vấn chính xác.