Chưa có mục lục
Khi người nước ngoài bị công an Việt Nam mời làm việc, điều tra hoặc bắt giữ vì liên quan đến vụ án hình sự, nỗi sợ thường không chỉ đến từ nguy cơ pháp lý mà còn từ sự bất đồng ngôn ngữ, khác biệt pháp luật và cảm giác bị cô lập. Quy trình điều tra – truy tố – xét xử tại Việt Nam diễn ra như thế nào? Người nước ngoài có những quyền gì? Có bắt buộc phải ngồi tù hay không? Bài viết dưới đây, dưới góc nhìn của luật sư DEDICA, sẽ giúp bạn hiểu đúng – bình tĩnh – và có định hướng hành động phù hợp, dựa trên quy định pháp luật hiện hành.
Lưu ý pháp lý nhẹ: Nội dung mang tính thông tin và định hướng chung, không khẳng định trước kết quả bất kỳ vụ án cụ thể nào. Việc xử lý phụ thuộc hồ sơ, chứng cứ và cơ quan tiến hành tố tụng.
Nhiều người nước ngoài cho rằng nếu phạm tội tại Việt Nam thì sẽ bị xử lý “nặng hơn” hoặc “không được bảo vệ quyền lợi”. Trên thực tế, pháp luật Việt Nam áp dụng nguyên tắc bình đẳng trước pháp luật, không phân biệt quốc tịch, theo Điều 5 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017).
Quy trình tố tụng hình sự đối với người nước ngoài về cơ bản giống công dân Việt Nam, gồm các giai đoạn: tiếp nhận tin báo – khởi tố – điều tra – truy tố – xét xử – thi hành án, theo Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2025). Tuy nhiên, do có yếu tố quốc tế, thủ tục thường phức tạp và kéo dài hơn.
Chính vì vậy, việc hiểu đúng quy trình ngay từ đầu là yếu tố then chốt để bảo vệ quyền lợi hợp pháp.
Không phải mọi vụ án liên quan đến người nước ngoài đều được gọi là “vụ án có yếu tố nước ngoài”, nhưng trên thực tế, thuật ngữ này được hiểu dựa trên thẩm quyền và tính chất tố tụng, theo các điều 268–271 và khoản 3 Điều 499 Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015.
các trường hợp thường gặp
Hầu hết các vụ án này thuộc thẩm quyền điều tra của công an cấp tỉnh và xét xử tại Tòa án nhân dân cấp tỉnh, trừ trường hợp đơn giản, không cần yếu tố tương trợ quốc tế.
Đây là phần mà người đọc thường quan tâm nhất, nhưng cũng là phần dễ gây hoang mang nếu không được giải thích rõ ràng. DEDICA sẽ đi theo từng giai đoạn, theo trình tự pháp luật.
Quy trình bắt đầu khi cơ quan điều tra tiếp nhận tin báo tội phạm, tố giác, kiến nghị khởi tố hoặc tự thú (Điều 144–145 BLTTHS 2015).
Đối với người nước ngoài, ngay khi có dấu hiệu khởi tố, cơ quan tố tụng phải thông báo cho Bộ Ngoại giao để phối hợp với đại sứ quán/lãnh sự quán theo Điều 36 Công ước Vienna 1963 về Quan hệ Lãnh sự. Đây là quyền, không phải sự ưu ái. Việc thông báo nhằm bảo hộ công dân và hỗ trợ pháp lý ban đầu.
Sau khi khởi tố, cơ quan điều tra tiến hành các hoạt động như hỏi cung, đối chất, khám xét, trưng cầu giám định… theo Điều 163–172 BLTTHS.
Những điểm đặc biệt với bị can là người nước ngoài
Thời hạn điều tra thông thường:
Nếu cần chứng cứ từ nước ngoài, cơ quan điều tra sẽ thực hiện ủy thác tư pháp theo Luật Tương trợ Tư pháp 2007, khiến thời gian kéo dài thêm từ 6–12 tháng.
Sau khi kết thúc điều tra, hồ sơ được chuyển sang Viện Kiểm sát để:
Đối với vụ án có yếu tố nước ngoài, giai đoạn này thường kéo dài hơn do cần rà soát thủ tục quốc tế và bảo đảm quyền con người.
Tòa án sẽ mở phiên tòa sơ thẩm, và có thể phúc thẩm nếu có kháng cáo/kháng nghị (Điều 276, 331 BLTTHS).
Không phải mọi vụ án đều dẫn đến hình phạt tù. Tòa án căn cứ tính chất, mức độ hành vi, nhân thân, tình tiết giảm nhẹ để quyết định hình phạt.
Theo Điều 37 Bộ luật Hình sự 2015, trục xuất có thể là hình phạt chính hoặc bổ sung đối với người nước ngoài phạm tội ít nghiêm trọng.
Trong một số trường hợp:
Điều này không đương nhiên áp dụng, mà phụ thuộc vào từng vụ việc cụ thể.
Theo quy định của Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015, người nước ngoài khi bị điều tra, truy tố hoặc xét xử tại Việt Nam có đầy đủ các quyền tố tụng cơ bản. Trước hết, họ có quyền được biết rõ lý do bị bắt, bị tạm giữ hoặc bị điều tra, cũng như nội dung hành vi bị cho là vi phạm pháp luật. Đây là quyền nền tảng để người bị buộc tội có thể tự bảo vệ mình.
Bên cạnh đó, người nước ngoài có quyền thuê luật sư ngay từ giai đoạn đầu, đồng thời có thể yêu cầu thay đổi người tiến hành tố tụng nếu có căn cứ cho rằng việc giải quyết vụ án không khách quan. Pháp luật Việt Nam cũng nghiêm cấm tuyệt đối mọi hành vi bức cung, nhục hình, và người nước ngoài có quyền khiếu nại nếu phát hiện vi phạm trong quá trình điều tra.
Một quyền đặc biệt quan trọng nhưng thường bị bỏ qua là quyền yêu cầu phiên dịch miễn phí nếu không thông thạo tiếng Việt. Mọi lời khai, biên bản tố tụng chỉ thực sự có giá trị khi người tham gia tố tụng hiểu rõ nội dung. Ngoài ra, người nước ngoài còn có quyền liên hệ và được bảo hộ lãnh sự, tức là đại sứ quán hoặc lãnh sự quán của nước họ phải được thông báo theo quy định quốc tế.
Đối với trường hợp người bị hại là người nước ngoài, pháp luật Việt Nam cũng bảo đảm quyền tham gia tố tụng để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình. Họ có quyền yêu cầu bồi thường thiệt hại, cung cấp chứng cứ, trình bày ý kiến và nhờ luật sư đại diện trong suốt quá trình giải quyết vụ án.
Trong quá trình tham gia các vụ án hình sự có yếu tố nước ngoài, DEDICA nhận thấy người nước ngoài thường phải đối mặt với nhiều thách thức thực tế. Rào cản ngôn ngữ là khó khăn lớn nhất, khiến việc làm việc với cơ quan tiến hành tố tụng trở nên căng thẳng và dễ phát sinh hiểu nhầm.
Ngoài ra, nhiều người nước ngoài có thời gian lưu trú ngắn, visa sắp hết hạn hoặc không rõ tình trạng cư trú hợp pháp của mình trong thời gian bị điều tra. Việc gia đình, người thân ở xa, khác quốc gia cũng khiến quá trình phối hợp, hỗ trợ tâm lý và pháp lý gặp nhiều hạn chế. Thêm vào đó, các vụ án có yếu tố nước ngoài thường phải thực hiện thủ tục quốc tế nên thời gian giải quyết kéo dài, gây áp lực lớn cho người liên quan.
Từ kinh nghiệm thực tiễn, luật sư DEDICA khuyến nghị người nước ngoài nên liên hệ luật sư ngay từ khi bị công an mời làm việc, thay vì chờ đến khi vụ án đã bước sang giai đoạn truy tố hoặc xét xử. Việc có luật sư đồng hành sớm giúp bảo đảm quyền lợi ngay từ những bước đầu tiên.
Luật sư trong các vụ án hình sự liên quan đến người nước ngoài không chỉ xuất hiện tại phiên tòa. Trên thực tế, vai trò của luật sư bắt đầu từ rất sớm, nhằm bảo đảm quyền con người và quyền tố tụng của thân chủ trong suốt quá trình điều tra.
Tại DEDICA, chúng tôi thường xuyên tư vấn và tham gia bảo vệ quyền lợi cho người nước ngoài bị điều tra, truy tố tại Việt Nam; người nước ngoài là bị hại trong các vụ án hình sự; cũng như gia đình và doanh nghiệp có yếu tố nước ngoài liên quan đến vụ án. Nếu bạn hoặc người thân là người nước ngoài đang bị công an mời làm việc, đang bị điều tra, tạm giữ, tạm giam, hoặc là người bị hại trong vụ án hình sự tại Việt Nam, hãy liên hệ DEDICA sớm để được tư vấn kịp thời, trước khi những quyết định pháp lý quan trọng được đưa ra.
📞 Hotline: (+84) 39 969 0012 (Hỗ trợ qua WhatsApp, WeChat và Zalo)
🕒 Giờ làm việc: Thứ Hai – Thứ Sáu (8:30 – 18:00)
Liên hệ ngay để nhận tư vấn miễn phí lần đầu từ đội ngũ luật sư chuyên nghiệp của chúng tôi!
Chọn nền tảng để xem thông tin chi tiết
