Chị Lan (tên đã được thay đổi), quốc tịch Mỹ, hỏi DEDICA:
"Tôi sang Mỹ đã hơn 20 năm và thôi quốc tịch Việt Nam khi nhập tịch. Mẹ tôi vừa mất ở Đồng Nai, để lại một căn nhà trên đất có sổ hồng nhưng không lập di chúc. Mấy người trong họ nói tôi không còn là người Việt nên không được đứng tên đất, coi như mất phần. Tôi đang ở Mỹ, mỗi năm chỉ về được một lần. Liệu tôi còn quyền thừa kế mảnh đất đó không, và nếu có thì nhận bằng cách nào?"
DEDICA tư vấn Chị vẫn còn nguyên quyền thừa kế. Việc chị mang quốc tịch Mỹ và đã thôi quốc tịch Việt Nam không làm mất quyền hưởng di sản của mẹ. Pháp luật Việt Nam xác định người thừa kế theo quan hệ huyết thống, không theo quốc tịch. Điều cần phân biệt chỉ là HÌNH THỨC nhận: với người gốc Việt Nam định cư ở nước ngoài, Luật Đất đai 2024 cho phép đứng tên quyền sử dụng đất ở nếu thuộc diện được phép nhập cảnh vào Việt Nam; nếu không, chị vẫn nhận được phần của mình bằng giá trị. Dưới đây là căn cứ và các bước cụ thể.
Quốc tịch nước ngoài không làm mất quyền thừa kế
Nỗi lo phổ biến nhất của Việt kiều, rằng "đã thôi quốc tịch thì hết phần ở Việt Nam", thực ra là một hiểu lầm. Quyền thừa kế ở Việt Nam gắn với tư cách người thừa kế, tức quan hệ hôn nhân, nuôi dưỡng hoặc huyết thống với người đã mất, chứ không phụ thuộc người đó đang mang hộ chiếu nước nào.
Mẹ chị mất không để lại di chúc, nên di sản được chia theo pháp luật. Là con đẻ, chị đương nhiên thuộc hàng thừa kế thứ nhất và được hưởng phần ngang với những đồng thừa kế cùng hàng, chẳng hạn anh, chị, em ruột của chị, hoặc cha chị nếu còn sống.
Nói cách khác, câu hỏi đúng không phải "chị có được thừa kế không" (câu trả lời là có), mà là "chị nhận phần đất ấy dưới hình thức nào". Và đây chính là chỗ Luật Đất đai 2024 vừa thay đổi theo hướng có lợi hơn cho Việt kiều.
Đứng tên sổ hay nhận giá trị: điều Luật Đất đai 2024 đã mở
Vì đã thôi quốc tịch Việt Nam, về mặt pháp lý chị là người gốc Việt Nam định cư ở nước ngoài, khác với nhóm Việt kiều vẫn còn giữ quốc tịch Việt Nam (được xem như cá nhân trong nước). Điểm mới đáng chú ý: Luật Đất đai 2024 (có hiệu lực từ ngày 01/8/2024) lần đầu tiên xếp thẳng "người gốc Việt Nam định cư ở nước ngoài" vào nhóm người sử dụng đất (khoản 6 Điều 4), thay vì để lửng như luật cũ.
Trên nền đó, luật chia thành hai hướng nhận thừa kế đất, tùy chị có thuộc diện "được phép nhập cảnh vào Việt Nam" hay không:
Khoản 1 Điều 44 mà điều luật dẫn chiếu chính là nhóm người gốc Việt Nam định cư ở nước ngoài được phép nhập cảnh vào Việt Nam. Trên thực tế, phần lớn Việt kiều gốc Việt đều thuộc diện này: chỉ cần có hộ chiếu nước ngoài còn hạn kèm dấu nhập cảnh hợp lệ (hoặc giấy miễn thị thực) là đủ điều kiện. Cụ thể với chị:
- Nếu thuộc diện được phép nhập cảnh: chị được nhận chính quyền sử dụng đất ở và được đứng tên trên Giấy chứng nhận (sổ hồng), thay vì phải nhờ người trong nước đứng tên hộ như nhiều trường hợp trước đây.
- Nếu không thuộc diện đó: chị vẫn không mất phần của mình, nhưng nhận bằng giá trị (tức quy ra tiền) thay vì đứng tên mảnh đất.
Về thủ tục, mấu chốt là giấy tờ chứng minh quan hệ mẹ con: giấy do cơ quan Mỹ cấp phải được hợp pháp hóa lãnh sự và dịch công chứng mới dùng được tại Việt Nam. Sau đó, các đồng thừa kế cùng lập văn bản khai nhận hoặc thỏa thuận phân chia di sản tại tổ chức công chứng. Nếu không thể về Việt Nam, chị có thể ủy quyền cho luật sư thực hiện thay.
Kết luận
Như vậy, dù đã mang quốc tịch Mỹ và thôi quốc tịch Việt Nam, chị vẫn là người thừa kế hợp pháp của mẹ và được hưởng phần ngang với các đồng thừa kế khác. Với Luật Đất đai 2024, nếu thuộc diện được phép nhập cảnh, chị được đứng tên quyền sử dụng đất ở; nếu không, chị nhận phần thừa kế bằng giá trị. Việc cần làm: (1) thu thập và hợp pháp hóa lãnh sự giấy tờ chứng minh quan hệ mẹ con; (2) chuẩn bị hộ chiếu có dấu nhập cảnh; (3) khai nhận hoặc thỏa thuận phân chia di sản tại công chứng; (4) ủy quyền cho luật sư nếu chị không về Việt Nam được. Quan trọng nhất là hành động sớm, tránh để bị khai sót hoặc đất bị sang tên.
Nếu các đồng thừa kế chưa hợp tác, giấy tờ của chị chưa được hợp pháp hóa lãnh sự, hoặc chị nghi phần đất đang bị khai nhận thiếu mình, DEDICA có thể rà soát hồ sơ, đại diện theo ủy quyền làm việc với công chứng và các đồng thừa kế, khởi kiện chia lại khi bị khai sót, và tư vấn cách chuyển giá trị phần thừa kế về Mỹ hợp pháp. Chị không cần có mặt tại Việt Nam. Liên hệ DEDICA để được luật sư tư vấn cho đúng trường hợp của chị.
Nội dung trên mang tính tham khảo; mỗi vụ việc thừa kế có tình tiết riêng (số đồng thừa kế, loại đất, tình trạng giấy tờ...), chị vui lòng tham vấn luật sư DEDICA để được tư vấn chính xác cho trường hợp cụ thể.
