Việt kiều Mỹ, Úc, Canada thừa kế tài sản ở Việt Nam: Cẩm nang pháp lý 2026

Việt kiều thừa kế tài sản ở Việt Nam thường vấp phải một nghịch lý: quyền hưởng di sản gần như luôn còn nguyên, nhưng tài sản vẫn nằm im nhiều tháng vì người thừa kế đang ở Mỹ, Úc hay Canada, không thể bay về theo đuổi thủ tục. Một căn nhà hay một sổ tiết kiệm có thể bị phong tỏa, bị các đồng thừa kế khác tự khai nhận và bỏ sót tên bạn, chỉ vì thiếu vài tờ giấy đã hợp pháp hóa hoặc thiếu một văn bản ủy quyền đúng cách.

Mang quốc tịch Mỹ hay Úc rồi thì bạn còn được nhận nhà đất của cha mẹ tại Việt Nam nữa không, hay chỉ được nhận tiền? Nếu cả năm không về Việt Nam được, ai sẽ thay bạn ký hồ sơ, làm việc với phòng công chứng và ngân hàng? Và sau khi nhận xong, làm cách nào chuyển khoản tiền thừa kế đó sang tài khoản của bạn ở nước ngoài một cách hợp pháp? Đó là ba nhóm câu hỏi khiến phần lớn người thừa kế ở xa lúng túng nhất. Cẩm nang này đi lần lượt qua những phần cốt lõi: bạn được hưởng gì và dưới hình thức nào, di sản được chia ra sao, trình tự nhận và chuyển tài sản về nước, thuế phí phải nộp, cùng những rủi ro phải tránh trong năm 2026.

Việt kiều và người gốc Việt được hưởng gì khi thừa kế tại Việt Nam

Hiểu lầm phổ biến nhất, và cũng tai hại nhất, là cho rằng cứ mang quốc tịch nước ngoài thì mất quyền thừa kế tại Việt Nam. Điều này không đúng. Quốc tịch không xóa tư cách người thừa kế của bạn. Pháp luật chỉ phân biệt ở một điểm: bạn nhận di sản dưới hình thức nào, và điều đó phụ thuộc vào loại tài sản chứ không phụ thuộc vào tấm hộ chiếu bạn đang cầm.

Trước hết, cần biết luật nước nào áp dụng cho việc thừa kế của bạn. Bộ luật Dân sự đặt ra nguyên tắc theo quốc tịch của người đã mất, không theo quốc tịch của người thừa kế.

Nghĩa là nếu cha hoặc mẹ bạn là công dân Việt Nam khi qua đời, pháp luật Việt Nam xác định ai là người thừa kế, và bạn vẫn nằm trong số đó dù đã nhập quốc tịch Mỹ, Úc hay Canada. Với riêng nhà đất, luật Việt Nam còn áp dụng thêm vì bất động sản nằm trên lãnh thổ Việt Nam. Từ nguyên tắc này mới sinh ra sự khác nhau giữa các loại tài sản.

Tiền gửi, sổ tiết kiệm và động sản

Đây là nhóm dễ nhất. Với tiền trong tài khoản, sổ tiết kiệm, ô tô, vàng và các động sản khác, người thừa kế là Việt kiều hay người nước ngoài đều được hưởng trọn phần của mình, không vướng hạn chế nào về hình thức sở hữu. Việc còn lại chỉ là hoàn tất thủ tục khai nhận di sản rồi rút và chuyển tiền, phần này sẽ nói ở mục trình tự bên dưới.

Nhà ở và quyền sử dụng đất

Đây là nhóm có điều kiện, và là nơi nhiều người hiểu sai nhất. Luật chia người gốc Việt Nam định cư ở nước ngoài thành hai nhóm. Nhóm được phép nhập cảnh vào Việt Nam thì được đứng tên sở hữu nhà ở gắn với quyền sử dụng đất ở, gần như công dân trong nước, nghĩa là bạn có thể giữ lại căn nhà của cha mẹ và sang tên cho chính mình.

Nhóm còn lại, gồm người nước ngoài không có gốc Việt và người gốc Việt không thuộc diện được sở hữu nhà ở, thì vẫn được thừa kế nhưng không được đứng tên trên sổ. Thay vào đó, họ được hưởng giá trị của tài sản, tức là nhận tiền sau khi nhà đất được bán hoặc chuyển nhượng.

Điều này nghĩa là gì với bạn? Nếu bạn là người gốc Việt còn giấy tờ chứng minh nguồn gốc và được nhập cảnh, bạn hoàn toàn có thể giữ lại bất động sản. Nếu bạn không thuộc diện đó, bạn cũng không mất gì về giá trị: phần thừa kế của bạn được quy ra tiền. Thứ bạn cần chuẩn bị là phương án xử lý căn nhà, không phải nỗi lo bị tước quyền.

Phần vốn góp, cổ phần và tài sản đặc thù

Nếu di sản là phần vốn góp trong công ty, cổ phần, hoặc quyền sở hữu trí tuệ như nhãn hiệu, quyền tác giả của một công ty gia đình, việc thừa kế có quy định riêng và thường phức tạp hơn. Đây là chủ đề chuyên sâu mà DEDICA có bài phân tích riêng. Trong cẩm nang này, bạn chỉ cần ghi nhớ rằng các tài sản đó vẫn thừa kế được, song nên hỏi luật sư về thủ tục cập nhật tư cách thành viên hoặc cổ đông sau khi nhận.

Di sản được chia thế nào khi có và khi không có di chúc

Cách chia di sản phụ thuộc vào việc người mất có để lại di chúc hợp pháp hay không.

Khi có di chúc hợp pháp, di sản được chia theo ý nguyện trong di chúc. Một câu hỏi rất hay gặp với Việt kiều: di chúc do cha mẹ lập ở nước ngoài, hoặc do chính bạn dự định lập ở nước ngoài, có giá trị tại Việt Nam không? Về nguyên tắc, di chúc lập ở nước ngoài có thể được công nhận nếu hợp pháp về hình thức theo pháp luật nơi lập. Nhưng khi mang về Việt Nam dùng cho khai nhận di sản, nó vẫn phải được hợp pháp hóa và dịch công chứng, và phần định đoạt nhà đất tại Việt Nam phải phù hợp với pháp luật Việt Nam. Đây là điểm rất dễ phát sinh tranh cãi, nên một bản di chúc rõ ràng, đúng hình thức ngay từ đầu là cách phòng ngừa tốt nhất.

Khi không có di chúc, hoặc di chúc không hợp pháp, di sản được chia theo pháp luật, tức là theo hàng thừa kế. Luật xếp người thân theo thứ tự ưu tiên.

Hàng thừa kế thứ nhất gồm vợ chồng, cha mẹ và các con, chia đều cho nhau. Chỉ khi không còn ai ở hàng thứ nhất thì mới đến hàng thứ hai gồm ông bà, anh chị em ruột, rồi hàng thứ ba. Là con đang định cư ở nước ngoài, bạn vẫn thuộc hàng thừa kế thứ nhất và có phần ngang với các anh chị em đang ở Việt Nam. Cần nói rõ thêm một hiểu lầm hay gặp: con đẻ, dù là con với người vợ trước, con với người mẹ mang quốc tịch nước ngoài, hay con ngoài giá thú, nếu chứng minh được quan hệ cha con hoặc mẹ con thì đều thuộc hàng thừa kế thứ nhất và hưởng phần bằng nhau. Không có khái niệm "con lai nên không có phần" trong luật.

Chính vì mỗi người con đều có một phần ngang nhau, việc bị bỏ sót tên khi các đồng thừa kế trong nước tự đi khai nhận là một rủi ro rất thực tế đối với người ở xa, sẽ phân tích kỹ ở phần rủi ro.

Trình tự nhận di sản khi bạn đang ở Mỹ, Úc hoặc Canada

Phần lớn khách của chúng tôi ở nhóm này chỉ về Việt Nam được một hoặc hai lần ngắn ngủi, thậm chí không về được. Vì vậy, gần như bắt buộc phải thiết kế quy trình sao cho bạn ký giấy tờ từ xa và ủy quyền cho người tại Việt Nam thực hiện phần còn lại. Trình tự thường gồm năm bước.

1. Chuẩn bị và hợp pháp hóa giấy tờ từ nước ngoài. Bao gồm giấy chứng tử của người để lại di sản, các giấy tờ chứng minh quan hệ thân nhân như giấy khai sinh, giấy kết hôn, cùng hộ chiếu của bạn. Giấy tờ do nước ngoài cấp cần được hợp pháp hóa lãnh sự và dịch công chứng sang tiếng Việt.
2. Lập văn bản ủy quyền cho luật sư hoặc người thân tại Việt Nam. Vì bạn không có mặt, văn bản ủy quyền có thể được ký tại cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài, hoặc công chứng ở nước sở tại rồi hợp pháp hóa để mang về dùng. Đây là bước cho phép luật sư thay bạn theo đuổi toàn bộ hồ sơ.
3. Công chứng văn bản phân chia di sản và niêm yết. Người được ủy quyền nộp hồ sơ tại tổ chức công chứng để lập văn bản phân chia di sản. Văn bản này phải được niêm yết một thời gian trước khi công chứng viên ký xác nhận.
4. Sang tên hoặc chuyển tài sản thành tiền. Nếu bạn thuộc diện được đứng tên, tiến hành đăng ký sang tên nhà đất. Nếu bạn chỉ được hưởng giá trị, phương án là bán hoặc chuyển nhượng để quy phần thừa kế thành tiền.
5. Chuyển tiền thừa kế ra nước ngoài. Sau khi có tiền, thực hiện thủ tục mua và chuyển ngoại tệ về tài khoản của bạn ở nước ngoài theo quy định quản lý ngoại hối.

Khâu giấy tờ ở bước một là nơi hồ sơ hay bị trả đi trả lại nhất, nên cần làm đúng ngay từ đầu. Ở đây có một thay đổi pháp lý lớn mà người thừa kế ở Mỹ, Úc, Canada nên nắm.

Ở bước ba, lý do hồ sơ thừa kế luôn mất ít nhất khoảng nửa tháng nằm ở quy định niêm yết. Đây là khoảng thời gian để bất kỳ ai bị bỏ sót có thể lên tiếng trước khi việc phân chia hoàn tất.

Một điểm thuận lợi cho người ở xa: nếu nơi cư trú cuối cùng của người để lại di sản không ở Việt Nam, pháp luật vẫn có cơ chế niêm yết tại Ủy ban nhân dân cấp xã ở Việt Nam hoặc đăng tải trên cổng thông tin của Sở Tư pháp, nên việc người mất từng sống ở nước ngoài không làm bế tắc thủ tục.

Bước cuối, chuyển tiền ra nước ngoài, là khâu khiến nhiều người lo nhất nhưng thực ra đã có hành lang pháp lý rõ ràng. Chuyển tiền thừa kế cho người hưởng thừa kế ở nước ngoài là một mục đích chuyển tiền hợp pháp, và mức chuyển không bị khống chế bằng một con số cứng.

Nói cách khác, bạn được chuyển đúng phần giá trị mình thực nhận, miễn là xuất trình được chứng từ chứng minh nguồn gốc khoản tiền là di sản thừa kế hợp pháp. Chính vì vậy, giữ đầy đủ giấy tờ khai nhận và chứng từ bán tài sản là điều kiện để bước chuyển tiền diễn ra trơn tru.

Thuế và chi phí khi nhận thừa kế

Một tin tốt mà nhiều người không biết: phần lớn trường hợp Việt kiều nhận thừa kế từ cha mẹ không phải nộp thuế thu nhập cá nhân cho phần bất động sản. Pháp luật thuế miễn thuế thu nhập cá nhân đối với thừa kế là bất động sản giữa những người thân thích trực hệ, gồm vợ với chồng, cha mẹ với con, ông bà với cháu, và anh chị em ruột với nhau. Tương tự, nhà đất nhận thừa kế giữa những người thân thích đó cũng được miễn lệ phí trước bạ khi đăng ký sang tên.

Trường hợp người thừa kế không thuộc nhóm thân thích nói trên, phần giá trị tài sản vượt ngưỡng miễn trừ sẽ chịu thuế thu nhập cá nhân với thuế suất 10%. Cần lưu ý mốc thời gian: Luật Thuế thu nhập cá nhân mới có hiệu lực từ ngày 01/7/2026 nâng ngưỡng tính thuế đối với thừa kế lên trên 20 triệu đồng cho mỗi lần phát sinh, thay cho mức cũ. Ngoài ra còn có phí công chứng văn bản phân chia di sản, tính theo giá trị di sản, và các chi phí dịch thuật, hợp pháp hóa giấy tờ. Tổng chi phí vì thế phụ thuộc chủ yếu vào việc bạn có thuộc diện thân nhân được miễn thuế hay không và giá trị khối di sản lớn đến đâu.

Rủi ro pháp lý và sai lầm thường gặp

Phần lớn rắc rối của người thừa kế ở xa không đến từ việc thiếu quyền, mà đến từ vài sai lầm về thủ tục và thời điểm. Dưới đây là những tình huống chúng tôi gặp nhiều nhất.

Bị khai sót khi các đồng thừa kế trong nước tự khai nhận. Đây là rủi ro đặc trưng và nguy hiểm nhất với Việt kiều. Trong lúc bạn ở nước ngoài, một số đồng thừa kế tại Việt Nam đi khai nhận di sản nhưng không kê khai tên bạn, sau đó sang tên hoặc thậm chí bán tài sản cho người khác. Khi phát hiện, bạn buộc phải khởi kiện yêu cầu chia lại di sản do khai nhận bỏ sót người thừa kế, và nếu tài sản đã chuyển cho bên thứ ba ngay tình thì việc đòi lại càng phức tạp.

Để quá lâu, vướng thời hiệu. Nhiều người nghĩ di sản của cha mẹ thì lúc nào về làm cũng được. Luật không cho phép trì hoãn vô hạn.

Với động sản như tiền gửi, thời hiệu yêu cầu chia chỉ là 10 năm. Người để tài sản nằm im quá lâu có nguy cơ mất quyền yêu cầu chia, và di sản rơi vào tay người đang quản lý. Thời điểm mở thừa kế được tính từ ngày người để lại di sản qua đời, nên việc xác định mốc này ngay từ đầu rất quan trọng.

Giấy tờ nước ngoài chưa hợp pháp hóa. Một bộ hồ sơ thiếu dấu hợp pháp hóa lãnh sự hoặc thiếu bản dịch công chứng sẽ bị tổ chức công chứng và ngân hàng từ chối, buộc bạn làm lại từ đầu, mất thêm hàng tháng và chi phí gửi giấy tờ qua lại giữa hai nước.

Đồng thừa kế không hợp tác. Văn bản phân chia di sản về nguyên tắc cần sự đồng thuận của những người thừa kế. Chỉ cần một người ở xa không ký, hoặc các bên không thống nhất được cách chia, hồ sơ sẽ đứng lại. Lúc này cần đến thương lượng có người đại diện, hoặc khởi kiện ra tòa nếu không còn cách khác.

Nhà đất chưa có sổ hoặc đứng tên hộ gia đình. Nếu bất động sản chưa được cấp giấy chứng nhận, hoặc đang đứng tên hộ gia đình thay vì cá nhân người mất, việc xác định phần nào là di sản trở nên phức tạp và cần xử lý trước khi khai nhận.

Kẹt ở khâu chuyển ngoại tệ. Làm xong khai nhận nhưng không giữ đủ chứng từ chứng minh nguồn gốc khoản tiền là di sản, người thừa kế có thể bị vướng khi ngân hàng xem xét hồ sơ chuyển tiền ra nước ngoài.

Vai trò của DEDICA trong các vụ thừa kế có yếu tố nước ngoài

Với người thừa kế đang ở Mỹ, Úc hay Canada, giá trị lớn nhất của một luật sư Việt Nam không chỉ là làm thủ tục, mà là hoạch định một phương án tổng thể để cuối cùng bạn thực nhận được di sản mà không phải nhiều lần bay về. DEDICA hỗ trợ bạn chuẩn bị và hợp pháp hóa hồ sơ ngay từ nước ngoài, đại diện theo ủy quyền để làm việc với tổ chức công chứng, ngân hàng và chủ đầu tư, thương lượng giữa các đồng thừa kế khi có bất đồng, và tham gia tố tụng tại tòa án khi buộc phải khởi kiện, chẳng hạn vụ chia lại di sản do khai nhận bỏ sót người thừa kế.

Khi khối di sản đã sẵn sàng, chúng tôi tư vấn phương án chuyển thành quả về nước cho bạn: với tiền thừa kế là thủ tục mua và chuyển ngoại tệ hợp pháp, với bất động sản mà bạn không thuộc diện đứng tên là phương án bán hoặc chuyển nhượng rồi chuyển giá trị về tài khoản của bạn ở nước ngoài. Mục tiêu là bạn ngồi ở nước ngoài vẫn theo dõi được tiến độ và nhận được phần của mình.

Mỗi hồ sơ thừa kế có yếu tố nước ngoài đều khác nhau về quốc tịch, loại tài sản, số người thừa kế và giấy tờ hiện có. DEDICA Law Firm đồng hành cùng anh chị từ khâu rà soát hồ sơ, hợp pháp hóa giấy tờ ở nước ngoài, đại diện khai nhận và xử lý tranh chấp, cho đến khi tiền hoặc giá trị tài sản về tới tài khoản của anh chị ở Mỹ, Úc hay Canada, kể cả khi anh chị không thể có mặt tại Việt Nam. Hãy liên hệ DEDICA để được luật sư tư vấn cho trường hợp cụ thể của gia đình mình.

Nội dung bài viết mang tính tham khảo dựa trên quy định pháp luật tại thời điểm soạn thảo. Mỗi vụ việc có tình tiết riêng; vui lòng tham vấn luật sư DEDICA để được tư vấn chính xác.