Chia thừa kế sổ tiết kiệm: Hồ sơ cần chuẩn bị

“Cha tôi vừa mất và gia đình mới phát hiện ông có khá nhiều sổ tiết kiệm tại nhiều ngân hàng khác nhau. Có cuốn sổ được cất trong tủ ở nhà, nhưng cũng có khoản tiền mà đến lúc ngân hàng gọi điện xác minh thì mọi người mới biết tồn tại. Hiện tại, các anh chị em trong gia đình khá bối rối vì trước giờ chưa từng xử lý thủ tục thừa kế liên quan đến tiền gửi ngân hàng. Một số người nghĩ chỉ cần mang sổ tiết kiệm và giấy khai tử ra ngân hàng là có thể rút tiền. Tuy nhiên, khi liên hệ làm thủ tục thì phía ngân hàng lại yêu cầu rất nhiều giấy tờ như hồ sơ chứng minh quan hệ gia đình, giấy tờ nhân thân của những người thừa kế và cả văn bản khai nhận di sản được công chứng.

Ngoài ra, gia đình cũng bắt đầu phát sinh ý kiến khác nhau về việc ai là người có quyền đứng ra nhận tiền, liệu có cần tất cả người thừa kế cùng ký hay không và nếu có người đang ở nước ngoài thì xử lý như thế nào. Trong trường hợp tài sản để lại là sổ tiết kiệm ngân hàng thì thủ tục thừa kế sẽ được xử lý ra sao và cần chuẩn bị những hồ sơ gì để tránh phát sinh tranh chấp?”

1. Sổ tiết kiệm sau khi người mất qua đời sẽ được xử lý như thế nào?

Theo quy định của Bộ luật Dân sự 2015, khoản tiền đứng tên cá nhân trong sổ tiết kiệm sau khi người đó qua đời thường sẽ được xem là di sản thừa kế nếu không thuộc trường hợp tài sản chung hoặc có thỏa thuận pháp lý khác.

Điều này có nghĩa ngân hàng sẽ không tự động cho người thân rút tiền chỉ vì đang giữ sổ tiết kiệm hoặc là con cái trong gia đình. Trong thực tế, phía ngân hàng thường sẽ tạm dừng giao dịch liên quan đến khoản tiền này cho đến khi xác định rõ ai là người có quyền nhận di sản theo quy định pháp luật.

Nếu người mất có để lại di chúc hợp pháp thì việc phân chia tài sản thường sẽ căn cứ theo nội dung di chúc. Nếu không có di chúc, khoản tiền tiết kiệm thường sẽ được chia theo hàng thừa kế theo quy định của pháp luật dân sự. Ngoài ra, cũng cần xác định đây là tài sản riêng của người mất hay tài sản chung của vợ chồng trong thời kỳ hôn nhân vì điều này có thể ảnh hưởng trực tiếp đến phần di sản được chia.

2. Hồ sơ thường cần chuẩn bị khi làm thủ tục nhận thừa kế sổ tiết kiệm là gì?

Trong thực tế, mỗi ngân hàng có thể yêu cầu hồ sơ khác nhau tùy từng trường hợp cụ thể. Tuy nhiên, thông thường sẽ cần nhóm giấy tờ liên quan đến người mất, người thừa kế và tài sản để lại.

Gia đình thường cần chuẩn bị giấy chứng tử của người mất, giấy tờ tùy thân của những người thừa kế, giấy khai sinh, giấy đăng ký kết hôn hoặc các tài liệu chứng minh quan hệ gia đình khác. Nếu có di chúc thì cũng cần rà soát tính hợp pháp của di chúc trước khi làm thủ tục với ngân hàng hoặc cơ quan công chứng. Trong nhiều trường hợp, ngân hàng còn yêu cầu văn bản khai nhận di sản hoặc văn bản thỏa thuận phân chia di sản đã được công chứng hợp pháp trước khi giải quyết cho rút tiền.

Một vấn đề khá phổ biến là nhiều gia đình chỉ giữ bản photo sổ tiết kiệm hoặc không biết chính xác người thân gửi tiền tại ngân hàng nào, khiến việc xác minh tài sản mất khá nhiều thời gian. Ngoài ra, nếu một trong các đồng thừa kế đang ở nước ngoài hoặc không thể trực tiếp ký hồ sơ thì thường sẽ phát sinh thêm thủ tục ủy quyền hoặc hợp pháp hóa lãnh sự giấy tờ liên quan.

3. Trường hợp nào dễ phát sinh tranh chấp khi chia thừa kế sổ tiết kiệm?

Trong thực tế, tranh chấp liên quan đến tiền gửi ngân hàng xảy ra khá nhiều dù tài sản không phải bất động sản. Có trường hợp một người trong gia đình đang trực tiếp giữ sổ tiết kiệm nên cho rằng mình có toàn quyền quyết định khoản tiền đó. Tuy nhiên, việc cầm giữ sổ không đồng nghĩa tự động trở thành chủ sở hữu hợp pháp của toàn bộ di sản.

Ngoài ra, nhiều vụ việc còn phát sinh tranh cãi về việc ai là người thuộc hàng thừa kế hoặc liệu người mất có từng cho riêng ai khoản tiền này trước khi qua đời hay chưa. Một số trường hợp khác còn xuất hiện mâu thuẫn khi có người cho rằng khoản tiền trong sổ tiết kiệm thực chất được hình thành từ tài sản chung của vợ chồng nên không thể chia toàn bộ theo diện thừa kế.

Nếu người mất từng thay đổi thông tin cá nhân, đổi căn cước công dân hoặc gửi tiền tại nhiều ngân hàng khác nhau thì việc rà soát dữ liệu đôi khi cũng phức tạp hơn nhiều so với mọi người nghĩ.