Một sổ tiết kiệm vài tỷ đồng tại Việt Nam có thể nằm "đóng băng" nhiều tháng, thậm chí bị ngân hàng khấu trừ vào khoản nợ thẻ tín dụng của người đã mất, chỉ vì người thừa kế đang ở nước ngoài nộp thiếu một tờ giấy chưa hợp pháp hóa lãnh sự. Với di sản là tiền gửi, mỗi sai sót nhỏ trong hồ sơ đều đủ khiến cả quá trình rút tiền và chuyển tiền đình trệ.
Cha mẹ bạn để lại một sổ tiết kiệm hoặc tài khoản ngân hàng tại Việt Nam, nhưng bạn mang quốc tịch nước ngoài hoặc đang định cư ở nước ngoài — liệu bạn có được nhận toàn bộ số tiền, hay bị hạn chế giống như khi thừa kế nhà đất? Giấy khai sinh, giấy đăng ký kết hôn của bạn đều do nước ngoài cấp thì phải làm gì để ngân hàng và công chứng chấp nhận? Và sau khi rút được tiền, làm sao chuyển hợp pháp ra tài khoản của bạn ở nước ngoài? Đây là ba vướng mắc khiến nhiều người thừa kế mất hàng tháng trời, đôi khi phải làm lại hồ sơ từ đầu. Bài viết dưới đây phân tích khung pháp lý hiện hành, trình tự thực hiện từng bước và những rủi ro cần tránh để bạn bảo vệ được quyền lợi của mình.
Quyền thừa kế tài khoản ngân hàng của người nước ngoài và Việt kiều
Trước hết cần khẳng định: số dư trên tài khoản thanh toán, sổ tiết kiệm cùng toàn bộ tiền lãi phát sinh là tài sản riêng của người đã mất, nên đó là di sản thừa kế. Khác với nhà đất — nơi người nước ngoài và phần lớn Việt kiều bị hạn chế về quyền sở hữu — tiền gửi là động sản. Pháp luật Việt Nam không đặt rào cản quốc tịch đối với việc nhận thừa kế tiền: một người con mang quốc tịch nước ngoài vẫn được hưởng phần di sản bằng tiền ngang với các đồng thừa kế khác. Đây là điểm nhiều khách hàng hiểu lầm, vì lo ngại "người nước ngoài thì không nhận được tài sản ở Việt Nam" — điều đúng với bất động sản nhưng không đúng với tiền gửi.
Nếu người mất không để lại di chúc, di sản được chia theo pháp luật, theo hàng thừa kế. Hàng thừa kế thứ nhất gồm những người gần gũi nhất, và họ được chia đều.
Với hồ sơ có yếu tố nước ngoài — người để lại di sản hoặc người thừa kế ở nước ngoài, hoặc sự kiện chết xảy ra ở nước ngoài — câu hỏi quan trọng là luật nước nào điều chỉnh. Đối với tiền gửi (động sản), Bộ luật Dân sự xác định theo quốc tịch của người để lại di sản.
Điều này nghĩa là gì với bạn: nếu cha mẹ bạn là công dân Việt Nam khi mất, thì việc chia số tiền gửi tại Việt Nam áp dụng pháp luật thừa kế Việt Nam — kể cả khi bạn đã mang quốc tịch khác. Ngược lại, nếu người để lại di sản mang quốc tịch nước ngoài, pháp luật của nước đó sẽ điều chỉnh việc xác định hàng thừa kế và phần được hưởng, dù tiền đang nằm trong ngân hàng Việt Nam. Xác định đúng "luật áp dụng" ngay từ đầu giúp tránh việc lập sai văn bản phân chia di sản rồi bị ngân hàng từ chối.
Trình tự khai nhận và rút tiền gửi thừa kế tại ngân hàng
Quy trình nhận tiền gửi thừa kế khi bạn ở nước ngoài thường đi qua bốn chặng. Hiểu rõ thứ tự giúp bạn không phải bay đi bay lại hoặc bổ sung giấy tờ nhiều lần.
Một là, xác minh tài khoản và lấy thông tin số dư. Nếu chưa biết người mất có những tài khoản, sổ tiết kiệm nào, người thừa kế gửi giấy chứng tử kèm giấy tờ chứng minh quan hệ thừa kế đến ngân hàng để đề nghị xác minh. Thông tư về mở và sử dụng tài khoản thanh toán đặt nghĩa vụ này lên ngân hàng.
Hai là, hợp pháp hóa lãnh sự và dịch công chứng giấy tờ nước ngoài. Mọi giấy tờ hộ tịch của bạn được cấp ở nước ngoài — giấy khai sinh, giấy đăng ký kết hôn, và giấy chứng tử nếu người thân mất ở nước ngoài — phải được hợp pháp hóa lãnh sự rồi dịch và công chứng bản dịch tại Việt Nam trước khi nộp. Đây là chặng tốn thời gian nhất với người ở xa, nhưng bỏ qua thì cả công chứng lẫn ngân hàng đều từ chối hồ sơ.
Ba là, lập văn bản phân chia di sản tại tổ chức công chứng. Từ ngày 01/7/2025, Luật Công chứng 2024 đã gộp "văn bản khai nhận di sản" và "văn bản thỏa thuận phân chia di sản" trước đây thành một loại duy nhất là văn bản phân chia di sản, áp dụng cho cả trường hợp có di chúc lẫn không có di chúc, kể cả khi chỉ có một người thừa kế.
Trước khi công chứng, tổ chức hành nghề công chứng phải niêm yết công khai việc tiếp nhận, và chỉ được công chứng sau khi hết thời hạn niêm yết mà không có khiếu nại, tố cáo. Nghị định hướng dẫn ấn định thời hạn cụ thể.
Điểm đặc biệt với hồ sơ có yếu tố nước ngoài: nếu nơi thường trú hoặc tạm trú cuối cùng của người để lại di sản không ở Việt Nam và cũng không xác định được nơi cư trú cuối cùng tại Việt Nam, thì việc niêm yết được thực hiện thông qua đăng tải trên Cổng thông tin điện tử của Sở Tư pháp nơi tổ chức công chứng đặt trụ sở. Nhờ đó, ngay cả khi người thân của bạn sống những năm cuối ở nước ngoài, thủ tục vẫn có lối đi.
Bốn là, ngân hàng chi trả và làm thủ tục chuyển ngoại tệ ra nước ngoài. Cầm văn bản phân chia di sản đã công chứng kèm giấy tờ nhân thân, người thừa kế làm việc với ngân hàng để được chi trả số dư. Nếu bạn muốn chuyển tiền ra tài khoản ở nước ngoài, đây là khâu cần chuẩn bị riêng. Pháp luật ngoại hối cho phép việc này một cách rõ ràng: chuyển tiền thừa kế cho người hưởng thừa kế ở nước ngoài là một mục đích chuyển tiền một chiều hợp pháp.
Số ngoại tệ được mua và chuyển ra nước ngoài căn cứ vào chính giá trị phần di sản bạn được hưởng, nên chứng từ thừa kế hợp lệ là cơ sở để ngân hàng giải quyết.
Rủi ro pháp lý và sai lầm thường gặp trong thực tế
Phần lớn hồ sơ bị kéo dài không phải vì luật cấm, mà vì vướng ở những điểm rất cụ thể dưới đây.
Để quá lâu mới làm thủ tục — rủi ro mất quyền yêu cầu chia. Nhiều gia đình nghĩ tiền trong ngân hàng "vẫn còn đó, lúc nào làm cũng được". Nhưng với động sản như tiền gửi, thời hiệu yêu cầu chia di sản ngắn hơn nhiều so với nhà đất.
Tức là với tiền gửi, nếu để quá 10 năm kể từ ngày người để lại di sản mất, bạn có thể mất quyền yêu cầu chia, và phần tiền có thể thuộc về người đang quản lý di sản theo luật. Người thừa kế ở xa, ít theo dõi hồ sơ tại Việt Nam, là nhóm dễ rơi vào tình huống này nhất.
Các đồng thừa kế ở nhiều quốc gia chưa thống nhất. Vì những người cùng hàng thừa kế được hưởng phần bằng nhau, ngân hàng chỉ chi trả khi có văn bản phân chia di sản với sự tham gia của tất cả đồng thừa kế. Khi anh em mỗi người một nước, chỉ cần một người chưa ký, chưa ủy quyền hợp lệ, tài khoản sẽ tiếp tục bị treo. Đây là nguyên nhân phổ biến khiến hồ sơ "đứng" nhiều tháng.
Giấy tờ nước ngoài chưa hợp pháp hóa lãnh sự hoặc chưa dịch công chứng. Một bản giấy khai sinh hợp lệ ở nước sở tại nhưng chưa hợp pháp hóa lãnh sự thì không có giá trị nộp tại Việt Nam. Hồ sơ bị trả lại, và người ở xa phải bắt đầu lại quy trình mất nhiều tuần.
Bỏ sót khâu ngoại hối. Không ít người rút được tiền ra khỏi ngân hàng nhưng sau đó mới phát hiện không có đủ chứng từ để chứng minh nguồn gốc thừa kế khi chuyển ngoại tệ ra nước ngoài, khiến tiền "mắc kẹt" trong nước. Việc chuyển tiền phải dựa trên hồ sơ thừa kế hợp lệ và được ngân hàng xem xét theo từng giao dịch, nên cần chuẩn bị song song ngay từ đầu chứ không để đến phút cuối.
Tài khoản chung và nghĩa vụ nợ của người mất. Nếu tài khoản đứng tên chung, khi một đồng chủ tài khoản qua đời, quyền sử dụng tài khoản được giải quyết theo quy định pháp luật chứ không mặc nhiên thuộc về người còn lại. Bên cạnh đó, nếu người mất còn dư nợ thẻ tín dụng hay khoản vay tại chính ngân hàng đó, số dư có thể bị xử lý để thực hiện nghĩa vụ trước khi phần còn lại được chia cho người thừa kế.
Vai trò của DEDICA trong xử lý thừa kế tài khoản ngân hàng có yếu tố nước ngoài
Với khách hàng đang ở nước ngoài, DEDICA hỗ trợ trọn khâu để bạn không phải bay về Việt Nam: rà soát và chuẩn hóa toàn bộ giấy tờ nhân thân, hướng dẫn hợp pháp hóa lãnh sự và dịch công chứng đúng yêu cầu; làm việc với ngân hàng để xác minh tài khoản, sổ tiết kiệm; đại diện theo ủy quyền lập văn bản phân chia di sản tại tổ chức công chứng và theo dõi thủ tục niêm yết. Khi các đồng thừa kế ở nhiều quốc gia, chúng tôi giúp thu xếp ủy quyền hợp lệ và thương lượng phương án phân chia để hồ sơ không bị treo, đồng thời chuẩn bị sẵn chứng từ cho khâu chuyển ngoại tệ ra nước ngoài. Nếu phát sinh tranh chấp giữa những người thừa kế, DEDICA đại diện bảo vệ quyền lợi của bạn theo đúng trình tự pháp luật.
Kết luận
Để nhận thừa kế tài khoản ngân hàng tại Việt Nam khi bạn là người nước ngoài hoặc Việt kiều, trình tự gồm bốn bước: (1) gửi giấy chứng tử và giấy tờ chứng minh quan hệ để ngân hàng xác minh tài khoản, số dư; (2) hợp pháp hóa lãnh sự và dịch công chứng toàn bộ giấy tờ hộ tịch cấp ở nước ngoài; (3) lập văn bản phân chia di sản tại tổ chức công chứng và hoàn tất niêm yết 15 ngày; (4) nhận chi trả và làm thủ tục mua, chuyển ngoại tệ ra nước ngoài theo giá trị phần di sản được hưởng. Hãy nhớ rằng tiền gửi là động sản nên người nước ngoài vẫn được nhận đầy đủ, nhưng thời hiệu yêu cầu chia chỉ 10 năm — để lâu là rủi ro mất quyền. Ba lỗi khiến hồ sơ kéo dài nhất là: giấy tờ chưa hợp pháp hóa lãnh sự, các đồng thừa kế ở nhiều nước chưa thống nhất phương án phân chia, và bỏ sót khâu ngoại hối khi chuyển tiền. Nếu bạn không thể về Việt Nam, ủy quyền cho luật sư xử lý ngay từ khâu rà soát hồ sơ sẽ giúp tránh phải làm lại từ đầu.
Mỗi hồ sơ thừa kế tài khoản ngân hàng có yếu tố nước ngoài đều có tình tiết riêng về quốc tịch của người để lại di sản, giấy tờ hộ tịch và nơi cư trú của các đồng thừa kế. DEDICA Law Firm đồng hành cùng anh/chị từ khâu rà soát, hợp pháp hóa hồ sơ đến khi tiền được chi trả và chuyển về tài khoản của anh/chị ở nước ngoài — kể cả khi anh/chị không thể có mặt tại Việt Nam. Liên hệ DEDICA để được luật sư tư vấn cho trường hợp cụ thể của anh/chị.
Nội dung bài viết mang tính tham khảo dựa trên quy định pháp luật tại thời điểm soạn thảo. Mỗi vụ việc có tình tiết riêng; vui lòng tham vấn luật sư DEDICA để được tư vấn chính xác cho trường hợp của anh/chị.
