Anh Daniel (tên đã được thay đổi), quốc tịch Mỹ, hỏi DEDICA:
"Mẹ tôi mất tại TP.HCM cách đây vài năm, để lại một căn nhà. Tôi và em gái đều đang ở Mỹ, còn người cậu đang giữ nhà thì không chịu chia, nói chúng tôi ở nước ngoài nên không còn quyền gì. Tôi muốn khởi kiện ra tòa ở Việt Nam để chia thừa kế, nhưng không biết phải nộp những giấy tờ gì và án phí hết khoảng bao nhiêu, trong khi tôi không về Việt Nam thường xuyên được."
DEDICA tư vấn Bạn hoàn toàn có quyền khởi kiện chia di sản tại Việt Nam, kể cả khi mang quốc tịch Mỹ và đang sống ở nước ngoài. Riêng với nhà đất tại Việt Nam, đây còn là vụ án thuộc thẩm quyền giải quyết của chính tòa án Việt Nam. Hồ sơ cốt lõi gồm đơn khởi kiện kèm giấy tờ chứng minh quan hệ thừa kế và giấy tờ về di sản; các giấy tờ do cơ quan nước ngoài cấp cần được hợp pháp hóa lãnh sự và dịch công chứng. Về chi phí, tranh chấp chia thừa kế là loại "có giá ngạch", án phí tính theo phần trăm giá trị phần di sản mỗi người được chia, và bạn chỉ nộp tạm ứng khoảng một nửa khi tòa thụ lý. Một điều cần lưu ý ngay là thời hiệu khởi kiện, vì để càng lâu thì rủi ro mất quyền chia càng lớn.
Hồ sơ khởi kiện vụ án chia di sản thừa kế
Khởi kiện chia thừa kế bắt đầu từ một bộ hồ sơ nộp cho tòa án, mà trung tâm là đơn khởi kiện. Bộ luật Tố tụng dân sự quy định đơn phải kèm theo tài liệu, chứng cứ chứng minh quyền của người khởi kiện.
Trên thực tế, một bộ hồ sơ khởi kiện chia thừa kế thường gồm:
- Đơn khởi kiện ghi rõ người để lại di sản, các đồng thừa kế, di sản đang tranh chấp và yêu cầu chia cụ thể.
- Giấy chứng tử (hoặc trích lục khai tử) của người để lại di sản.
- Giấy tờ chứng minh quan hệ thừa kế: khai sinh, đăng ký kết hôn, giấy tờ hộ tịch... cho thấy bạn thuộc hàng thừa kế.
- Giấy tờ về di sản: sổ hồng, hợp đồng mua bán nhà, sổ tiết kiệm... tùy loại tài sản.
- Giấy tờ tùy thân của người khởi kiện và các đương sự khác (hộ chiếu, căn cước).
- Di chúc, nếu người mất có để lại.
Nếu chưa kịp thu thập đủ, bạn vẫn được nộp đơn với tài liệu hiện có rồi bổ sung sau theo yêu cầu của tòa. Điều cần đặc biệt chú ý là các giấy tờ do cơ quan nước ngoài cấp (giấy tờ hộ tịch, văn bản ủy quyền bạn ký tại Mỹ...) phải được hợp pháp hóa lãnh sự và dịch thuật công chứng sang tiếng Việt thì tòa mới chấp nhận.
Về nơi nộp đơn: khi di sản là nhà đất, vụ án thuộc thẩm quyền của tòa án nơi có bất động sản. Và đây là một điểm trấn an cho bạn. Câu "ở nước ngoài thì hết quyền" mà người cậu nói là không đúng. Khi di sản là bất động sản tại Việt Nam, tranh chấp thuộc thẩm quyền giải quyết riêng biệt của tòa án Việt Nam, bất kể đương sự mang quốc tịch nào hay đang ở đâu.
Vì không thể thường xuyên về Việt Nam, bạn có thể ủy quyền cho luật sư trong nước nộp đơn, đóng tạm ứng án phí và tham gia toàn bộ quá trình tố tụng thay mình.
Án phí phải nộp khi khởi kiện chia thừa kế
Tranh chấp chia di sản thuộc loại vụ án dân sự có giá ngạch, tức yêu cầu của bạn quy ra được thành một số tiền cụ thể. Vì vậy án phí không cố định, mà tính theo giá trị phần mỗi người được chia.
Biểu mức án phí dân sự sơ thẩm có giá ngạch đang áp dụng như sau:
| Giá trị phần di sản được chia | Mức án phí sơ thẩm |
|---|---|
| Từ 6.000.000 đồng trở xuống | 300.000 đồng |
| Trên 6.000.000 đến 400.000.000 đồng | 5% giá trị phần được chia |
| Trên 400.000.000 đến 800.000.000 đồng | 20.000.000 đồng + 4% phần vượt 400.000.000 |
| Trên 800.000.000 đến 2.000.000.000 đồng | 36.000.000 đồng + 3% phần vượt 800.000.000 |
| Trên 2.000.000.000 đến 4.000.000.000 đồng | 72.000.000 đồng + 2% phần vượt 2.000.000.000 |
| Trên 4.000.000.000 đồng | 112.000.000 đồng + 0,1% phần vượt 4.000.000.000 |
Ví dụ, nếu phần di sản bạn được chia trị giá khoảng 2 tỷ đồng, án phí tương ứng là 72.000.000 đồng (36.000.000 đồng cộng 3% của 1,2 tỷ vượt mốc 800 triệu). Khi nộp đơn, bạn chưa phải đóng toàn bộ: người khởi kiện chỉ tạm ứng khoảng 50% mức án phí tòa dự tính, tối thiểu 300.000 đồng. Tiền tạm ứng được đối trừ khi tòa xử xong; phần yêu cầu nào bị tòa bác thì bạn không phải chịu án phí cho phần đó. Ngoài án phí còn có thể phát sinh chi phí định giá tài sản, phí công chứng và dịch thuật giấy tờ.
Kết luận
Như vậy, dù mang quốc tịch Mỹ và đang ở nước ngoài, bạn vẫn có quyền khởi kiện chia di sản tại Việt Nam, và với nhà đất thì chính tòa án Việt Nam là nơi giải quyết. Hồ sơ cốt lõi gồm đơn khởi kiện, giấy chứng tử, giấy tờ chứng minh quan hệ thừa kế và giấy tờ về di sản, trong đó giấy tờ cấp ở nước ngoài phải hợp pháp hóa lãnh sự và dịch công chứng. Án phí thuộc loại có giá ngạch, tính theo phần bạn được chia, và bạn chỉ tạm ứng khoảng một nửa khi nộp đơn. Hãy để ý thời hiệu 30 năm với nhà đất để không trì hoãn; nếu không về được, bạn có thể ủy quyền cho luật sư trong nước làm toàn bộ thủ tục thay mình.
DEDICA có thể đồng hành với bạn từ xa: chuẩn bị và rà soát hồ sơ khởi kiện, hướng dẫn hợp pháp hóa lãnh sự và dịch công chứng các giấy tờ ký tại nước ngoài, đại diện theo ủy quyền tham gia tố tụng tại tòa án Việt Nam thay bạn, và tư vấn phương án chuyển phần thừa kế ra nước ngoài sau khi bản án có hiệu lực. Liên hệ DEDICA để luật sư đánh giá hồ sơ và ước tính án phí cho trường hợp cụ thể của bạn.
Nội dung trên mang tính tham khảo chung; mỗi vụ thừa kế có tình tiết và giấy tờ riêng, vui lòng tham vấn luật sư DEDICA để được tư vấn chính xác cho trường hợp của bạn.
