Người nước ngoài và người Việt cùng thừa kế một thửa đất chia sao?

Chị Hương (tên đã được thay đổi), quốc tịch Việt Nam, hiện sống tại TP.HCM, hỏi DEDICA:

"Bố tôi vừa mất, để lại một thửa đất có nhà ở dưới quê, không để lại di chúc. Tôi đang ở Việt Nam, còn em trai tôi đã nhập quốc tịch Mỹ và định cư bên đó nhiều năm. Hai anh em đều là con ruột nên cùng được thừa kế. Tôi nghe nói người mang quốc tịch nước ngoài thì không được đứng tên sổ đỏ. Vậy một thửa đất thế này chia làm sao, em tôi có phần không, và tách phần cho nó bằng cách nào?"

DEDICA tư vấn Em trai chị vẫn là đồng thừa kế và được hưởng phần ngang với chị. Quốc tịch nước ngoài không làm mất quyền thừa kế. Khác biệt chỉ nằm ở cách nhận: nếu em chị là người gốc Việt Nam định cư ở nước ngoài, được nhập cảnh và thuộc diện được sở hữu nhà ở tại Việt Nam thì có thể đứng tên trên Giấy chứng nhận; nếu không, em chị nhận phần của mình bằng giá trị chứ không đứng tên. Vì vậy một thửa đất chung được "chia" theo một trong ba hướng: cùng đứng tên, một người lấy đất rồi trả phần tiền tương ứng cho người kia, hoặc bán thửa đất rồi chia tiền. Dưới đây là căn cứ và các bước cụ thể.

Người nước ngoài đồng thừa kế: quyền ngang nhau, nhưng cách nhận khác nhau

Trước hết, cần gỡ nỗi lo phổ biến nhất: mang hộ chiếu nước ngoài không khiến em chị mất phần. Quyền thừa kế gắn với quan hệ huyết thống, là con đẻ của người để lại di sản, chứ không phụ thuộc quốc tịch, và pháp luật bảo đảm mọi cá nhân bình đẳng về quyền hưởng di sản (Điều 610 Bộ luật Dân sự 2015). Khi bố chị mất mà không để lại di chúc, di sản chia theo pháp luật cho hàng thừa kế thứ nhất, và những người cùng hàng hưởng phần bằng nhau.

Nghĩa là, giả sử hàng thừa kế thứ nhất chỉ còn hai anh em, mỗi người được một nửa giá trị thửa đất. Khác biệt không nằm ở "được bao nhiêu" mà ở "nhận bằng hình thức nào". Người trong nước như chị được đứng tên Giấy chứng nhận bình thường; còn người định cư ở nước ngoài thì tùy tư cách. Nếu em chị là người gốc Việt Nam định cư ở nước ngoài, được nhập cảnh và thuộc diện được sở hữu nhà ở tại Việt Nam, em chị được nhận thừa kế quyền sử dụng đất ở và đứng tên như chị (điểm h khoản 1 Điều 28 Luật Đất đai 2024). Nếu không, hoặc là người nước ngoài thuần không còn gốc Việt, em chị nhận phần của mình bằng giá trị, không được cấp Giấy chứng nhận. Tư cách này (còn quốc tịch, đã thôi quốc tịch nhưng còn gốc Việt, hay người nước ngoài thuần) chính là điểm mấu chốt khi chia.

Chia một thửa đất giữa người trong nước và người ở nước ngoài

Một thửa đất không thể "cắt đôi" tùy tiện, và em chị có thể không đứng tên được, nên câu hỏi "chia sao" thực chất là chọn một trong ba phương án mà pháp luật cho phép người thừa kế tự thỏa thuận.

Áp vào trường hợp của chị, ba hướng đi cụ thể là:

• Cùng đứng tên chung: nếu em chị đủ điều kiện đứng tên đất ở, hai anh em cùng đứng tên trên một Giấy chứng nhận (đồng sử dụng), phù hợp khi cả hai muốn giữ lại thửa đất.
• Một người lấy đất, trả tiền cho người kia (hay gặp nhất): chị nhận cả thửa đất và đứng tên, rồi thanh toán cho em trai phần giá trị tương ứng bằng tiền, gọn nhẹ khi một người ở xa, không có nhu cầu giữ đất.
• Bán rồi chia tiền: bán thửa đất cho người khác rồi chia tiền theo tỷ lệ thừa kế, phù hợp khi không ai giữ đất hoặc hai bên không thống nhất được ai nhận.

Về thủ tục, cả nhà cùng lập và công chứng một văn bản thỏa thuận phân chia di sản, ghi rõ ai nhận đất, ai nhận giá trị. Khi trong nhóm thừa kế có người ở nước ngoài chưa thuộc diện được đứng tên, Luật Đất đai 2024 hướng dẫn đăng ký việc nhận thừa kế tại cơ quan đăng ký đất đai để cập nhật Sổ địa chính, rồi sau khi phân chia xong mới cấp Giấy chứng nhận cho người đủ điều kiện; phần của người không đủ điều kiện được giải quyết bằng giá trị.

Trường hợp của chị có yếu tố nước ngoài, nên khâu xác định tư cách, soạn văn bản phân chia di sản và làm việc với công chứng, cơ quan đăng ký đất đai cần được chuẩn bị chặt chẽ ngay từ đầu. DEDICA có thể xác định chính xác nhóm pháp lý của em trai chị, soạn phương án chia hợp lý cho cả hai bên, đại diện theo ủy quyền hoàn tất thủ tục tại Việt Nam, và tư vấn cách chuyển phần giá trị thừa kế ra nước ngoài hợp pháp cho em chị. Liên hệ DEDICA để được luật sư tư vấn cho trường hợp cụ thể của gia đình.

Nội dung mang tính tham khảo, mỗi vụ việc có tình tiết riêng; vui lòng tham vấn luật sư DEDICA để được tư vấn chính xác cho trường hợp của bạn.