Làm giả di chúc chiếm đoạt tài sản thừa kế tại Việt Nam bị xử lý ra sao?

Chị Linh, quốc tịch Úc, hỏi DEDICA:

"Mẹ tôi mất tại TP.HCM, để lại một căn nhà. Lúc còn sống mẹ luôn nói sẽ chia đều cho ba anh em. Nhưng sau đám tang, người em út ở Việt Nam bất ngờ đưa ra một 'di chúc viết tay' nói mẹ để lại toàn bộ căn nhà cho mình, nhưng chữ ký trong đó nhìn không giống chữ của mẹ. Tôi đang ở nước ngoài và nghi di chúc bị làm giả. Người làm giả di chúc sẽ bị xử lý thế nào, và tôi phải làm gì để đòi lại phần của mình?"

DEDICA tư vấn Làm giả di chúc để chiếm đoạt tài sản thừa kế bị xử lý đồng thời trên hai tuyến. Về dân sự, di chúc giả không có giá trị pháp lý nên di sản được chia theo pháp luật, và quan trọng hơn, người giả mạo di chúc còn bị tước chính phần thừa kế mà lẽ ra họ được hưởng. Về hình sự, hành vi này có thể bị truy cứu tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản, thậm chí thêm tội làm giả tài liệu nếu có dùng giấy tờ giả của cơ quan, tổ chức. Việc cần làm ngay là giữ chứng cứ, yêu cầu giám định chữ ký và khởi kiện hoặc tố giác. Bạn hoàn toàn có thể xử lý từ nước ngoài qua luật sư được ủy quyền.

Làm giả di chúc bị xử lý trên hai tuyến: dân sự và hình sự

Di chúc, về bản chất, là sự thể hiện ý chí của người đã mất nhằm định đoạt tài sản của họ sau khi qua đời. Một bản di chúc bị làm giả không phản ánh ý chí thật đó, nên không có giá trị pháp lý. Khi di chúc bị vô hiệu, phần di sản được chia cho những người thừa kế theo pháp luật (hoặc theo một di chúc hợp pháp khác, nếu có).

Đáng chú ý hơn, pháp luật trừng phạt chính người làm giả bằng cách loại họ ra khỏi diện được hưởng di sản. Người giả mạo, sửa chữa, hủy hoặc che giấu di chúc nhằm hưởng di sản trái ý nguyện người đã mất sẽ không được quyền hưởng di sản, kể cả phần lẽ ra họ được chia theo pháp luật.

Nói cách khác, người em trong tình huống trên không những không thể dùng bản di chúc giả để chiếm căn nhà, mà nếu bị chứng minh là người làm giả, còn mất luôn phần thừa kế hợp pháp của mình.

Song song với hậu quả dân sự, làm giả di chúc để chiếm đoạt tài sản có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Việc dùng một bản di chúc giả để khiến người khác tin và giao tài sản chính là "thủ đoạn gian dối" cấu thành tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản:

Mức án tăng theo giá trị tài sản bị chiếm đoạt. Với di sản là nhà đất, thường trị giá nhiều tỷ đồng, hành vi này dễ rơi vào khung nặng nhất: chiếm đoạt tài sản từ 500 triệu đồng trở lên có thể bị phạt tù từ 12 năm đến 20 năm hoặc tù chung thân.

Nếu việc làm giả còn dùng đến giấy tờ, con dấu của cơ quan, tổ chức, chẳng hạn giả văn bản công chứng, giả xác nhận của chính quyền hay giả giấy tờ tùy thân để hợp thức hóa di chúc, người vi phạm có thể bị xử lý thêm về một tội độc lập:

Các bước xử lý khi nghi di chúc bị làm giả (kể cả khi bạn ở nước ngoài)

Nghi ngờ thôi chưa đủ; điều quyết định là chứng cứ. Trình tự xử lý thường gồm các bước sau:

1. Giữ nguyên hiện trạng và thu thập chứng cứ. Lưu lại bản di chúc bị nghi giả, giấy tờ chứng minh quan hệ thừa kế (giấy khai sinh, giấy tờ hộ tịch), và quan trọng nhất là các mẫu chữ ký, chữ viết thật của người đã mất để làm cơ sở đối chiếu.
2. Yêu cầu giám định. Giám định chữ ký, chữ viết (và khi cần, giám định tuổi mực, tuổi giấy) là mấu chốt để chứng minh di chúc bị làm giả. Kết luận giám định là chứng cứ then chốt cho cả vụ kiện dân sự lẫn việc tố giác hình sự.
3. Khởi kiện dân sự. Khởi kiện yêu cầu Tòa án tuyên di chúc vô hiệu và chia di sản theo pháp luật. Có thể đồng thời yêu cầu áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời để ngăn việc sang tên, chuyển nhượng tài sản trong khi vụ việc đang được giải quyết.
4. Tố giác hành vi có dấu hiệu tội phạm. Gửi đơn tố giác kèm chứng cứ đến cơ quan điều tra. Tuyến hình sự có thể tiến hành song song với tuyến dân sự.
5. Ủy quyền cho luật sư nếu bạn ở nước ngoài. Bạn không bắt buộc phải có mặt tại Việt Nam. Một văn bản ủy quyền hợp lệ (nếu lập ở nước ngoài thì cần hợp pháp hóa lãnh sự và dịch công chứng) cho phép luật sư thay bạn thu thập chứng cứ, trưng cầu giám định, nộp đơn khởi kiện hoặc tố giác và làm việc với công chứng, ngân hàng, tòa án.

Nếu bạn đang nghi ngờ một bản di chúc bị làm giả để chiếm phần thừa kế của mình, DEDICA có thể rà soát hồ sơ, tổ chức giám định chữ ký, đại diện khởi kiện yêu cầu tuyên di chúc vô hiệu và chia lại di sản, đồng thời làm việc với công chứng, ngân hàng và cơ quan tố tụng tại Việt Nam thay cho bạn, kể cả khi bạn đang ở nước ngoài. Liên hệ DEDICA để được luật sư tư vấn cho trường hợp cụ thể của bạn.

Nội dung trên mang tính tham khảo; mỗi vụ việc có tình tiết riêng, vui lòng tham vấn luật sư DEDICA để được tư vấn chính xác cho trường hợp của bạn.