Làm sao để giải quyết tranh chấp tài sản thừa kế gia đình tại Việt Nam?

Anh Bình (tên đã được thay đổi), quốc tịch Canada, gốc Việt, hỏi DEDICA:

"Cha tôi mất tại TP.HCM, để lại một căn nhà đứng tên ông và không có di chúc. Anh chị em tôi ở Việt Nam mỗi người muốn một kiểu: người đang ở trong nhà thì muốn giữ, người khác đòi bán chia, nên mấy năm nay bế tắc. Tôi ở Canada, ít khi về được, lo bị gạt ra ngoài. Chúng tôi giải quyết tranh chấp này thế nào, và tôi có bắt buộc phải về Việt Nam để kiện không?"

DEDICA tư vấn Khi gia đình tranh chấp di sản, pháp luật Việt Nam mở cho bạn hai hướng: các đồng thừa kế tự thỏa thuận phân chia rồi công chứng, hoặc nếu không thỏa thuận được thì khởi kiện yêu cầu tòa án chia di sản. Cha bạn không để lại di chúc, nên là con, bạn thuộc hàng thừa kế thứ nhất và được hưởng phần ngang với các anh chị em, bất kể quốc tịch nào. Bạn cũng không bắt buộc về Việt Nam: có thể ủy quyền cho luật sư trong nước thương lượng hoặc theo kiện thay bạn. Điều cần nhớ nhất là đừng để quá thời hiệu.

Quyền của bạn và cách chia di sản khi không có di chúc

Khi người mất không để lại di chúc, di sản được chia theo pháp luật cho những người thừa kế theo hàng, mỗi người cùng hàng một phần bằng nhau.

Nghĩa là bạn và các anh chị em mỗi người có một phần ngang nhau trong căn nhà; không ai, kể cả người đang ở trong nhà, được tự coi đó là của riêng. Cũng cần đính chính một hiểu lầm phổ biến: mang quốc tịch nước ngoài không làm mất quyền thừa kế tại Việt Nam. Quốc tịch chỉ ảnh hưởng đến hình thức nhận nhà đất: tùy diện người gốc Việt hay người nước ngoài, bạn có thể đứng tên trên sổ, hoặc nhận phần của mình bằng giá trị (bán rồi nhận tiền). Đây là chỗ nên để luật sư tính phương án từ đầu.

Và nếu không tự dàn xếp được, bạn vẫn có lối ra: tranh chấp thừa kế thuộc thẩm quyền giải quyết của tòa án.

Các bước giải quyết tranh chấp khi bạn đang ở nước ngoài

Với một vụ việc có yếu tố nước ngoài như của bạn, trình tự xử lý thường gồm:

1. Gom đủ giấy tờ và xác định người thừa kế, di sản. Cần giấy chứng tử của cha, giấy tờ chứng minh quan hệ cha con và sổ hồng căn nhà. Giấy tờ do cơ quan nước ngoài cấp phải được hợp pháp hóa lãnh sự và dịch công chứng thì mới dùng được tại Việt Nam.
2. Ưu tiên thương lượng, hòa giải trong gia đình. Nếu thống nhất được cách chia (một người nhận nhà và trả phần chênh, hoặc bán nhà chia tiền), các bên lập văn bản thỏa thuận phân chia di sản và đưa đi công chứng, đây là con đường nhanh và ít tốn kém nhất.

Văn bản phân chia đã công chứng là căn cứ để sang tên căn nhà cho người được hưởng. Bước niêm yết bảo vệ chính bạn: nếu ai đó cố "bỏ sót" một đồng thừa kế, bạn có cơ hội phản đối trước khi việc phân chia hoàn tất.

3. Nếu không thỏa thuận được, hoặc bạn đã bị khai sót, thì khởi kiện chia di sản. Khi có người không hợp tác, hoặc các đồng thừa kế ở Việt Nam đã tự khai nhận mà bỏ sót bạn, bạn có quyền kiện yêu cầu tòa chia (hoặc chia lại). Tranh chấp nhà đất do tòa nơi có bất động sản giải quyết; vì vụ của bạn có yếu tố nước ngoài, thẩm quyền thuộc Tòa án nhân dân cấp tỉnh (theo mô hình tòa án từ 01/7/2025; tranh chấp trong nước thông thường thuộc Tòa án nhân dân khu vực).
4. Ủy quyền cho luật sư Việt Nam làm thay từ A đến Z. Bạn không cần có mặt: luật sư thương lượng với các đồng thừa kế, làm thủ tục công chứng, làm việc với ngân hàng và cơ quan nhà nước, hoặc đại diện tố tụng, rồi chuyển phần thừa kế của bạn về nước.

Nếu các đồng thừa kế đang bế tắc hoặc bạn nghi ngờ bị gạt khỏi việc phân chia, DEDICA có thể đại diện theo ủy quyền: thương lượng, làm thủ tục công chứng phân chia, hoặc khởi kiện và theo đuổi vụ chia di sản tại tòa thay bạn, rồi xử lý chuyển giá trị thừa kế về nước cho bạn. Liên hệ DEDICA để luật sư rà soát hồ sơ và tư vấn phương án cụ thể cho gia đình bạn.

Nội dung mang tính tham khảo; mỗi vụ việc có tình tiết riêng, vui lòng tham vấn luật sư DEDICA để được tư vấn chính xác cho trường hợp của bạn.