Ủy quyền luật sư làm việc với công an cho bị hại | DEDICA

Một bị hại người nước ngoài đang ở cách Việt Nam nửa vòng trái đất, không thể có mặt mỗi khi công an triệu tập, có nguy cơ bỏ lỡ toàn bộ diễn biến vụ án nếu không biết cách ủy quyền đúng cho luật sư. Ủy quyền sai cơ chế, hoặc giấy tờ thiếu một bước xác nhận, có thể khiến công an từ chối cho luật sư tiếp cận hồ sơ ngay từ đầu.

Bạn vừa biết mình là bị hại trong một vụ án hình sự tại Việt Nam, nhưng đang ở nước ngoài, vậy có bắt buộc phải bay về mỗi lần công an mời làm việc không? Nếu ủy quyền cho luật sư, luật sư đó có được thay bạn trình bày, cung cấp chứng cứ, theo dõi tiến độ điều tra không? Và nếu giấy ủy quyền được ký ở nước ngoài, tờ giấy đó có giá trị pháp lý tại Việt Nam hay không? Đây là những vướng mắc phổ biến của bị hại người nước ngoài, bởi thông tin về quyền của bị hại thường bị lu mờ trước các nội dung về quyền của người bị buộc tội. Bài viết dưới đây phân tích đúng cơ chế ủy quyền luật sư theo Bộ luật Tố tụng Hình sự, thủ tục thực hiện từ nước ngoài và những sai lầm khiến việc ủy quyền không được công nhận.

Bị hại người nước ngoài có những quyền gì trong vụ án hình sự tại Việt Nam

Bộ luật Tố tụng Hình sự không phân biệt quốc tịch khi xác định ai là bị hại. Bất kỳ cá nhân nào trực tiếp bị thiệt hại về thể chất, tinh thần hoặc tài sản do tội phạm gây ra tại Việt Nam đều có đầy đủ các quyền của bị hại, kể cả khi người đó là người nước ngoài đang cư trú ở nước khác.

"Bị hại là cá nhân trực tiếp bị thiệt hại về thể chất, tinh thần, tài sản hoặc là cơ quan, tổ chức bị thiệt hại về tài sản, uy tín do tội phạm gây ra hoặc đe dọa gây ra." Điều 62 khoản 1, Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015 (hợp nhất đến 2025)

Trong số các quyền được liệt kê tại Điều 62, quyền quan trọng nhất với người đang ở xa Việt Nam là quyền nhờ luật sư. Điều này nghĩa là bạn không bắt buộc phải tự mình làm việc trực tiếp với công an trong mọi tình huống, mà có thể có người hỗ trợ về mặt pháp lý ngay từ giai đoạn điều tra.

"Bị hại hoặc người đại diện của họ có quyền: ... i) Tự bảo vệ, nhờ người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho mình." Điều 62 khoản 2 điểm i, Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015 (hợp nhất đến 2025)

Đi kèm quyền là nghĩa vụ có mặt theo giấy triệu tập. Đây là điểm nhiều bị hại người nước ngoài chưa lường trước: có luật sư không đồng nghĩa với việc bạn được miễn hoàn toàn nghĩa vụ này.

"Bị hại có nghĩa vụ: a) Có mặt theo giấy triệu tập của người có thẩm quyền tiến hành tố tụng; trường hợp cố ý vắng mặt không vì lý do bất khả kháng hoặc không do trở ngại khách quan thì có thể bị dẫn giải." Điều 62 khoản 4 điểm a, Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015 (hợp nhất đến 2025)

Ủy quyền luật sư làm việc với công an: đúng cơ chế nào theo luật

Đây là chỗ dễ nhầm lẫn nhất. Bộ luật Tố tụng Hình sự phân biệt rõ hai vai trò khác nhau, và việc gộp chung hai khái niệm này là nguyên nhân khiến nhiều gia đình mất thời gian làm lại hồ sơ.

Thứ nhất là "người đại diện" của bị hại. Vai trò này chỉ phát sinh trong những trường hợp đặc biệt, không phải cứ ở xa là được áp dụng.

"Trường hợp bị hại chết, mất tích, bị mất hoặc bị hạn chế năng lực hành vi dân sự thì người đại diện thực hiện quyền và nghĩa vụ của người bị hại quy định tại Điều này." Điều 62 khoản 5, Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015 (hợp nhất đến 2025)

Nếu bạn vẫn còn sống, minh mẫn và đầy đủ năng lực hành vi dân sự, dù đang ở nước ngoài, bạn không rơi vào trường hợp trên. Cơ chế đúng dành cho bạn là thứ hai: nhờ luật sư làm "người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bị hại" theo Điều 84.

"Người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bị hại, đương sự là người được bị hại, đương sự nhờ bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp." Điều 84 khoản 1, Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015 (hợp nhất đến 2025)

"Người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bị hại, đương sự có thể là: a) Luật sư..." Điều 84 khoản 2 điểm a, Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015 (hợp nhất đến 2025)

Với vai trò này, luật sư có quyền có mặt khi bạn bị lấy lời khai, đưa ra chứng cứ, đọc và sao chụp tài liệu trong hồ sơ vụ án liên quan đến quyền lợi của bạn sau khi kết thúc điều tra, tham gia hỏi và tranh luận tại phiên tòa.

"Có mặt khi cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng lấy lời khai, đối chất, nhận dạng, nhận biết giọng nói của người mà mình bảo vệ; đọc, ghi chép, sao chụp những tài liệu trong hồ sơ vụ án liên quan đến việc bảo vệ quyền lợi của bị hại và đương sự sau khi kết thúc điều tra." Điều 84 khoản 3 điểm d, Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015 (hợp nhất đến 2025)

Việc nhờ luật sư này được xác lập bằng một quan hệ ủy quyền dân sự thông thường, không đòi hỏi điều kiện đặc biệt như trường hợp người đại diện.

"Cá nhân, pháp nhân có thể ủy quyền cho cá nhân, pháp nhân khác xác lập, thực hiện giao dịch dân sự." Điều 138 khoản 1, Bộ luật Dân sự 2015

Thủ tục ủy quyền luật sư làm việc với công an từ nước ngoài

Trình tự thực hiện gồm bốn bước. Bước một, ký hợp đồng dịch vụ pháp lý với văn phòng luật sư kèm giấy ủy quyền hoặc giấy nhờ luật sư bảo vệ quyền lợi bị hại, trong đó ghi rõ phạm vi công việc: nhận thông báo kết quả điều tra, cung cấp chứng cứ, có mặt khi lấy lời khai, đề nghị mức bồi thường. Quan hệ này về bản chất là hợp đồng ủy quyền theo pháp luật dân sự.

"Hợp đồng ủy quyền là sự thỏa thuận giữa các bên, theo đó bên được ủy quyền có nghĩa vụ thực hiện công việc nhân danh bên ủy quyền, bên ủy quyền chỉ phải trả thù lao nếu có thỏa thuận hoặc pháp luật có quy định." Điều 562, Bộ luật Dân sự 2015

Bước hai, nếu giấy ủy quyền được ký ở nước ngoài, giấy tờ đó phải được hợp pháp hóa lãnh sự trước khi có giá trị sử dụng tại Việt Nam, trừ khi thuộc diện được miễn theo điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.

"Để được công nhận và sử dụng tại Việt Nam, các giấy tờ, tài liệu của nước ngoài phải được hợp pháp hóa lãnh sự, trừ trường hợp quy định tại Điều 9 Nghị định này." Điều 4 khoản 2, Nghị định 111/2011/NĐ-CP về chứng nhận lãnh sự, hợp pháp hóa lãnh sự

Bước ba, giấy tờ tiếng nước ngoài cần được dịch công chứng sang tiếng Việt. Bước bốn, luật sư xuất trình thẻ luật sư cùng giấy ủy quyền đã hợp lệ cho cơ quan điều tra hoặc viện kiểm sát đang thụ lý vụ án để được ghi nhận tham gia bảo vệ quyền lợi cho bạn. Từ thời điểm này, luật sư có thể chủ động làm việc với cơ quan tố tụng, cập nhật tiến độ vụ án và thực hiện các quyền tại Điều 84 thay cho việc bạn phải tự mình liên hệ mỗi lần.

Lưu ý quan trọng Giấy ủy quyền ký ở nước ngoài mà chưa hợp pháp hóa lãnh sự và chưa có bản dịch công chứng thường bị cơ quan điều tra từ chối tiếp nhận. Nên chuẩn bị bước này sớm, vì thời gian hợp pháp hóa lãnh sự tại cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài có thể kéo dài nhiều ngày.

Rủi ro và sai lầm thường gặp trong thực tế

Sai lầm phổ biến nhất là nghĩ rằng ủy quyền cho luật sư đồng nghĩa với việc luật sư thay thế hoàn toàn tư cách bị hại, kể cả khi bị hại vẫn còn sống và minh mẫn. Như đã phân tích ở trên, vai trò "người đại diện" theo Điều 62 khoản 5 chỉ áp dụng trong các trường hợp đặc biệt. Nếu bạn không thuộc trường hợp này, một số việc như trực tiếp trình bày lời khai khi được triệu tập vẫn thuộc về chính bạn; luật sư có mặt cùng và bảo vệ quyền lợi, chứ không "ký thay" trong những phần việc đòi hỏi sự có mặt của chính bị hại.

Sai lầm thứ hai là chuẩn bị giấy ủy quyền sơ sài, chỉ có chữ ký viết tay mà không qua hợp pháp hóa lãnh sự khi ký ở nước ngoài. Hồ sơ dạng này gần như chắc chắn bị từ chối, khiến luật sư mất quyền tiếp cận vụ án đúng thời điểm cần thiết nhất, thường là giai đoạn đầu điều tra.

Sai lầm thứ ba là ghi phạm vi ủy quyền quá chung chung, kiểu "ủy quyền toàn bộ vụ việc", khiến cơ quan tố tụng yêu cầu làm rõ và kéo dài thời gian xử lý. Phạm vi công việc nên được liệt kê cụ thể: nhận thông báo, cung cấp tài liệu chứng cứ, đề nghị bồi thường thiệt hại, tham gia phiên tòa.

Sai lầm thứ tư là cho rằng có luật sư rồi thì không cần theo dõi vụ án nữa. Trên thực tế, một số nội dung như lời khai trực tiếp của bị hại vẫn cần chính bạn phối hợp cung cấp, dù luật sư đã có mặt để bảo vệ quyền lợi trong suốt quá trình đó.

Vai trò của DEDICA trong việc bảo vệ bị hại người nước ngoài

DEDICA hỗ trợ bị hại người nước ngoài từ bước soạn giấy ủy quyền và hợp đồng dịch vụ pháp lý đúng phạm vi cần thiết, hướng dẫn thủ tục hợp pháp hóa lãnh sự và dịch công chứng khi giấy tờ được ký ở nước ngoài, đến việc trực tiếp làm việc với cơ quan điều tra, viện kiểm sát trong phạm vi pháp luật cho phép. Trong suốt quá trình đó, DEDICA cập nhật tiến độ vụ án cho bạn dù bạn không có mặt tại Việt Nam, và đề nghị mức bồi thường thiệt hại phù hợp với thiệt hại thực tế đã xảy ra.

Kết luận

Là bị hại người nước ngoài trong một vụ án hình sự tại Việt Nam, bạn có quyền nhờ luật sư làm việc với công an mà không cần chờ đến khi vụ án ra tòa. Cần thực hiện đúng bốn bước: xác định đúng cơ chế, tức nhờ luật sư làm "người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp" theo Điều 84 chứ không phải "người đại diện" (vai trò này chỉ dành cho trường hợp bị hại chết, mất tích hoặc mất năng lực hành vi dân sự); ký hợp đồng dịch vụ pháp lý và giấy ủy quyền ghi rõ phạm vi công việc; hợp pháp hóa lãnh sự và dịch công chứng nếu giấy tờ ký ở nước ngoài; nộp hồ sơ này cho cơ quan điều tra để luật sư được ghi nhận tham gia. Lưu ý rằng có luật sư không đồng nghĩa với việc bạn được miễn mọi nghĩa vụ có mặt theo giấy triệu tập, trừ khi rơi vào các trường hợp đặc biệt nêu trên.

Nếu bạn hoặc người thân đang là bị hại trong một vụ án hình sự tại Việt Nam và không thể có mặt thường xuyên, DEDICA có thể chuẩn bị hồ sơ ủy quyền hợp lệ và trực tiếp làm việc với cơ quan điều tra thay bạn ngay từ bây giờ. Liên hệ DEDICA để được luật sư đánh giá cụ thể tình huống của bạn.

Nội dung bài viết mang tính tham khảo dựa trên quy định pháp luật tại thời điểm soạn thảo. Mỗi vụ việc có tình tiết và giai đoạn tố tụng riêng; vui lòng tham vấn luật sư DEDICA để được tư vấn chính xác cho trường hợp của anh/chị.