Nếu tôi không thể về Việt Nam, quyền thừa kế của tôi có bị ảnh hưởng không?

Chị Hằng (tên đã được thay đổi), Việt kiều quốc tịch Mỹ, hỏi DEDICA:

"Mẹ tôi vừa mất ở Cần Thơ, để lại một căn nhà và một sổ tiết kiệm. Tôi định cư ở Mỹ hơn hai mươi năm, công việc và sức khỏe không cho phép về Việt Nam, nhiều lắm cũng chỉ thu xếp được một chuyến ngắn. Tôi lo rằng vì mình ở xa, không có mặt để lo giấy tờ, thì phần thừa kế của tôi sẽ bị ảnh hưởng, thậm chí mất phần. Tôi phải làm sao?"

DEDICA tư vấn Việc bạn không thể về Việt Nam không làm mất hay giảm quyền thừa kế của bạn. Pháp luật Việt Nam xác định quyền thừa kế dựa trên quan hệ của bạn với người để lại di sản (con, vợ/chồng, cha mẹ…), chứ không dựa trên việc bạn đang sống ở đâu hay mang quốc tịch nào. Những thủ tục bạn không thể tự làm tại chỗ thì có thể ủy quyền cho luật sư tại Việt Nam thực hiện thay, bạn không cần phải có mặt. Thứ duy nhất thật sự "ngại" khoảng cách là thời gian: để quá lâu, bạn có thể vướng thời hiệu yêu cầu chia di sản. Dưới đây là căn cứ và cách xử lý từ xa.

Quyền thừa kế không phụ thuộc nơi bạn sống hay quốc tịch của bạn

Nỗi lo lớn nhất của người đang ở nước ngoài thường là: "Mình không có mặt thì người khác chia hết, mình mất phần." Ở phần quyền, lo lắng này không có cơ sở. Bộ luật Dân sự 2015 đặt nguyên tắc mọi cá nhân đều bình đẳng về quyền hưởng di sản:

Việc bạn có được hưởng hay không là do quan hệ với người mất quyết định, không phải do bạn đang ở Việt Nam hay ở nước ngoài. Nếu mẹ bạn không để lại di chúc, di sản được chia theo pháp luật, và con đẻ nằm ở hàng thừa kế thứ nhất, được hưởng phần bằng nhau:

Điều này nghĩa là gì với bạn: dù đã định cư ở nước ngoài hàng chục năm, bạn vẫn là đồng thừa kế ngang hàng với anh chị em ruột đang ở Việt Nam. Họ không thể chỉ vì bạn vắng mặt mà loại bạn ra một cách hợp pháp. (Nếu họ đã tự khai nhận di sản và "bỏ sót" bạn, bạn vẫn có quyền yêu cầu chia lại, nhưng đó là một tình huống riêng.)

Một điểm cần phân biệt: quốc tịch nước ngoài không làm bạn mất quyền thừa kế, nó chỉ ảnh hưởng đến cách bạn nhận một số loại tài sản. Với nhà đất, người nước ngoài hoặc người gốc Việt không đủ điều kiện đứng tên quyền sử dụng đất thì vẫn được hưởng phần giá trị tương ứng, thường thông qua việc chuyển nhượng rồi nhận tiền. Quyền vẫn còn nguyên; chỉ là hình thức nhận tài sản về tay có khác đi.

Cách thực hiện thủ tục thừa kế khi bạn đang ở nước ngoài

Vậy nếu không về được, ai sẽ làm thủ tục cho bạn? Câu trả lời là bạn ủy quyền. Pháp luật cho phép cá nhân xác lập, thực hiện giao dịch dân sự thông qua người đại diện theo ủy quyền:

Trên thực tế, quy trình xử lý từ xa thường gồm các bước:

1. Ủy quyền cho luật sư tại Việt Nam đại diện xử lý toàn bộ (khai nhận di sản, làm việc với ngân hàng, tổ chức công chứng và cơ quan nhà nước) để bạn không phải có mặt.
2. Chuẩn bị giấy tờ từ nước ngoài: giấy tờ chứng minh quan hệ thừa kế (khai sinh, đăng ký kết hôn…) và văn bản ủy quyền. Giấy tờ do nước ngoài cấp phải được hợp pháp hóa lãnh sự và dịch công chứng thì mới dùng được tại Việt Nam.
3. Luật sư thay mặt bạn khai nhận hoặc thỏa thuận phân chia di sản tại tổ chức công chứng, rồi tiến hành sang tên, rút tiền gửi, làm việc với ngân hàng hoặc chủ đầu tư.
4. Chuyển thành quả về nước: tiền thừa kế làm thủ tục chuyển ra nước ngoài hợp pháp; với nhà đất bạn không thể đứng tên, chuyển thành giá trị rồi chuyển tiền về cho bạn.

Nếu bạn đang ở nước ngoài và chưa biết bắt đầu từ đâu, DEDICA có thể đại diện theo ủy quyền xử lý toàn bộ quy trình thừa kế tại Việt Nam thay bạn: hướng dẫn chuẩn bị và hợp pháp hóa giấy tờ ở nước sở tại, khai nhận di sản tại công chứng, làm việc với ngân hàng và cơ quan nhà nước, và đề xuất phương án chuyển tiền hoặc giá trị tài sản về nước cho bạn. Liên hệ DEDICA để được luật sư rà soát trường hợp cụ thể và đề xuất phương án phù hợp.

Nội dung mang tính tham khảo; mỗi vụ việc có tình tiết riêng, vui lòng tham vấn luật sư DEDICA để được tư vấn chính xác cho trường hợp của bạn.