Đã nhiều năm trôi qua, còn quyền khởi kiện tranh chấp thừa kế không?

Anh Tâm (tên đã được thay đổi), quốc tịch Úc, hỏi DEDICA:

"Cha tôi mất năm 2002, để lại một căn nhà ở quê do người em trai tôi đang ở và quản lý đến nay. Tôi định cư ở Úc đã lâu. Giờ tôi muốn đòi phần thừa kế của mình thì trong nhà nói 'đã hơn hai mươi năm, quá thời hiệu rồi, không kiện được nữa'. Tôi đang ở nước ngoài, không rõ mình còn quyền khởi kiện tranh chấp thừa kế tại Việt Nam không và phải làm gì."

DEDICA tư vấn Bạn nhiều khả năng vẫn còn quyền khởi kiện. Với nhà đất, thời hiệu để người thừa kế yêu cầu chia di sản là 30 năm kể từ ngày người để lại di sản mất, không phải 10 năm như lời gia đình bạn nói (đó là mốc của luật cũ). Cha bạn mất năm 2002, đến nay khoảng 24 năm, vẫn nằm trong thời hạn 30 năm. Việc cần làm ngay là xác định chính xác ngày mất và loại di sản để tính thời hiệu, rồi chuẩn bị hồ sơ; nếu không về Việt Nam được, bạn có thể ủy quyền cho luật sư khởi kiện và theo đuổi vụ việc thay. Dưới đây là căn cứ và các bước cụ thể.

Thời hiệu khởi kiện tranh chấp thừa kế theo pháp luật Việt Nam

Câu hỏi "đã nhiều năm rồi, còn kịp kiện không" thực chất là câu hỏi về thời hiệu, tức khoảng thời gian pháp luật cho phép bạn yêu cầu tòa án giải quyết. Bộ luật Dân sự 2015 quy định ba loại thời hiệu trong thừa kế, mỗi loại một con số khác nhau, nên rất dễ nhầm.

Diễn giải cho dễ hình dung: yêu cầu chia di sản có thời hiệu 30 năm với bất động sản (nhà, đất) và 10 năm với động sản (tiền, sổ tiết kiệm...); yêu cầu xác nhận hoặc bác bỏ quyền thừa kế là 10 năm; yêu cầu thực hiện nghĩa vụ tài sản của người đã mất là 3 năm. Tranh chấp đòi chia một căn nhà như của bạn rơi vào nhóm đầu, nên con số áp dụng là 30 năm.

Vậy 30 năm đó tính từ khi nào? Tính từ thời điểm mở thừa kế, và pháp luật xác định mốc này rất rõ ràng là ngày người để lại di sản chết:

Đây chính là chỗ gia đình bạn nhầm. Con số "10 năm" mà nhiều người nhớ là thời hiệu khởi kiện về thừa kế theo bộ luật cũ; từ khi Bộ luật Dân sự 2015 có hiệu lực, thời hiệu với bất động sản đã được nâng lên 30 năm. Quan trọng hơn, mốc 30 năm này áp dụng cho cả những trường hợp người để lại di sản mất trước ngày 01/01/2017. Nghĩa là một vụ việc từ hơn hai mươi năm trước vẫn hoàn toàn có thể còn thời hiệu. Cha bạn mất năm 2002, đến nay khoảng 24 năm, vẫn nằm trong thời hạn. Ngược lại, khi hết 30 năm thì di sản sẽ "thuộc về người thừa kế đang quản lý", ở đây là người em đang ở căn nhà, nên càng để lâu vị thế của bạn càng yếu.

Các bước xác định và bảo vệ quyền khi bạn đang ở nước ngoài

Khi đã xác định vụ việc còn thời hiệu, việc bảo vệ quyền của bạn thường gồm ba bước:

1. Xác định ngày mất và loại di sản. Lấy ngày mất theo giấy chứng tử của cha bạn làm mốc, rồi xác định di sản là bất động sản như nhà, đất (thời hiệu 30 năm) hay động sản (10 năm). Từ hai dữ kiện này bạn biết vụ việc còn bao nhiêu thời gian.
2. Thu thập và hoàn thiện hồ sơ. Cần giấy tờ chứng minh quan hệ của bạn với người để lại di sản (giấy khai sinh, giấy tờ hộ tịch); nếu giấy tờ do nước ngoài cấp thì phải hợp pháp hóa lãnh sự và dịch công chứng để dùng được tại Việt Nam. Kèm theo là giấy tờ về di sản (sổ đỏ, sổ hồng, hồ sơ nhà đất) và tài liệu cho thấy bạn chưa được chia hoặc bị bỏ sót.
3. Khởi kiện đúng tòa và ủy quyền nếu ở xa. Tranh chấp về nhà đất được nộp tại tòa án nơi có bất động sản; cấp xét xử sơ thẩm hiện nay là Tòa án nhân dân khu vực. Nếu bạn không về Việt Nam được, có thể lập văn bản ủy quyền (tại cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài) cho luật sư đứng ra khởi kiện, tham gia tố tụng và nhận kết quả thay bạn.

Nếu bạn chưa chắc vụ việc của mình còn thời hiệu hay không, hoặc giấy tờ chứng minh quan hệ thừa kế đang ở nước ngoài, DEDICA có thể rà soát mốc thời hiệu, hoàn thiện và hợp pháp hóa hồ sơ, đại diện theo ủy quyền khởi kiện và làm việc với tòa án tại Việt Nam thay bạn. Liên hệ DEDICA để được luật sư đánh giá thời hiệu và hướng xử lý cho trường hợp cụ thể của bạn.

Nội dung mang tính tham khảo; mỗi vụ việc có tình tiết và mốc thời gian riêng, vui lòng tham vấn luật sư DEDICA để được tư vấn chính xác.