Ở nước ngoài kiện đòi phần thừa kế là tiền gửi ngân hàng tại Việt Nam được không?

Anh Quân (tên đã được thay đổi), quốc tịch Canada, gốc Việt, hỏi DEDICA:

"Cha tôi là người Việt Nam, sống và mất tại Việt Nam hơn ba năm trước, không để lại di chúc. Di sản chủ yếu là một sổ tiết kiệm và tiền trong tài khoản ngân hàng, không có nhà đất. Người em trai tôi ở Việt Nam đang giữ sổ tiết kiệm, nói rằng lúc còn sống cha đã cho riêng nó nên không chịu chia. Tôi và chị gái đều đã nhập quốc tịch Canada và sống ở Toronto. Tôi muốn đòi phần của mình nhưng không biết phải kiện ở Canada hay ở Việt Nam, có bắt buộc bay về nhiều lần không, và tòa sẽ xử theo luật nước nào?"

DEDICA tư vấn Bạn hoàn toàn có quyền khởi kiện để đòi phần thừa kế là tiền gửi ngân hàng tại Việt Nam, kể cả khi đã mang quốc tịch nước ngoài và đang sống ở xa. Vì người giữ tiền và bản thân số tiền đều ở Việt Nam, tòa án Việt Nam có thẩm quyền giải quyết; và vì cha bạn là công dân Việt Nam, việc chia khoản tiền này áp dụng pháp luật Việt Nam chứ không phải luật Canada. Quan trọng với người bận việc ở xa: luật cho phép khởi kiện và theo kiện qua người đại diện theo ủy quyền, nên một luật sư Việt Nam có thể thay bạn làm gần như toàn bộ.

Tòa án Việt Nam có thẩm quyền và áp dụng luật Việt Nam với tiền gửi thừa kế

Cha anh là công dân Việt Nam, mất tại Việt Nam và để lại tiền gửi tại một ngân hàng trong nước; người đang giữ sổ tiết kiệm cũng sống tại Việt Nam. Việc anh và chị gái mang quốc tịch Canada chỉ khiến đây là một vụ thừa kế có yếu tố nước ngoài, chứ không lấy đi quyền khởi kiện hay làm mất thẩm quyền của tòa án Việt Nam. Khi người bị kiện cư trú tại Việt Nam và tài sản tranh chấp nằm trên lãnh thổ Việt Nam, tòa án Việt Nam có thẩm quyền giải quyết.

Ở đây có một khác biệt đáng chú ý so với tranh chấp nhà đất. Với bất động sản tại Việt Nam, tranh chấp thuộc thẩm quyền riêng biệt của tòa án Việt Nam, không tòa nước nào khác thay thế được. Tiền gửi ngân hàng là động sản nên không nằm trong nhóm riêng biệt đó. Dù vậy, vì số tiền nằm trong một ngân hàng tại Việt Nam và người giữ nó cũng ở Việt Nam, kiện tại Việt Nam vẫn là con đường thực tế và hiệu quả nhất: một bản án của tòa Canada, nếu có, vẫn phải qua thủ tục công nhận tại Việt Nam mới mong chạm được vào khoản tiền đó.

Câu hỏi tòa xử theo luật nước nào cũng có lời đáp rõ ràng. Pháp luật phân biệt theo loại di sản: với động sản như tiền gửi, sổ tiết kiệm, luật áp dụng là pháp luật của nước mà người để lại di sản mang quốc tịch ngay trước khi chết.

Cha anh mang quốc tịch Việt Nam cho đến khi mất, nên việc chia khoản tiền gửi áp dụng pháp luật Việt Nam; nếu người để lại di sản mang quốc tịch nước ngoài, luật áp dụng cho phần động sản có thể khác. Vì không có di chúc, di sản chia theo pháp luật cho hàng thừa kế thứ nhất, gồm vợ, chồng, cha mẹ và các con, mỗi người một phần bằng nhau. Người em đang giữ sổ tiết kiệm chỉ là một trong các đồng thừa kế; lời nói "cha cho riêng" chỉ có giá trị nếu chứng minh được bằng căn cứ hợp pháp, không phải cứ giữ sổ là đương nhiên hưởng trọn.

Về nơi nộp đơn, với di sản là động sản thì tòa có thẩm quyền là tòa nơi người bị kiện cư trú, tức nơi người em đang sống. Từ ngày 01/7/2025, sau khi hệ thống tòa án được sắp xếp lại, vụ kiện có đương sự ở nước ngoài được xét xử sơ thẩm tại Tòa án nhân dân khu vực, không còn là tòa cấp tỉnh như nhiều hướng dẫn cũ vẫn ghi.

Khởi kiện từ nước ngoài: cần làm gì và lưu ý về thời hiệu

Nỗi lo lớn nhất của người ở xa là phải bỏ việc để bay đi bay về. Anh không bắt buộc phải có mặt liên tục tại Việt Nam để theo một vụ kiện chia di sản. Luật cho phép khởi kiện và tham gia tố tụng thông qua người đại diện hợp pháp, và chỉ riêng việc ly hôn mới không được ủy quyền cho người khác; tranh chấp tài sản, thừa kế thì hoàn toàn được ủy quyền.

Vậy anh có thể ủy quyền cho luật sư Việt Nam nộp đơn, cung cấp chứng cứ, tham gia hòa giải và xét xử thay mình. Quy trình khởi kiện từ nước ngoài cho một vụ tranh chấp tiền gửi thường gồm các bước:

1. Lập và hợp pháp hóa giấy ủy quyền cho luật sư. Anh ký ủy quyền tại cơ quan đại diện ngoại giao của Việt Nam tại Canada, hoặc công chứng tại Canada rồi hợp pháp hóa lãnh sự và dịch công chứng để dùng được tại Việt Nam.
2. Chuẩn bị hồ sơ chứng minh. Giấy chứng tử của cha; giấy tờ chứng minh quan hệ cha con như giấy khai sinh, hộ tịch; thông tin về sổ tiết kiệm và tài khoản. Giấy tờ do nước ngoài cấp cũng cần hợp pháp hóa lãnh sự và dịch công chứng.
3. Nộp đơn khởi kiện đúng tòa. Nộp tại Tòa án nhân dân khu vực nơi người em cư trú, yêu cầu chia di sản và xác định phần của từng đồng thừa kế.
4. Luật sư theo kiện thay anh. Từ thụ lý, hòa giải đến xét xử, luật sư đại diện làm việc với tòa, ngân hàng và các đồng thừa kế; anh theo dõi từ xa, chỉ về Việt Nam nếu thật sự cần.
5. Thi hành án và chuyển tiền về nước. Bản án có hiệu lực là căn cứ để ngân hàng giải tỏa và chi trả phần của anh; từ đó làm thủ tục chuyển tiền thừa kế hợp pháp ra nước ngoài.

Nếu phần thừa kế của bạn tại Việt Nam là tiền gửi, sổ tiết kiệm đang bị một đồng thừa kế giữ hoặc bị ngân hàng phong tỏa, DEDICA có thể nhận ủy quyền đại diện cho bạn từ đầu đến cuối: chuẩn bị và hợp pháp hóa hồ sơ từ nước ngoài, làm việc với ngân hàng, nộp đơn và tham gia tố tụng tại tòa, theo đến giai đoạn thi hành án và tư vấn cách chuyển tiền về nước hợp pháp. Liên hệ DEDICA để luật sư đánh giá cụ thể tình huống và còn bao nhiêu thời hiệu cho vụ việc của bạn.

Nội dung mang tính tham khảo tại thời điểm đăng; mỗi vụ việc có tình tiết riêng, vui lòng tham vấn luật sư DEDICA để được tư vấn cho trường hợp cụ thể của bạn.