Người nước ngoài có quyền khởi kiện tranh chấp đất thừa kế tại Việt Nam không?

Khi một mảnh đất thừa kế tại Việt Nam rơi vào tranh chấp, nhiều người nước ngoài tin rằng tấm hộ chiếu nước ngoài đã tước mất quyền đòi lại phần của mình. Hệ quả của niềm tin sai đó rất đắt: trong lúc bạn chần chừ ở nước ngoài, các đồng thừa kế có thể tự khai nhận, sang tên rồi định đoạt khối tài sản, còn phần của bạn thì trôi dần theo thời hiệu.

Bạn mang quốc tịch nước ngoài thì có còn quyền khởi kiện để đòi phần đất thừa kế tại Việt Nam không? Nếu các đồng thừa kế đã âm thầm khai nhận di sản và bỏ sót tên bạn, liệu mọi chuyện đã "an bài"? Và khi bạn không thể bay về Việt Nam hầu tòa suốt nhiều năm, ai sẽ thay bạn theo đuổi vụ kiện? Đó là những câu hỏi khiến không ít người thừa kế ở nước ngoài bỏ cuộc oan uổng. Bài viết dưới đây phân tích khung pháp lý hiện hành, làm rõ người nước ngoài thực sự nhận được gì khi thắng kiện, trình tự khởi kiện từ xa và những rủi ro cần tránh để bạn không đánh mất phần di sản chính đáng.

Quốc tịch nước ngoài không làm mất quyền thừa kế và quyền khởi kiện tại Việt Nam

Hiểu lầm phổ biến nhất là "mang quốc tịch nước ngoài thì hết quyền thừa kế ở Việt Nam". Thực tế, quyền thừa kế gắn với quan hệ huyết thống, hôn nhân hoặc nuôi dưỡng giữa bạn và người đã mất, chứ không gắn với việc bạn mang hộ chiếu nước nào. Là con đẻ, vợ, chồng hay cha mẹ của người để lại di sản, bạn đứng ở hàng thừa kế thứ nhất, ngang hàng và hưởng phần bằng những đồng thừa kế đang ở Việt Nam. Pháp luật Việt Nam khẳng định nguyên tắc bình đẳng này không phụ thuộc quốc tịch.

Quyền thực thể đã có, vậy còn quyền mang vụ việc ra tòa thì sao? Đây mới là điều khiến nhiều người lo nhất: "Tôi là người nước ngoài, tòa án Việt Nam có thụ lý đơn của tôi không?". Câu trả lời là có. Bộ luật Tố tụng dân sự trao cho người nước ngoài quyền tiếp cận tòa án Việt Nam và được đối xử về mặt tố tụng ngang với công dân Việt Nam.

Điều này nghĩa là gì với bạn: bạn có đầy đủ tư cách nguyên đơn để khởi kiện đòi chia hoặc đòi lại phần thừa kế, được nộp đơn, đưa chứng cứ, kháng cáo như bất kỳ công dân Việt Nam nào. Bạn cũng không bắt buộc phải tự mình ra tòa. Pháp luật cho phép khởi kiện thông qua người đại diện hợp pháp, tức bạn có thể ủy quyền cho luật sư tại Việt Nam thực hiện thay. Quốc tịch nước ngoài, do đó, không phải bức tường chặn bạn ở cửa tòa án.

Người nước ngoài thắng kiện sẽ nhận được gì: giá trị tài sản, không phải quyền đứng tên "sổ đỏ"

Đây là điểm dễ vỡ mộng nhất nếu không được tư vấn đúng từ đầu, và cũng là chỗ khác biệt thật sự giữa người nước ngoài với người trong nước. Quyền được thừa kế đất là một chuyện; hình thức bạn nhận phần đất đó lại là chuyện khác. Theo Luật Đất đai 2024, người nước ngoài không thuộc nhóm chủ thể được Nhà nước trao quyền sử dụng đất, nên về nguyên tắc không được đứng tên trên Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (quen gọi là "sổ đỏ", "sổ hồng"). Nhưng luật không vì thế mà xóa phần của bạn. Luật chuyển phần đó thành giá trị.

Nói cách khác, dù không được đứng tên trên sổ, bạn vẫn là người nhận thừa kế hợp pháp và có quyền chuyển nhượng (bán) hoặc tặng cho phần đất thừa kế đó cho người đủ điều kiện, để rút ra giá trị bằng tiền. Phần của bạn được bảo toàn, chỉ là bảo toàn dưới dạng tiền thay vì một tấm sổ. Cần phân biệt rõ với một nhóm khác: người gốc Việt Nam định cư ở nước ngoài thuộc diện được phép nhập cảnh thì có thể được đứng tên quyền sử dụng đất ở; đây là nội dung của một bài riêng, còn trong phạm vi bài này, chúng ta tập trung vào người mang quốc tịch nước ngoài thuần túy.

Điều này nghĩa là gì với bạn khi đi kiện: mục tiêu thực tế của vụ kiện thường không phải để "đứng tên căn nhà", mà để buộc các đồng thừa kế hoặc bên đang chiếm giữ phải trả đúng giá trị phần thừa kế của bạn, hoặc để hợp thức việc bán phần đất và chuyển tiền cho bạn. Xác định đúng đích đến này ngay từ đầu giúp bạn chọn yêu cầu khởi kiện phù hợp, thay vì theo đuổi một mục tiêu mà luật không cho phép.

Khởi kiện ở đâu, theo luật nào và theo trình tự nào khi bạn đang ở nước ngoài

Nhiều người ở nước ngoài muốn kiện tại tòa nơi mình đang sinh sống cho tiện. Với đất đai tại Việt Nam, điều đó không khả thi: tranh chấp về bất động sản trên lãnh thổ Việt Nam thuộc thẩm quyền giải quyết riêng biệt của tòa án Việt Nam, nghĩa là chỉ tòa Việt Nam mới có quyền phân xử, và một bản án của tòa nước ngoài về mảnh đất đó sẽ không được thi hành tại Việt Nam.

Không chỉ tòa án, mà cả luật nội dung áp dụng cũng là luật Việt Nam. Kể cả khi người để lại di sản mang quốc tịch nước ngoài, việc thực hiện quyền thừa kế đối với bất động sản vẫn được xác định theo pháp luật nơi có bất động sản, tức pháp luật Việt Nam.

Còn cụ thể là tòa nào? Bất động sản nằm ở đâu thì tòa nơi có bất động sản đó giải quyết. Theo quy định mới có hiệu lực từ ngày 01/7/2025, cấp xét xử sơ thẩm những vụ tranh chấp này là Tòa án nhân dân khu vực (thay cho cách phân định cũ từng giao vụ có yếu tố nước ngoài cho tòa cấp tỉnh), nơi có thửa đất đang tranh chấp.

Về trình tự, một vụ khởi kiện đòi phần đất thừa kế khi bạn đang ở nước ngoài thường đi theo các bước sau:

1. Kiểm tra thời hiệu. Đây là việc phải làm trước tiên vì nó quyết định bạn còn quyền khởi kiện hay không (xem mốc 30 năm ở dưới).
2. Thu thập và chuẩn hóa hồ sơ. Giấy tờ chứng minh quan hệ thừa kế (khai sinh, kết hôn, chứng tử) và nguồn gốc thửa đất; mọi giấy tờ do nước ngoài cấp phải được hợp pháp hóa lãnh sự và dịch công chứng để dùng được tại Việt Nam.
3. Lập ủy quyền cho luật sư Việt Nam. Văn bản ủy quyền lập tại cơ quan đại diện ngoại giao của Việt Nam ở nước ngoài, hoặc lập ở nước sở tại rồi hợp pháp hóa lãnh sự, để luật sư thay bạn nộp đơn và tham gia tố tụng.
4. Nộp đơn khởi kiện tại tòa nơi có đất. Kèm tài liệu, chứng cứ; nếu lo tài sản bị tẩu tán, có thể đồng thời yêu cầu áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời để ngăn chặn chuyển nhượng.
5. Theo đuổi đến bản án, thi hành án và chuyển giá trị ra nước ngoài. Sau khi có kết quả, thực hiện việc nhận giá trị phần thừa kế và làm thủ tục chuyển tiền hợp pháp về tài khoản của bạn ở nước ngoài.

Rủi ro pháp lý và sai lầm thường gặp trong thực tế

Phần lớn thiệt hại của người thừa kế ở nước ngoài không đến từ việc luật không cho phép, mà đến từ những sai lầm về thủ tục và thời điểm. Dưới đây là các tình huống hay gặp nhất.

Tưởng bị "khai sót" là mất trắng. Một kịch bản rất phổ biến: người thân ở Việt Nam tự khai nhận di sản, sang tên rồi thậm chí đã bán nhà đất, hoàn toàn không báo cho người thừa kế đang ở nước ngoài. Nhiều người nghĩ tài sản đã sang tay thì không thể đòi. Thực tế, pháp luật không bắt chia lại bằng hiện vật, nhưng buộc những người đã nhận phải thanh toán cho người bị bỏ sót một khoản tiền tương ứng với phần của họ.

Giấy tờ cấp ở nước ngoài chưa hợp pháp hóa lãnh sự. Giấy khai sinh, đăng ký kết hôn hay giấy tờ tùy thân do nước ngoài cấp sẽ không được tòa án và cơ quan công chứng chấp nhận nếu chưa qua hợp pháp hóa lãnh sự và dịch công chứng tại Việt Nam. Thiếu bước này, hồ sơ bị trả lại, vụ việc đình trệ ngay từ khâu nộp đơn, một lỗi tốn hàng tháng trời nhưng hoàn toàn tránh được.

Định kiện ở tòa nước ngoài cho gần nhà. Như đã phân tích, tranh chấp đất tại Việt Nam thuộc thẩm quyền riêng biệt của tòa Việt Nam. Theo đuổi một vụ kiện ở nước ngoài về thửa đất tại Việt Nam thường dẫn đến một bản án không thể thi hành, lãng phí thời gian và chi phí.

Chậm hành động khi tài sản đang bị định đoạt. Trong thời gian tranh chấp, bên đang giữ tài sản có thể tiếp tục chuyển nhượng cho người thứ ba, khiến việc xử lý về sau phức tạp hơn nhiều. Khi có dấu hiệu này, việc yêu cầu tòa áp dụng biện pháp ngăn chặn giao dịch cần được tính đến sớm, thay vì chờ đến khi đất đã qua nhiều chủ.

Nhầm lẫn giữa "kiện" và "khai nhận di sản". Nếu các đồng thừa kế đồng thuận, không có tranh chấp, thì thủ tục đúng là khai nhận hoặc thỏa thuận phân chia di sản tại tổ chức công chứng, nhanh và ít tốn kém hơn kiện. Khởi kiện chỉ là con đường khi đã có tranh chấp thực sự hoặc khi bạn bị gạt ra. Chọn nhầm con đường khiến bạn mất thời gian không cần thiết.

Vai trò của DEDICA khi người nước ngoài khởi kiện tranh chấp đất thừa kế

Với người thừa kế đang ở nước ngoài, trở ngại lớn nhất thường không phải là luật, mà là khoảng cách: không thể bay về theo đuổi hồ sơ, không rành thủ tục, không biết bắt đầu từ đâu. DEDICA hỗ trợ trọn vẹn quá trình này, bắt đầu từ việc rà soát thời hiệu và đánh giá chứng cứ để xác định vụ việc có nên khởi kiện hay nên thương lượng, đến việc hướng dẫn bạn chuẩn bị và hợp pháp hóa lãnh sự các giấy tờ từ nước ngoài sao cho dùng được tại Việt Nam.

Quan trọng nhất, bạn không cần có mặt tại Việt Nam: thông qua ủy quyền, luật sư DEDICA đại diện bạn nộp đơn, tham gia tố tụng tại tòa nơi có đất, thương lượng với các đồng thừa kế, yêu cầu biện pháp ngăn chặn tẩu tán tài sản khi cần, theo vụ việc đến giai đoạn thi hành án và tư vấn phương án chuyển giá trị phần thừa kế về tài khoản của bạn ở nước ngoài một cách hợp pháp. Nếu bạn đang băn khoăn không biết trường hợp của mình còn quyền hay không, một buổi tư vấn ban đầu sẽ giúp bạn nhìn rõ đường đi trước khi quyết định.

Mỗi vụ tranh chấp đất thừa kế có yếu tố nước ngoài đều có tình tiết riêng về quốc tịch, giấy tờ, nguồn gốc đất và số lượng đồng thừa kế. DEDICA Law Firm đồng hành cùng bạn từ khâu rà soát thời hiệu, hợp pháp hóa hồ sơ, đại diện khởi kiện và tham gia tố tụng, đến khi giá trị phần thừa kế được chuyển về tài khoản của bạn ở nước ngoài, kể cả khi bạn không thể có mặt tại Việt Nam. Liên hệ DEDICA để được luật sư đánh giá cụ thể trường hợp của bạn và tư vấn phương án phù hợp.

Nội dung bài viết mang tính tham khảo dựa trên quy định pháp luật tại thời điểm soạn thảo. Mỗi vụ việc có tình tiết riêng; vui lòng tham vấn luật sư DEDICA để được tư vấn chính xác cho trường hợp của bạn