Chị Linda (tên đã được thay đổi), quốc tịch Úc, gốc Việt, hỏi DEDICA:
"Mẹ tôi mất ở TP.HCM hơn hai năm trước, để lại một căn nhà đã có sổ hồng. Tôi và em gái đều đã nhập quốc tịch Úc và sống ở Sydney. Mấy người bà con bên nội đang ở trong căn nhà đó, nói rằng lúc còn sống mẹ tôi đã 'cho' họ nên không chịu chia. Tôi muốn kiện để đòi phần của hai chị em, nhưng không biết phải kiện ở Úc hay ở Việt Nam, và liệu tôi có bắt buộc phải bay về Việt Nam hầu tòa nhiều lần không, vì công việc của tôi không cho phép."
DEDICA tư vấn Bạn hoàn toàn có quyền khởi kiện tranh chấp thừa kế tại Việt Nam, ngay cả khi đã mang quốc tịch nước ngoài và đang định cư ở xa. Với một căn nhà nằm trên lãnh thổ Việt Nam, đây gần như là con đường duy nhất: loại tranh chấp này thuộc thẩm quyền riêng biệt của tòa án Việt Nam, tòa án ở Úc không giải quyết thay được. Quan trọng không kém: luật cho phép khởi kiện và tham gia tố tụng qua người đại diện theo ủy quyền, nên một luật sư Việt Nam có thể thay bạn làm gần như toàn bộ, nên bạn không phải bỏ việc để bay đi bay về nhiều lần. Dưới đây là căn cứ và các bước cụ thể.
Tòa án Việt Nam có thẩm quyền, riêng nhà đất là thẩm quyền duy nhất
Mẹ chị mất tại Việt Nam để lại di sản, còn người thừa kế thì mang quốc tịch nước ngoài và sống ở nước ngoài. Đây là một vụ thừa kế "có yếu tố nước ngoài". Dù vậy, tòa án Việt Nam vẫn có thẩm quyền giải quyết, bởi căn nhà nằm trên lãnh thổ Việt Nam và những người đang tranh chấp phần của chị thì cư trú ngay tại Việt Nam. Riêng với bất động sản, quy định còn dứt khoát hơn: tranh chấp nhà đất tại Việt Nam thuộc thẩm quyền riêng biệt của tòa án Việt Nam.
Với chị, "thẩm quyền riêng biệt" có hệ quả rất thực tế: chị không thể mang vụ tranh chấp căn nhà ở TP.HCM ra tòa án tại Úc. Kể cả khi có phán quyết của một tòa nước ngoài về căn nhà đó, bản án ấy gần như không được công nhận và thi hành tại Việt Nam. Nói cách khác, Việt Nam vừa là nơi đúng, vừa là nơi duy nhất để giải quyết. Điều này cũng phù hợp với một nguyên tắc: quyền thừa kế đối với bất động sản được xác định theo pháp luật nơi có bất động sản, tức pháp luật Việt Nam, chứ không phải luật nơi chị sinh sống.
Còn nộp đơn ở đâu? Với di sản là nhà đất, chỉ tòa án nơi có bất động sản mới có thẩm quyền. Từ 01/7/2025, sau khi hệ thống tòa án được sắp xếp lại, vụ kiện có đương sự ở nước ngoài được xét xử sơ thẩm tại Tòa án nhân dân khu vực nơi có căn nhà, thay vì tòa cấp tỉnh như trước.
Khởi kiện từ nước ngoài: bạn cần làm gì và có phải về Việt Nam không
Đây là nỗi lo lớn nhất của khách ở xa, nên cần nói rõ: chị không bắt buộc phải có mặt liên tục tại Việt Nam để theo một vụ kiện thừa kế. Luật cho phép khởi kiện và tham gia tố tụng thông qua người đại diện hợp pháp của mình.
Một điểm nhiều người hay nhầm: luật chỉ cấm ủy quyền tham gia tố tụng trong việc ly hôn; còn tranh chấp tài sản, thừa kế thì hoàn toàn được ủy quyền. Vậy nên chị có thể ủy quyền cho luật sư Việt Nam nộp đơn, cung cấp chứng cứ, tham gia hòa giải và xét xử thay mình, trong phạm vi ghi trong văn bản ủy quyền. Quy trình khởi kiện từ nước ngoài thường gồm các bước:
- Lập và hợp pháp hóa giấy ủy quyền. Chị ký ủy quyền cho luật sư tại cơ quan đại diện ngoại giao Việt Nam ở nước sở tại, hoặc công chứng tại nước sở tại rồi hợp pháp hóa lãnh sự và dịch công chứng để dùng được tại Việt Nam.
- Chuẩn bị hồ sơ chứng minh. Giấy chứng tử của mẹ; giấy tờ chứng minh quan hệ mẹ và con (khai sinh, hộ tịch); giấy tờ căn nhà (sổ hồng). Giấy tờ do nước ngoài cấp cũng cần hợp pháp hóa lãnh sự và dịch công chứng.
- Nộp đơn khởi kiện đúng tòa. Nộp tại Tòa án nhân dân khu vực nơi có căn nhà, kèm yêu cầu chia di sản và xác định phần của từng người thừa kế.
- Luật sư theo đuổi vụ kiện thay chị. Từ thụ lý, hòa giải đến xét xử, luật sư đại diện làm việc với tòa và các đồng thừa kế; chị theo dõi từ xa, chỉ về Việt Nam nếu thật sự cần.
- Thi hành án và đưa thành quả về nước. Bản án có hiệu lực là căn cứ để sang tên, phân chia; phần được chia có thể bán và làm thủ tục chuyển tiền hợp pháp ra nước ngoài.
Một việc không nên trì hoãn là thời điểm khởi kiện. Khi phần di sản đang nằm trong tay người khác, để càng lâu rủi ro càng lớn: căn nhà có thể bị sang tên, chuyển nhượng cho bên thứ ba, hoặc bị các đồng thừa kế tự khai nhận mà "bỏ sót" chị.
Kết luận
Như vậy, câu trả lời là có: chị khởi kiện tranh chấp thừa kế tại Việt Nam được, và với căn nhà ở TP.HCM thì tòa án Việt Nam là nơi duy nhất có thẩm quyền, không phải tòa án Úc. Chị cũng không phải bỏ việc để về hầu tòa nhiều lần. Việc cần làm: (1) ký giấy ủy quyền cho luật sư Việt Nam và hợp pháp hóa lãnh sự các giấy tờ từ Úc; (2) chuẩn bị hồ sơ chứng minh quan hệ thừa kế và giấy tờ căn nhà; (3) nộp đơn tại Tòa án nhân dân khu vực nơi có nhà rồi để luật sư theo đuổi vụ kiện thay mình; (4) hành động sớm vì quyền yêu cầu chia di sản có thời hiệu. Khoảng cách địa lý không lấy đi phần thừa kế của chị; điều quyết định là khởi kiện đúng nơi, đúng cách và đúng lúc.
Nếu bạn đang ở nước ngoài và phần thừa kế tại Việt Nam đang bị người khác chiếm giữ hoặc định đoạt, DEDICA có thể nhận ủy quyền đại diện cho bạn từ đầu đến cuối: chuẩn bị và hợp pháp hóa hồ sơ từ nước ngoài, nộp đơn và tham gia tố tụng tại tòa, theo đến giai đoạn thi hành án, và tư vấn phương án chuyển phần di sản về nước. Liên hệ DEDICA để luật sư đánh giá cụ thể tình huống và hướng đi cho vụ việc của bạn.
Nội dung mang tính tham khảo tại thời điểm đăng; mỗi vụ việc có tình tiết riêng, vui lòng tham vấn luật sư DEDICA để được tư vấn cho trường hợp cụ thể của bạn.
