Bà Helen (tên đã được thay đổi), quốc tịch Mỹ, hỏi DEDICA:
"Cha tôi mất năm 2015 tại TP.HCM, để lại một căn nhà. Tôi định cư ở Mỹ đã lâu và đã nhập quốc tịch Mỹ. Vài năm trước, các anh chị tôi ở Việt Nam tự làm thủ tục khai nhận di sản rồi sang tên căn nhà, hoàn toàn không báo cho tôi. Giờ tôi muốn đòi lại phần thừa kế của mình thì có được không, hay đã quá muộn? Tôi không về Việt Nam thường xuyên được thì phải xoay xở thế nào?"
DEDICA tư vấn Bạn vẫn có quyền đòi lại phần thừa kế của mình, và việc mang quốc tịch Mỹ không làm mất quyền đó. Là con đẻ, bạn thuộc hàng thừa kế thứ nhất; việc các anh chị đã khai nhận di sản mà bỏ sót bạn không xóa được phần của bạn. Pháp luật cho phép bạn yêu cầu được thanh toán giá trị phần thừa kế tương ứng. Với nhà đất, thời hiệu để yêu cầu chia di sản lên tới 30 năm, nên trường hợp của bạn (cha mất năm 2015) vẫn còn nguyên thời hạn. Và bạn không cần về Việt Nam: có thể ủy quyền cho luật sư khởi kiện, tham gia tố tụng và theo đến khi nhận được tiền. Dưới đây là căn cứ và các bước cụ thể.
Việt kiều mang quốc tịch nước ngoài vẫn có quyền đòi lại phần thừa kế nhà đất
Nhiều Việt kiều tin rằng nhập quốc tịch nước ngoài là mất quyền thừa kế tại Việt Nam. Đây là một hiểu lầm phổ biến. Quyền thừa kế gắn với quan hệ cha con, vợ chồng hay nuôi dưỡng, không gắn với việc bạn mang hộ chiếu nước nào. Là con đẻ của người đã mất, bạn đứng ở hàng thừa kế thứ nhất, ngang hàng với các anh chị của mình.
Vậy quốc tịch nước ngoài ảnh hưởng đến điều gì? Không phải đến việc bạn có được thừa kế hay không, mà đến hình thức bạn nhận phần của mình, đặc biệt với nhà đất. Theo Điều 44 Luật Đất đai 2024, nếu bạn thuộc diện người gốc Việt Nam định cư ở nước ngoài được phép nhập cảnh vào Việt Nam, bạn có thể được đứng tên nhận quyền sử dụng đất ở; nếu không thuộc diện đó, bạn vẫn nhận thừa kế nhưng được hưởng bằng giá trị, tức phần nhà đất được quy ra tiền để chuyển cho bạn, chứ quyền không hề mất. Nói cách khác, dù không đứng tên trên sổ, phần của bạn vẫn được bảo toàn bằng tiền.
Còn việc các anh chị đã khai nhận di sản và sang tên mà bỏ sót bạn thì sao? Điều đó không hợp pháp hóa việc gạt bạn ra. Khi xuất hiện một người thừa kế bị bỏ sót, pháp luật không bắt chia lại căn nhà bằng hiện vật, nhưng buộc những người đã nhận phải thanh toán cho bạn một khoản tiền tương ứng với phần của bạn:
Điều này nghĩa là gì với bạn: mục tiêu thực tế thường không phải lấy lại nguyên căn nhà, mà buộc các đồng thừa kế thanh toán đúng giá trị phần của bạn (hoặc cùng thỏa thuận lại). Nếu họ đã sang tên dựa trên văn bản khai nhận thiếu người thừa kế, văn bản đó có thể bị yêu cầu xử lý để bảo vệ quyền của bạn.
Các bước khởi kiện khi bạn đang ở nước ngoài
Trước khi làm bất cứ điều gì, hãy xác định vụ việc còn thời hiệu hay không. Đây là yếu tố quyết định. Với bất động sản, thời hiệu để người thừa kế yêu cầu chia di sản là 30 năm, tính từ ngày mở thừa kế (ngày người để lại di sản chết):
Cha bạn mất năm 2015, nên đến nay vụ việc vẫn còn cách rất xa mốc 30 năm, bạn hoàn toàn còn quyền khởi kiện. (Nhiều người nhớ nhầm con số 10 năm rồi tưởng đã hết hạn; với nhà đất thời hiệu là 30 năm.) Khi đã chắc chắn còn thời hiệu, trình tự thường gồm ba bước:
- Xác định đúng tòa án. Tranh chấp về thừa kế tài sản thuộc thẩm quyền giải quyết của tòa án; với bất động sản, chỉ tòa án nơi có bất động sản mới được giải quyết (điểm c khoản 1 Điều 39 Bộ luật Tố tụng dân sự). Một điểm cập nhật quan trọng: trước đây các vụ có yếu tố nước ngoài thường phải đưa lên Tòa án nhân dân cấp tỉnh, nhưng từ ngày 01/7/2025, theo Luật số 85/2025/QH15 sửa đổi Bộ luật Tố tụng dân sự, cấp sơ thẩm nay thuộc về Tòa án nhân dân khu vực; tòa cấp tỉnh chỉ còn xử phúc thẩm, giám đốc thẩm và tái thẩm. Vậy đơn khởi kiện của bạn được nộp tại Tòa án nhân dân khu vực nơi có căn nhà.
- Chuẩn bị chứng cứ. Bạn cần giấy tờ chứng minh quan hệ cha con (giấy khai sinh, giấy tờ hộ tịch) và chứng minh khối di sản (hồ sơ căn nhà, giấy chứng nhận, dấu vết việc các đồng thừa kế đã khai nhận và sang tên). Giấy tờ do nước ngoài cấp phải được hợp pháp hóa lãnh sự và dịch công chứng thì mới dùng được tại Việt Nam.
- Ủy quyền cho luật sư. Bạn không cần về Việt Nam. Một văn bản ủy quyền lập ở nước ngoài (công chứng tại cơ quan đại diện Việt Nam hoặc hợp pháp hóa lãnh sự) cho phép luật sư thay bạn nộp đơn, tham gia hòa giải và phiên tòa, rồi theo vụ việc đến tận giai đoạn thi hành án để bạn thực nhận phần của mình.
Kết luận
Như vậy, là con đẻ thuộc hàng thừa kế thứ nhất, bạn vẫn có quyền đòi lại phần thừa kế dù mang quốc tịch Mỹ; việc các anh chị khai nhận bỏ sót bạn không xóa được phần đó. Việc cần làm: (1) xác định ngày mở thừa kế để chắc chắn còn trong thời hiệu 30 năm áp dụng cho nhà đất; (2) thu thập và hợp pháp hóa lãnh sự giấy tờ chứng minh quan hệ cha con cùng nguồn gốc căn nhà; (3) nộp đơn khởi kiện tại Tòa án nhân dân khu vực nơi có căn nhà, yêu cầu chia lại di sản hoặc thanh toán giá trị phần của bạn; (4) nếu không về Việt Nam được, ủy quyền cho luật sư theo vụ việc đến khi nhận được tiền. Với nhà đất, kết quả thực tế thường là nhận bằng giá trị, và khoản tiền đó có thể được làm thủ tục chuyển hợp pháp về nước cho bạn.
Nếu các anh chị đã sang tên căn nhà hoặc đang thương lượng chưa ngã ngũ, DEDICA có thể rà soát hồ sơ khai nhận di sản, đánh giá thời hiệu và chứng cứ, đại diện theo ủy quyền để thương lượng với các đồng thừa kế và tham gia tố tụng tại tòa thay bạn ngay tại Việt Nam, kể cả khi bạn không về nước. Liên hệ DEDICA để được luật sư tư vấn cho đúng trường hợp của bạn.
Nội dung mang tính tham khảo; mỗi vụ việc có tình tiết riêng (ngày mở thừa kế, giấy tờ hộ tịch, diện được sở hữu nhà đất tại Việt Nam...), vui lòng tham vấn luật sư DEDICA để được tư vấn chính xác cho trường hợp của bạn.
