Làm sao đòi lại phần thừa kế tại Việt Nam khi đang sinh sống ở nước ngoài?

Anh Hùng, Việt kiều Úc, hỏi DEDICA:

"Ba mẹ tôi mất tại Việt Nam, để lại một căn nhà ở Đồng Nai. Tôi sang Úc định cư gần 20 năm, ít khi về. Gần đây tôi mới biết các anh chị tôi ở Việt Nam đã làm thủ tục khai nhận di sản và sang tên căn nhà mà không có tên tôi. Tôi đang ở nước ngoài, không về Việt Nam thường xuyên được. Liệu tôi còn đòi lại được phần của mình không, và phải bắt đầu từ đâu?"

DEDICA tư vấn Bạn hoàn toàn có thể đòi lại phần của mình. Là con đẻ, bạn thuộc hàng thừa kế thứ nhất và được hưởng phần ngang với các anh chị, dù mang quốc tịch nước ngoài hay đã sống xa Việt Nam nhiều năm. Việc bị bỏ sót khi khai nhận di sản không làm mất quyền thừa kế của bạn. Điều quan trọng nhất là thời hiệu: pháp luật giới hạn thời gian được yêu cầu chia di sản, nên càng hành động sớm càng tốt. Và bạn không bắt buộc phải về Việt Nam; có thể ủy quyền cho luật sư thực hiện thay. Dưới đây là căn cứ pháp lý và các bước cụ thể.

Quyền thừa kế của bạn khi ở nước ngoài và bị khai nhận bỏ sót

Khi cha mẹ mất mà không để lại di chúc, di sản được chia theo pháp luật cho những người thừa kế theo hàng. Con đẻ, dù đang định cư ở đâu hay mang quốc tịch nào, đều nằm trong hàng thừa kế thứ nhất và được hưởng một phần bằng với những người con khác.

Nói cách khác, việc anh chị bạn đã ký văn bản khai nhận di sản và sang tên căn nhà không đồng nghĩa với việc bạn mất phần. Khi một văn bản khai nhận di sản bỏ sót người thừa kế, người bị sót có quyền yêu cầu những người đã nhận di sản thanh toán phần giá trị tương ứng với mình (khoản 1 Điều 662 Bộ luật Dân sự 2015). Đây cũng là lúc cần đính chính một hiểu lầm phổ biến: mang quốc tịch nước ngoài không làm mất quyền thừa kế tại Việt Nam. Quốc tịch chỉ ảnh hưởng đến hình thức bạn nhận di sản (đặc biệt với nhà đất), chứ không ảnh hưởng đến việc bạn có quyền hưởng hay không.

Tuy nhiên, quyền này không kéo dài vô hạn: pháp luật đặt ra thời hiệu, tức thời gian tối đa để yêu cầu chia hoặc đòi lại phần thừa kế.

"Thời điểm mở thừa kế" tính từ ngày cha mẹ bạn mất, không phải ngày bạn phát hiện bị bỏ sót. Vì vậy nếu cha mẹ đã mất từ lâu, việc đầu tiên là xác định mốc này để biết còn trong thời hiệu hay không.

Các bước đòi lại phần thừa kế khi bạn không về Việt Nam được

Gần như toàn bộ quy trình dưới đây có thể thực hiện qua người đại diện, nên bạn không cần bay về Việt Nam để theo đuổi hồ sơ.

1. Xác định di sản và căn cứ thừa kế. Làm rõ cha mẹ bạn có để lại di chúc hay không, di sản gồm những gì (căn nhà, đất, tài khoản...), và thu thập giấy tờ chứng minh quan hệ với cha mẹ của bạn (giấy khai sinh, hộ chiếu, giấy tờ hộ tịch).
2. Hợp pháp hóa giấy tờ từ nước ngoài. Giấy tờ do cơ quan nước ngoài cấp, hoặc văn bản bạn ký ở nước ngoài, thường phải được hợp pháp hóa lãnh sự và dịch công chứng sang tiếng Việt thì mới dùng được tại Việt Nam; thiếu bước này, công chứng hoặc tòa án sẽ từ chối hồ sơ.
3. Ủy quyền cho luật sư tại Việt Nam. Bạn lập văn bản ủy quyền (cũng cần hợp pháp hóa lãnh sự) để luật sư thay mặt bạn làm việc với các đồng thừa kế, tổ chức công chứng, cơ quan đăng ký đất đai và tòa án.
4. Thương lượng trước, kiện sau. Bước đầu thường là thương lượng để các đồng thừa kế tự nguyện thỏa thuận lại việc phân chia hoặc thanh toán phần của bạn. Nếu họ không hợp tác, luật sư sẽ đại diện bạn khởi kiện yêu cầu chia di sản tại tòa án có thẩm quyền.

Nếu các anh chị bạn không hợp tác hoặc căn nhà đã bị sang tên, DEDICA có thể đại diện theo ủy quyền để bạn không phải về Việt Nam: rà soát hồ sơ khai nhận di sản, thương lượng với các đồng thừa kế, làm việc với công chứng và cơ quan đăng ký đất đai, khởi kiện và tham gia tố tụng khi cần, cho đến khâu chuyển phần thừa kế về nước cho bạn một cách hợp pháp. Liên hệ DEDICA để được luật sư đánh giá trường hợp cụ thể của bạn và đề xuất phương án đòi lại phần thừa kế.

Nội dung trên mang tính tham khảo; mỗi vụ việc thừa kế có tình tiết và mốc thời gian riêng, vui lòng tham vấn luật sư DEDICA để được tư vấn chính xác cho trường hợp của bạn.