Anh Tuấn, Việt kiều quốc tịch Úc, hỏi DEDICA:
"Bố tôi là người Việt Nam, trước đây có một đời vợ và hai người con ở Đà Nẵng. Sau khi ly hôn, bố sang nước ngoài, cưới mẹ tôi là người nước ngoài rồi sinh ra tôi và định cư tại Úc. Mẹ tôi mất đã lâu; bố tôi vừa qua đời hơn một năm trước, để lại căn nhà cũ ở Đà Nẵng và không có di chúc. Nay hai người con của bố với người vợ trước đang rao bán căn nhà, nói rằng tôi là con của bà vợ nước ngoài, lại mang quốc tịch Úc nên không có phần. Tôi ít khi về Việt Nam được, liệu tôi có chặn được việc bán nhà không và phải làm gì?"
DEDICA tư vấn Bạn vẫn còn nguyên quyền thừa kế. Ngay từ khi bố bạn qua đời, căn nhà đã trở thành tài sản chung của tất cả những người thừa kế, trong đó có bạn, và không một đồng thừa kế nào được tự ý bán toàn bộ căn nhà khi chưa có sự đồng ý của bạn; việc bạn là con của người vợ nước ngoài hay mang quốc tịch Úc đều không làm mất phần của bạn. Việc cần làm ngay là xác minh căn nhà đã bị sang tên đến đâu và ngăn việc chuyển nhượng tiếp, bởi nếu nhà đã sang tên cho người mua ngay tình thì bạn có thể chỉ còn đòi được giá trị phần mình chứ khó lấy lại chính căn nhà. Dưới đây là căn cứ pháp lý và các bước cụ thể.
Quyền của bạn với di sản chưa chia khi đang ở nước ngoài
Trước hết, cần khẳng định điều mà hai người con của bố bạn nói là không đúng luật: việc bạn là con của người vợ sau (người nước ngoài) hay việc bạn mang quốc tịch nước ngoài đều không làm mất quyền thừa kế tại Việt Nam. Pháp luật chỉ căn cứ vào quan hệ cha con: mọi con đẻ của người để lại di sản, dù là con của vợ trước hay vợ sau, sinh ra và sống ở trong nước hay nước ngoài, đều thuộc hàng thừa kế thứ nhất và được hưởng phần bằng nhau.
Quan trọng hơn, quyền của bạn không phát sinh khi bạn về làm thủ tục, mà phát sinh ngay từ thời điểm bố bạn qua đời (Điều 614, Bộ luật Dân sự 2015). Nghĩa là kể từ thời điểm đó, căn nhà là tài sản chung của bạn và những người con còn lại của bố, chưa ai có toàn quyền định đoạt. Mỗi đồng thừa kế chỉ được định đoạt phần của riêng mình; muốn bán cả căn nhà thì phải có sự đồng ý của tất cả.
Vì vậy, nếu hai người con của bố với người vợ trước tự ý bán toàn bộ căn nhà khi chưa có sự đồng ý của bạn thì phần giao dịch tương ứng với quyền của bạn là không hợp pháp. Thậm chí, để sang tên được nhà thừa kế, pháp luật buộc phải lập văn bản phân chia di sản tại tổ chức công chứng và niêm yết công khai, chính là bước để những người thừa kế như bạn được biết và lên tiếng.
Nếu họ đã làm thủ tục mà "bỏ sót" bạn, đó là căn cứ để bạn yêu cầu hủy việc phân chia và chia lại di sản.
Các bước xử lý khi bạn đang ở Úc
Bạn không bắt buộc phải về Việt Nam mới bảo vệ được phần của mình, nhưng thứ tự xử lý rất quan trọng; làm sai thứ tự có thể đánh mất cơ hội giữ lại chính căn nhà.
- Xác minh hiện trạng pháp lý của căn nhà. Việc đầu tiên là kiểm tra Giấy chứng nhận (sổ hồng) còn đứng tên bố bạn hay đã sang tên, họ đã ký hợp đồng bán cho ai, đã công chứng và đăng ký sang tên cho người mua chưa. Đây là yếu tố quyết định bạn còn đòi lại được căn nhà hay chỉ đòi được giá trị.
- Ngăn chặn việc chuyển nhượng tiếp. Nếu giao dịch chưa hoàn tất, có thể yêu cầu Tòa án áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời (kê biên, cấm chuyển dịch quyền về tài sản đang tranh chấp) để "đóng băng" căn nhà, tránh bị bán xong cho người thứ ba.
- Chuẩn bị và hợp pháp hóa giấy tờ từ nước ngoài. Bạn cần giấy tờ chứng minh quan hệ cha con và quyền thừa kế (giấy khai sinh, giấy tờ tùy thân, giấy chứng tử của bố). Giấy tờ do cơ quan Úc cấp phải được hợp pháp hóa lãnh sự và dịch công chứng để dùng được tại Việt Nam.
- Chọn phương án: thương lượng hoặc khởi kiện. Nếu họ thiện chí, các bên có thể cùng lập lại văn bản thỏa thuận phân chia di sản tại công chứng và trả lại phần cho bạn. Nếu họ không hợp tác hoặc đã bán, bạn có quyền khởi kiện yêu cầu chia di sản, hủy giao dịch trái luật, hoặc yêu cầu thanh toán giá trị phần của mình kèm bồi thường.
- Ủy quyền cho luật sư tại Việt Nam. Bạn không cần có mặt tại Việt Nam: luật sư có thể đại diện theo ủy quyền làm việc với công chứng, các đồng thừa kế, tòa án và cơ quan thi hành án thay bạn, rồi chuyển kết quả về cho bạn.
Kết luận
Như vậy, là con đẻ của người để lại di sản, bạn có phần thừa kế ngang với hai người con của bố từ đời vợ trước, dù bạn là con của người vợ nước ngoài, mang quốc tịch Úc và đang sống ở nước ngoài; họ không có quyền tự ý bán toàn bộ căn nhà khi bạn chưa đồng ý. Ưu tiên trước mắt là xác minh căn nhà đã bị sang tên đến đâu và ngăn chặn việc chuyển nhượng tiếp; song song đó, hợp pháp hóa lãnh sự giấy tờ chứng minh quan hệ cha con để sẵn sàng thương lượng chia lại hoặc khởi kiện đòi phần của mình. Nếu không về Việt Nam được, bạn có thể ủy quyền cho luật sư thực hiện toàn bộ.
Nếu bạn nghi ngờ phần thừa kế của mình đang bị bán hoặc đã bị khai sót, DEDICA có thể nhanh chóng xác minh hiện trạng căn nhà tại cơ quan đăng ký đất đai, yêu cầu ngăn chặn giao dịch và đại diện theo ủy quyền thương lượng với các đồng thừa kế hoặc khởi kiện chia lại di sản, toàn bộ thực hiện tại Việt Nam thay cho bạn, kể cả khi bạn không thể về nước. Liên hệ DEDICA để được luật sư rà soát trường hợp cụ thể và đề xuất phương án giữ lại phần của bạn.
Nội dung mang tính tham khảo; mỗi vụ việc thừa kế có tình tiết và giấy tờ riêng, vui lòng tham vấn luật sư DEDICA để được tư vấn chính xác cho trường hợp của bạn.
