Di chúc lập ở nước ngoài bị tranh chấp tại Việt Nam xử lý thế nào?

Anh Andrew (tên đã được thay đổi), quốc tịch Úc, hỏi DEDICA:

"Ba tôi là người gốc Việt, sang Úc định cư rồi lập di chúc tại văn phòng luật sư ở Sydney, để lại căn nhà ở TP.HCM cho tôi. Ba mất năm ngoái, nhưng họ hàng bên nội ở Việt Nam nói di chúc lập ở nước ngoài không có giá trị, đòi chia căn nhà theo hàng thừa kế và đã bắt đầu làm thủ tục. Tôi đang ở Úc, không thể về Việt Nam theo đuổi vụ việc. Di chúc của ba tôi có bị vô hiệu không, và tôi phải xử lý tranh chấp này thế nào?"

DEDICA tư vấn Di chúc của ba bạn không bị vô hiệu chỉ vì được lập ở nước ngoài. Pháp luật Việt Nam công nhận di chúc lập đúng hình thức tại nước ngoài, nên lập luận "lập ở nước ngoài là không có giá trị" của phía bên kia là một hiểu lầm. Tranh chấp thực chất sẽ xoay quanh việc di chúc có đủ điều kiện hợp pháp hay không. Hướng xử lý: xác định bên kia đang phản đối điểm gì, hợp pháp hóa lãnh sự và dịch công chứng di chúc cùng giấy tờ, ưu tiên thương lượng; nếu họ vẫn phản đối hiệu lực di chúc, việc khai nhận tại công chứng sẽ dừng và vụ việc phải đưa ra tòa án có thẩm quyền tại Việt Nam. Bạn hoàn toàn có thể ủy quyền cho luật sư làm toàn bộ mà không cần về nước, nhưng phải để ý thời hiệu.

Hiệu lực của di chúc lập ở nước ngoài khi bị tranh chấp tại Việt Nam

Trước hết cần gỡ đúng hiểu lầm mà phía bên kia đang dựa vào. Di chúc lập ở nước ngoài không đương nhiên vô hiệu tại Việt Nam: pháp luật Việt Nam công nhận hình thức di chúc lập hợp lệ theo pháp luật nước ngoài, miễn phù hợp với pháp luật của một trong các nước có liên hệ với người lập, tức nơi người đó cư trú, nơi có quốc tịch, hoặc nơi có bất động sản.

Nghĩa là gì với trường hợp của bạn? Một bản di chúc do ba bạn lập trước luật sư hoặc notary public tại Úc hoàn toàn có cơ sở được công nhận về hình thức tại Việt Nam. Vì vậy, khi tranh chấp ra tòa, câu hỏi tòa phải trả lời không phải "di chúc lập ở đâu", mà là di chúc có đáp ứng các điều kiện để được coi là hợp pháp hay không:

Đây mới là nơi tranh chấp thực sự diễn ra. Bên phản đối thường không tấn công vào chuyện "lập ở nước ngoài", mà nhắm vào một trong các điểm: người lập có còn minh mẫn và tự nguyện khi ký không; di chúc có đúng hình thức theo pháp luật nơi lập không, chẳng hạn có thiếu người làm chứng hợp lệ; hoặc có tồn tại một bản di chúc khác lập sau, hay có người được hưởng thừa kế bắt buộc bị bỏ sót. Cần nhớ hai quy tắc dễ bị bên kia khai thác: khi một người để lại nhiều bản di chúc đối với cùng một tài sản thì chỉ bản sau cùng có hiệu lực (khoản 5 Điều 643 Bộ luật Dân sự 2015); và vợ, chồng, cha, mẹ, con chưa thành niên của người mất vẫn được hưởng một phần tối thiểu kể cả khi di chúc không cho họ (Điều 644). Xác định đúng bên kia đang phản đối điểm nào chính là bước đầu tiên quyết định cách phản biện.

Các bước xử lý tranh chấp khi bạn đang ở nước ngoài

Khi đã có người phản đối hiệu lực di chúc, hướng đi thực tế gồm các bước sau:

1. Xác định loại tranh chấp. Bên kia phủ nhận toàn bộ di chúc, chỉ tranh phần được chia, hay đã tự khai nhận di sản và bỏ sót bạn? Mỗi tình huống cần chứng cứ và cách phản biện khác nhau.
2. Chuẩn hóa giấy tờ từ nước ngoài. Bản chính di chúc, giấy chứng tử, giấy tờ chứng minh quan hệ cha con đều phải được hợp pháp hóa lãnh sự và dịch ra tiếng Việt có công chứng hoặc chứng thực trước khi dùng tại Việt Nam. Thiếu bước này, cả tổ chức công chứng lẫn tòa án đều từ chối hồ sơ. (Từ ngày 11/9/2026, khi Công ước Apostille có hiệu lực với Việt Nam, giấy tờ từ nước thành viên chỉ cần dấu Apostille thay cho chuỗi hợp pháp hóa lãnh sự.)
3. Ưu tiên thương lượng. Nếu các đồng thừa kế còn đối thoại được, một văn bản thỏa thuận phân chia di sản lập tại công chứng sẽ nhanh và ít tốn kém hơn kiện tụng. Nhưng chỉ cần một người phản đối hiệu lực di chúc, tổ chức công chứng sẽ không thể công chứng văn bản phân chia, và con đường còn lại là tòa án.
4. Khởi kiện đúng tòa. Tranh chấp về thừa kế tài sản thuộc thẩm quyền giải quyết của tòa án (khoản 5 Điều 26 Bộ luật Tố tụng dân sự). Với nhà đất tại Việt Nam, đây còn là loại việc thuộc thẩm quyền riêng biệt của tòa án Việt Nam, không một tòa án nước ngoài nào thay thế được (điểm a khoản 1 Điều 470), và phải kiện tại tòa nơi có bất động sản.

Một điểm rất nhiều người, và cả không ít bài tư vấn cũ trên mạng, còn ghi nhầm: từ ngày 01/7/2025, tòa án nhân dân cấp huyện không còn; thẩm quyền xét xử sơ thẩm nay thuộc về Tòa án nhân dân khu vực, kể cả với vụ việc có yếu tố nước ngoài vốn trước đây bắt buộc đưa lên cấp tỉnh.

Nộp đơn vào Tòa án nhân dân cấp tỉnh theo thói quen cũ sẽ khiến hồ sơ bị trả lại hoặc phải chuyển đi, mất thêm nhiều tháng, khoảng thời gian vốn rất eo hẹp với người đang ở nước ngoài. Và bạn không cần tự bay về: toàn bộ các bước trên, từ hợp pháp hóa giấy tờ, thương lượng cho đến tham gia tố tụng, đều có thể ủy quyền cho luật sư tại Việt Nam thực hiện thay.

Nếu họ hàng bên nội đã nộp hồ sơ hoặc bắt đầu khai nhận căn nhà, thời gian là yếu tố quan trọng. Bạn có thể gửi cho DEDICA bản scan di chúc cùng giấy tờ của ba bạn để luật sư thẩm định hiệu lực và chỉ ra bên kia đang phản đối điểm nào; sau đó DEDICA đại diện theo ủy quyền để hợp pháp hóa hồ sơ, thương lượng với các đồng thừa kế, hoặc khởi kiện và tham gia tố tụng tại đúng tòa án ở Việt Nam thay bạn, kể cả khi bạn không thể về nước. Liên hệ DEDICA để được luật sư tư vấn cho trường hợp cụ thể của gia đình bạn.

Nội dung bài viết mang tính tham khảo, dựa trên quy định pháp luật Việt Nam có hiệu lực tại thời điểm soạn thảo (tháng 6/2026). Mỗi bản di chúc và mỗi vụ tranh chấp thừa kế có tình tiết riêng; vui lòng tham vấn luật sư DEDICA để được tư vấn chính xác cho trường hợp của bạn.