Chị Ngọc (tên đã được thay đổi), Việt kiều Mỹ, hỏi DEDICA:
"Bố mẹ tôi đều đã mất ở Việt Nam, để lại một căn nhà ở Đà Nẵng và không có di chúc. Tôi định cư ở Mỹ nhiều năm, ít khi về được. Gần đây tôi mới biết em trai tôi ở Việt Nam đã làm thủ tục sang tên toàn bộ căn nhà cho riêng nó, nói rằng tôi ở nước ngoài thì không còn quyền gì nữa. Tôi có thể đòi lại phần của mình không, và bắt đầu từ đâu khi tôi không thể về Việt Nam thường xuyên?"
DEDICA tư vấn Việc bạn sống ở nước ngoài không hề làm mất quyền thừa kế của bạn. Là con của người để lại di sản, bạn thuộc hàng thừa kế thứ nhất và được hưởng phần ngang với em trai, nên câu "ở nước ngoài thì hết quyền" chỉ là một hiểu lầm phổ biến, không có cơ sở pháp lý. Việc một người tự ý đứng tên toàn bộ nhà đất mà gạt bạn ra hoàn toàn có thể bị yêu cầu chia lại, vì thủ tục công chứng phân chia di sản bắt buộc phải có đủ người thừa kế và phải niêm yết công khai. Điều quan trọng lúc này là hành động sớm: thu thập giấy tờ và ủy quyền cho luật sư tại Việt Nam xử lý thay bạn.
Quyền thừa kế của bạn khi đang định cư ở nước ngoài
Bố mẹ bạn mất mà không để lại di chúc, nên căn nhà trở thành di sản chia theo pháp luật. Khi đó, di sản được chia cho những người thuộc hàng thừa kế thứ nhất, và những người cùng hàng hưởng phần bằng nhau. Bạn và em trai đều là con đẻ, cùng đứng ngang hàng, nên về nguyên tắc mỗi người được một nửa giá trị căn nhà.
Quốc tịch và nơi cư trú không nằm trong bất kỳ căn cứ nào làm một người mất quyền hưởng di sản. Đây cũng chính là điểm bị hiểu sai nhiều nhất: nhiều người tin rằng cứ mang quốc tịch nước ngoài hoặc sống lâu năm ở nước ngoài thì không còn được thừa kế tại Việt Nam. Điều đó không đúng. Quyền hưởng di sản của bạn vẫn còn nguyên; thứ có thể khác biệt chỉ là hình thức nhận. Với nhà đất, tùy bạn thuộc diện người gốc Việt Nam hay người nước ngoài mà bạn có thể được đứng tên trên giấy chứng nhận, hoặc nhận phần giá trị tương ứng bằng tiền khi căn nhà được bán hoặc chia. Dù theo cách nào, việc em trai đứng tên 100% không xóa được phần của bạn, mà chỉ là một thủ tục đã thực hiện thiếu sót và có thể điều chỉnh lại.
Các bước đòi lại phần thừa kế khi bạn không thể về Việt Nam
Trước hết, cần hiểu em trai bạn đã đứng tên bằng cách nào. Để sang tên một căn nhà thừa kế, hầu như luôn phải lập văn bản khai nhận hoặc phân chia di sản tại tổ chức công chứng. Mà pháp luật siết rất chặt khâu này: công chứng viên phải xác định đúng và đủ những người được hưởng di sản, đồng thời hồ sơ phải được niêm yết công khai trước khi công chứng.
Việc niêm yết kéo dài 15 ngày tại Ủy ban nhân dân cấp xã nơi bố mẹ bạn thường trú cuối cùng, theo Nghị định 104/2025 của Chính phủ. Đáng chú ý, nội dung niêm yết buộc phải nêu rõ nếu có khiếu nại, tố cáo về việc "bỏ sót, giấu giếm người thừa kế". Nói cách khác, pháp luật đặt ra khâu này đúng để bảo vệ những người như bạn. Nếu em trai bạn khai rằng chỉ một mình mình là người thừa kế, che giấu sự tồn tại của bạn, thì văn bản phân chia di sản đó có dấu hiệu vi phạm và có thể bị tòa án tuyên vô hiệu, kéo theo việc sang tên nhà bị hủy. Từ đó, các bước đòi lại phần của bạn thường đi theo trình tự sau:
- Thu thập và hợp pháp hóa giấy tờ. Bạn cần giấy chứng tử của bố mẹ, giấy tờ chứng minh bạn là con (giấy khai sinh), và giấy tờ nhân thân như hộ chiếu. Giấy tờ do nước ngoài cấp phải được hợp pháp hóa lãnh sự và dịch công chứng thì mới dùng được tại Việt Nam.
- Xác minh hiện trạng pháp lý của căn nhà. Kiểm tra tại văn phòng đăng ký đất đai xem nhà đã sang tên cho em trai chưa, và quan trọng hơn, đã bị chuyển nhượng, tặng cho hay thế chấp cho người khác chưa. Tình trạng này quyết định bạn đòi lại được chính căn nhà hay chỉ còn đòi phần giá trị.
- Chọn phương án: thương lượng hoặc khởi kiện. Nếu còn đối thoại được, luật sư thay bạn gửi văn bản yêu cầu em trai thừa nhận phần của bạn và cùng điều chỉnh việc phân chia. Nếu em trai từ chối, bạn khởi kiện tại tòa án yêu cầu tuyên bố văn bản phân chia di sản vô hiệu và chia lại di sản theo pháp luật. Vì bạn ở nước ngoài, đây là vụ việc có yếu tố nước ngoài và thuộc thẩm quyền của tòa án Việt Nam nơi có căn nhà.
- Ủy quyền cho luật sư tại Việt Nam. Bạn lập văn bản ủy quyền, ký tại cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài hoặc công chứng tại nước sở tại rồi hợp pháp hóa lãnh sự, để luật sư làm việc với công chứng, văn phòng đăng ký đất đai và tòa án thay bạn. Bạn không cần có mặt tại Việt Nam trong phần lớn quá trình.
Kết luận
Như vậy, việc em trai bạn đứng tên toàn bộ căn nhà không làm mất phần thừa kế của bạn, và câu "ở nước ngoài thì hết quyền" là không đúng. Là con, bạn thuộc hàng thừa kế thứ nhất, được hưởng phần ngang với em. Việc cần làm: (1) thu thập và hợp pháp hóa lãnh sự giấy tờ chứng minh quan hệ cha mẹ và con; (2) xác minh căn nhà đã bị sang tên hay chuyển nhượng cho ai chưa; (3) thương lượng để em trai điều chỉnh, hoặc khởi kiện yêu cầu tuyên văn bản phân chia di sản vô hiệu và chia lại; (4) ủy quyền cho luật sư tại Việt Nam làm thay để bạn không phải về nước theo đuổi từng bước. Quan trọng nhất là bắt đầu sớm, trước khi căn nhà bị định đoạt cho người khác.
Nếu bạn nghi ngờ phần thừa kế của mình đã bị một người thân tự ý đứng tên, DEDICA có thể tra cứu hiện trạng pháp lý của nhà đất, đánh giá khả năng đòi lại hiện vật hay giá trị, và đại diện theo ủy quyền để thương lượng hoặc khởi kiện tại Việt Nam thay cho bạn. Liên hệ DEDICA để luật sư rà soát hồ sơ và tư vấn phương án đúng cho trường hợp của bạn.
Nội dung mang tính tham khảo tại thời điểm đăng; mỗi vụ việc có tình tiết riêng, vui lòng tham vấn luật sư DEDICA để được tư vấn cho trường hợp cụ thể của bạn.
