Ông Thành (tên đã được thay đổi), quốc tịch Hoa Kỳ, hỏi DEDICA:
"Tôi rời Việt Nam hơn 30 năm và đã thôi quốc tịch Việt Nam khi nhập tịch Mỹ. Mẹ tôi vừa mất ở TP.HCM, để lại một căn nhà có sổ hồng. Họ hàng nói tôi phải nhập lại quốc tịch Việt Nam thì mới được đứng tên thừa kế căn nhà, lại nghe nói luật mới năm 2025 có thay đổi. Tôi đang ở Mỹ, không rõ có bắt buộc nhập lại quốc tịch không và phải bắt đầu từ đâu."
DEDICA tư vấn Ông không bắt buộc phải nhập lại (trở lại) quốc tịch Việt Nam chỉ để được thừa kế và đứng tên căn nhà của mẹ. Từ Luật Đất đai 2024, người gốc Việt Nam định cư ở nước ngoài thuộc diện được phép nhập cảnh đã có quyền nhận thừa kế và đứng tên nhà ở gắn với đất ở tại Việt Nam, không phụ thuộc tấm hộ chiếu ông đang cầm. Việc trở lại quốc tịch, nay dễ hơn nhiều theo luật 2025 và còn được giữ luôn quốc tịch Mỹ, chỉ thật sự cần khi di sản gồm loại đất mà người gốc Việt không được đứng tên. Dưới đây là căn cứ và các bước cụ thể.
Quyền thừa kế nhà đất của người gốc Việt không phụ thuộc quốc tịch
Hiểu lầm phổ biến nhất, và cũng khiến nhiều người ở xa lo lắng nhất, là cho rằng cứ mang quốc tịch nước ngoài thì mất quyền thừa kế nhà đất tại Việt Nam. Điều này không đúng. Quốc tịch Mỹ không xóa tư cách người thừa kế của ông. Là con đẻ của người mất, ông thuộc hàng thừa kế thứ nhất, ngang hàng với các anh chị em đang ở Việt Nam.
Khác biệt thật sự không nằm ở chỗ "có được thừa kế hay không", mà ở chỗ ông nhận di sản dưới hình thức nào, và điều đó phụ thuộc loại tài sản chứ không phụ thuộc quốc tịch. Với chính căn nhà của mẹ ông, tức là nhà ở gắn liền với đất ở, Luật Đất đai 2024 cho người gốc Việt Nam định cư ở nước ngoài thuộc diện được phép nhập cảnh được nhận thừa kế và đứng tên sở hữu, gần như một cá nhân trong nước.
Điều này nghĩa là gì với ông: chỉ cần còn giấy tờ chứng minh nguồn gốc Việt Nam và được phép nhập cảnh, nghĩa là có hộ chiếu Mỹ còn giá trị và không thuộc diện bị cấm nhập cảnh, ông hoàn toàn có thể khai nhận rồi sang tên chính căn nhà của mẹ cho mình, mà không phải có lại quốc tịch Việt Nam trước. "Người gốc Việt Nam định cư ở nước ngoài" ở đây là người đã từng có quốc tịch Việt Nam theo huyết thống nhưng nay không còn, đúng trường hợp của ông.
Khi nào nên trở lại quốc tịch, và các bước làm từ Mỹ
Vậy khi nào việc trở lại quốc tịch mới thật sự cần đặt ra? Câu trả lời nằm ở loại đất. Quyền đứng tên nói trên chỉ áp dụng cho nhà ở và đất ở. Nếu di sản còn gồm loại đất khác không gắn với nhà ở, ví dụ đất nông nghiệp hay đất vườn tách thành thửa riêng, người gốc Việt chưa có lại quốc tịch không được đứng tên phần đó mà chỉ được hưởng giá trị.
Tin tốt là từ ngày 01/7/2025, việc trở lại quốc tịch đã dễ hơn nhiều. Luật sửa đổi năm 2025 bỏ giới hạn các trường hợp được trở lại quốc tịch: nay người đã thôi quốc tịch Việt Nam như ông chỉ cần có đơn là được xem xét giải quyết. Quan trọng hơn với người đang sống ở Mỹ, ông có thể xin giữ luôn quốc tịch Mỹ thay vì phải từ bỏ, nếu được Chủ tịch nước cho phép.
Dù chọn hướng nào, các bước từ Mỹ về cơ bản gồm bốn bước theo thứ tự sau.
- Xác định khối di sản gồm những loại tài sản, loại đất nào, và đối chiếu xem ông thuộc diện được phép nhập cảnh, được đứng tên hay chỉ được hưởng giá trị.
- Chuẩn bị giấy tờ chứng minh quan hệ mẹ con và nguồn gốc Việt Nam như giấy khai sinh, hộ chiếu, giấy tờ quốc tịch Việt Nam cũ, rồi hợp pháp hóa lãnh sự và dịch công chứng sang tiếng Việt.
- Nếu cần trở lại quốc tịch, ông nộp hồ sơ ngay tại cơ quan đại diện Việt Nam ở Mỹ, không bắt buộc phải bay về nước để nộp.
- Khai nhận di sản tại tổ chức công chứng và sang tên, hoặc ủy quyền cho luật sư tại Việt Nam thực hiện toàn bộ phần này nếu ông không về được.
Kết luận
Như vậy, ông không cần nhập lại quốc tịch Việt Nam chỉ để thừa kế và đứng tên căn nhà của mẹ, miễn là ông còn giấy tờ chứng minh nguồn gốc Việt và được phép nhập cảnh, vì đây là nhà ở gắn với đất ở thuộc nhóm người gốc Việt được sở hữu. Việc trở lại quốc tịch, nay đã dễ hơn và cho phép giữ quốc tịch Mỹ, chỉ cần đặt ra khi di sản gồm loại đất ông không được đứng tên, hoặc khi ông muốn có đầy đủ quyền của một công dân. Bước nên làm ngay: xác định loại đất trong khối di sản, thu thập và hợp pháp hóa giấy tờ chứng minh quan hệ và nguồn gốc, rồi chọn giữa khai nhận đứng tên hay xin trở lại quốc tịch trước. Nếu không về Việt Nam được, ông có thể ủy quyền cho luật sư làm trọn gói.
Nếu ông chưa rõ căn nhà của mẹ nằm trên loại đất nào, hay giấy tờ chứng minh nguồn gốc Việt Nam của ông đã thất lạc, DEDICA có thể rà soát hồ sơ, xác định ông thuộc diện đứng tên hay hưởng giá trị, chuẩn bị và hợp pháp hóa giấy tờ từ nước ngoài, và đại diện theo ủy quyền làm việc với tổ chức công chứng, cơ quan đăng ký đất đai thay ông ngay tại Việt Nam. Hãy liên hệ DEDICA để được luật sư tư vấn cho trường hợp cụ thể của gia đình ông.
Nội dung mang tính tham khảo dựa trên quy định pháp luật tại thời điểm soạn thảo; mỗi vụ việc có tình tiết riêng, vui lòng tham vấn luật sư DEDICA để được tư vấn chính xác.
