Tại Việt Nam, tiền bảo hiểm nhân thọ có phải là di sản thừa kế không?

Anh David, quốc tịch Canada, hỏi DEDICA:

"Ba tôi ở Việt Nam vừa qua đời, có để lại một hợp đồng bảo hiểm nhân thọ. Tôi là con, hiện sống ở Canada và rất ít khi về Việt Nam. Phía công ty bảo hiểm nói trong hợp đồng ba tôi có ghi tên người thụ hưởng. Vậy số tiền bảo hiểm đó có được coi là di sản để anh em tôi cùng chia thừa kế không, hay người được ghi tên sẽ nhận hết? Tôi nên làm gì để bảo vệ quyền lợi của mình từ xa?"

DEDICA tư vấn Câu trả lời phụ thuộc vào một chi tiết duy nhất trong hợp đồng: có hay không có người thụ hưởng được chỉ định. Nếu hợp đồng có ghi tên người thụ hưởng, số tiền bảo hiểm được trả thẳng cho người đó theo hợp đồng. Đây không phải là di sản và không đem chia cho các đồng thừa kế. Nếu hợp đồng không chỉ định người thụ hưởng, hoặc người thụ hưởng đã chết trước hay cùng thời điểm với ba bạn, số tiền mới được nhập vào di sản và chia theo pháp luật thừa kế. Vì vậy, việc đầu tiên cần làm là yêu cầu công ty bảo hiểm xác nhận hợp đồng có người thụ hưởng hay không.

Tiền bảo hiểm nhân thọ: khi nào là di sản, khi nào không

Để biết số tiền bảo hiểm có phải đem chia thừa kế hay không, cần bắt đầu từ chính khái niệm di sản. Pháp luật Việt Nam giới hạn di sản ở những tài sản mà người đã mất thực sự sở hữu khi còn sống.

Tiền bảo hiểm nhân thọ chỉ phát sinh sau khi người được bảo hiểm qua đời, nên bản thân nó không phải là tài sản ba bạn "đang có" lúc còn sống. Ai được nhận khoản tiền này là do hợp đồng bảo hiểm xác định, thông qua người thụ hưởng.

Từ hai quy định trên, có hai tình huống khác nhau:

• Hợp đồng CÓ chỉ định người thụ hưởng: công ty bảo hiểm trả tiền thẳng cho người thụ hưởng theo hợp đồng. Quyền nhận tiền của họ đến từ hợp đồng chứ không đi qua con đường thừa kế, nên khoản tiền này không phải là di sản và không chia cho những người thừa kế khác. Người thụ hưởng nhận trọn phần được chỉ định, kể cả khi họ không thuộc hàng thừa kế của ba bạn.
• Hợp đồng KHÔNG chỉ định người thụ hưởng (hoặc người thụ hưởng đã chết trước, chết cùng thời điểm với người được bảo hiểm): không còn ai được hợp đồng chỉ định để nhận, nên số tiền bảo hiểm được đưa vào di sản và chia theo pháp luật thừa kế.

Trong tình huống thứ hai, nếu ba bạn không để lại di chúc, di sản, bao gồm cả khoản tiền bảo hiểm, được chia cho những người thuộc hàng thừa kế thứ nhất.

Nói cách khác, tiền bảo hiểm không đương nhiên thuộc di sản, cũng không đương nhiên nằm ngoài di sản. Bản lề là hợp đồng có chỉ định người thụ hưởng hay không. Đây là điểm nhiều gia đình hiểu nhầm và dẫn tới tranh chấp không đáng có.

Bạn đang ở nước ngoài cần làm gì để nhận đúng phần của mình

Dù đang ở nước ngoài, bạn vẫn có thể xử lý trọn vẹn mà không cần thường xuyên về Việt Nam. Các bước nên đi theo thứ tự:

1. Xác minh hợp đồng trước tiên. Yêu cầu công ty bảo hiểm xác nhận bằng văn bản: hợp đồng có người thụ hưởng không, là ai và theo tỷ lệ nào. Đây là thông tin quyết định bạn thuộc nhánh nào nêu trên.
2. Nếu bạn là người thụ hưởng: bạn nhận tiền trực tiếp từ công ty bảo hiểm, không phải làm thủ tục khai nhận di sản. Hồ sơ thường gồm giấy chứng tử, giấy tờ tùy thân và giấy tờ chứng minh quan hệ, hợp đồng bảo hiểm và đơn yêu cầu trả tiền bảo hiểm.
3. Nếu khoản tiền là di sản: các đồng thừa kế phải cùng khai nhận hoặc thỏa thuận phân chia di sản tại tổ chức công chứng ở Việt Nam (thủ tục công chứng việc thừa kế), sau đó công ty bảo hiểm chi trả theo văn bản phân chia đó. Bước này phức tạp hơn khi các đồng thừa kế đang ở nhiều quốc gia.
4. Nếu không thể về Việt Nam: bạn có thể ủy quyền cho luật sư tại Việt Nam thay mặt làm việc với công ty bảo hiểm, tổ chức công chứng và các đồng thừa kế khác.

Nếu bạn chưa rõ mình là người thụ hưởng hay đồng thừa kế, hoặc gia đình đang bất đồng về khoản tiền bảo hiểm, DEDICA có thể rà soát hợp đồng, xác định tư cách pháp lý của bạn và đại diện theo ủy quyền làm việc với công ty bảo hiểm, tổ chức công chứng tại Việt Nam, kể cả khi bạn không về nước. DEDICA cũng hỗ trợ hợp pháp hóa lãnh sự giấy tờ từ nước ngoài và tư vấn chuyển tiền thừa kế ra nước ngoài hợp pháp. Liên hệ DEDICA để được luật sư tư vấn cho trường hợp của bạn.

Nội dung trên mang tính tham khảo; mỗi vụ việc có tình tiết riêng, bạn vui lòng tham vấn luật sư DEDICA để được tư vấn chính xác cho hợp đồng và hồ sơ của mình.