Xử lý hàng giả, hàng xâm phạm nhãn hiệu tại Việt Nam 2026

Một sản phẩm gắn đúng thương hiệu của bạn, nhưng bạn không hề sản xuất, đang được rao bán công khai trên sàn thương mại điện tử với giá bằng nửa hàng thật. Mỗi ngày trôi qua, hàng giả và hàng xâm phạm nhãn hiệu vừa gặm vào doanh thu, vừa bào mòn niềm tin mà bạn mất nhiều năm gây dựng. Xử lý không đúng cách, doanh nghiệp có thể đánh mất cả cơ hội ngăn chặn, thậm chí bị kiện ngược.

Phát hiện hàng nhái thương hiệu của mình bày bán tràn lan, doanh nghiệp có thể làm gì để chặn lại? Nên báo cho cơ quan nào, và liệu có đòi được khoản thiệt hại đã mất? Tự mình yêu cầu sàn gỡ sản phẩm hay đăng bài cảnh báo khách hàng đã đủ chưa, hay vẫn còn rủi ro? Đây là những câu hỏi mà rất nhiều chủ thương hiệu, từ doanh nghiệp lớn đến startup, phải đối mặt khi lần đầu bị xâm phạm. Bị làm giả không có nghĩa là bạn đã làm gì sai; đó gần như là cái giá của một thương hiệu bắt đầu có giá trị. Tin tốt là pháp luật Việt Nam trao cho bạn nhiều công cụ xử lý khá mạnh, nhưng dùng đúng công cụ và đúng trình tự mới là điều quyết định. Bài viết này phân tích khung pháp lý hiện hành năm 2026, bốn con đường xử lý và những sai lầm cần tránh.

Hàng giả và hàng xâm phạm nhãn hiệu: hai khái niệm, hai hướng xử lý

Rất nhiều doanh nghiệp gọi chung mọi sản phẩm nhái là "hàng giả", nhưng pháp luật phân biệt khá rạch ròi, và sự phân biệt này quyết định bạn đi theo con đường nào, gõ cửa cơ quan nào.

"Hàng giả" theo Nghị định 98/2020/NĐ-CP là khái niệm rộng, bao gồm hàng không có hoặc sai giá trị sử dụng, công dụng, hàng giả về chất lượng, và cả hàng giả mạo nhãn hàng hóa, bao bì. Nhóm này gắn trực tiếp với quyền lợi và sức khỏe người tiêu dùng, nên thường do lực lượng quản lý thị trường và công an chủ động kiểm tra, xử lý, kể cả khi chưa có ai khiếu nại.

Khi ai đó gắn lên sản phẩm một dấu hiệu trùng hoặc gần giống với nhãn hiệu đã đăng ký của bạn, đó lại là chuyện của pháp luật sở hữu trí tuệ, và được gọi chính xác là "hàng hóa giả mạo nhãn hiệu".

Bên cạnh hàng giả mạo, pháp luật còn xử lý cả hành vi "xâm phạm quyền đối với nhãn hiệu", tức là dùng dấu hiệu trùng hoặc tương tự cho sản phẩm cùng loại đến mức gây nhầm lẫn về nguồn gốc, theo Điều 129 Luật Sở hữu trí tuệ. Điểm mấu chốt mà mọi chủ thương hiệu cần nhớ: bạn chỉ có cơ sở vững để xử lý khi nhãn hiệu của mình đã được đăng ký và đang trong thời hạn bảo hộ. Việt Nam áp dụng nguyên tắc ai nộp đơn trước thì được ưu tiên, nên một thương hiệu hay đến đâu mà chưa đăng ký vẫn có thể rơi vào thế bị động, thậm chí bị chính người làm nhái đăng ký mất.

Bốn con đường pháp lý để xử lý hàng giả, hàng nhái

Khi quyền với nhãn hiệu bị xâm phạm, chủ sở hữu không chỉ có một lựa chọn. Luật Sở hữu trí tuệ cho phép bạn chủ động tự bảo vệ quyền của mình theo nhiều cách: áp dụng biện pháp công nghệ, yêu cầu bên vi phạm chấm dứt và gỡ bỏ nội dung vi phạm, yêu cầu cơ quan nhà nước xử lý, hoặc khởi kiện ra tòa án (Điều 198). Tùy tính chất và mức độ, hành vi vi phạm có thể bị xử lý bằng ba nhóm biện pháp.

Biện pháp hành chính là cách nhanh và phổ biến nhất: đề nghị cơ quan chức năng kiểm tra, thu giữ và xử phạt bên vi phạm, phù hợp khi cần chặn hàng gấp với chi phí thấp. Biện pháp dân sự là khởi kiện ra tòa để buộc chấm dứt, công khai xin lỗi và quan trọng nhất là đòi bồi thường thiệt hại cho chính doanh nghiệp. Biện pháp hình sự dành cho hành vi nghiêm trọng, có quy mô thương mại. Ngoài ba nhóm này, với hàng xuất nhập khẩu, doanh nghiệp còn có thể yêu cầu cơ quan hải quan tạm dừng làm thủ tục đối với lô hàng bị nghi ngờ (Điều 216), tức là chặn hàng giả ngay tại biên giới trước khi nó kịp ra thị trường.

Quy trình xử lý bằng biện pháp hành chính, từng bước

Đây là con đường đa số doanh nghiệp chọn khi mới phát hiện hàng nhái, vì nhanh và đỡ tốn kém hơn kiện tụng. Trình tự trên thực tế thường gồm bốn bước.

Bước 1: Thu thập chứng cứ

Mua mẫu sản phẩm vi phạm và giữ lại hóa đơn, chụp màn hình gian hàng cùng đường dẫn trên sàn, ghi nhận nơi bày bán. Với chứng cứ trên môi trường mạng dễ bị xóa, nên lập vi bằng qua thừa phát lại để cố định trước khi bên vi phạm kịp gỡ.

Bước 2: Giám định sở hữu trí tuệ

Doanh nghiệp gửi mẫu cho tổ chức giám định sở hữu trí tuệ (như Viện Khoa học sở hữu trí tuệ) để có kết luận về yếu tố xâm phạm. Đây không phải thủ tục bắt buộc về luật, nhưng trên thực tế kết luận giám định là căn cứ then chốt giúp cơ quan chức năng tự tin ra quyết định xử phạt.

Bước 3: Nộp đơn yêu cầu xử lý

Đơn được gửi tới cơ quan có thẩm quyền, tùy hành vi và địa bàn, gồm quản lý thị trường, thanh tra chuyên ngành khoa học và công nghệ, công an kinh tế, cơ quan hải quan hoặc Ủy ban nhân dân. Một thay đổi cần lưu ý trong năm 2026: sau khi mô hình Tổng cục Quản lý thị trường chấm dứt từ ngày 1/3/2025, lực lượng quản lý thị trường đã được chuyển về cho địa phương quản lý, hoạt động trong bộ máy của Sở Công Thương cấp tỉnh. Việc xác định đúng nơi nộp đơn ngay từ đầu giúp hồ sơ không bị chuyển lòng vòng.

Bước 4: Cơ quan kiểm tra, xử phạt và buộc khắc phục

Cơ quan chức năng kiểm tra, thu giữ, buộc tiêu hủy hoặc loại bỏ yếu tố vi phạm và phạt tiền theo giá trị hàng hóa vi phạm. Theo Nghị định 99/2013/NĐ-CP (đã được sửa đổi năm 2024), mức phạt tiền đối với hành vi buôn bán, sản xuất hàng giả mạo nhãn hiệu có thể lên tới 250 triệu đồng với cá nhân và 500 triệu đồng với tổ chức. Với hàng giả nói chung, Nghị định 98/2020/NĐ-CP (sửa đổi bởi Nghị định 24/2025/NĐ-CP, hiệu lực từ 21/2/2025) còn tăng nặng chế tài cho vi phạm trên sàn thương mại điện tử.

Một điểm sắp áp dụng mà chủ thương hiệu nên biết: từ ngày 15/7/2026, Nghị định 186/2026/NĐ-CP bổ sung nhiều biện pháp mạnh hơn với xâm phạm trên môi trường số, như buộc thu hồi hoặc ngăn chặn truy cập tên miền vi phạm, buộc thay đổi tên doanh nghiệp có chứa yếu tố xâm phạm, đồng thời mở rộng thẩm quyền xử phạt. Đây là tín hiệu rõ ràng rằng việc xử lý hàng nhái online đang được siết chặt hơn.

Khi nào nên kiện đòi bồi thường, khi nào chuyển hướng hình sự

Biện pháp hành chính giúp chặn hàng và phạt bên vi phạm, nhưng tiền phạt được nộp cho Nhà nước, không bù đắp cho doanh nghiệp. Muốn đòi lại phần thiệt hại của chính mình, bạn cần khởi kiện dân sự. Tòa án có thể buộc bên vi phạm chấm dứt hành vi, công khai xin lỗi, tiêu hủy hàng giả mạo và bồi thường thiệt hại (Điều 202 Luật Sở hữu trí tuệ).

Ngoài khoản bồi thường, chủ sở hữu còn được yêu cầu bên vi phạm thanh toán chi phí thuê luật sư hợp lý. Điểm cần cân nhắc là kiện dân sự đòi hỏi chứng minh thiệt hại, nên việc chuẩn bị chứng cứ bài bản ngay từ đầu sẽ quyết định bạn đòi được bao nhiêu.

Với hành vi sản xuất, buôn bán quy mô lớn, con đường hình sự có sức răn đe mạnh nhất. Bộ luật Hình sự xử lý riêng tội xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp đối với nhãn hiệu.

Pháp nhân thương mại phạm tội này có thể bị phạt tới 5 tỷ đồng và bị đình chỉ hoạt động có thời hạn. Nếu hàng nhái đồng thời là hàng giả về chất lượng, công dụng, bên vi phạm còn có thể bị truy cứu thêm tội sản xuất, buôn bán hàng giả theo Điều 192. Đáng chú ý, từ ngày 1/7/2025, Luật sửa đổi Bộ luật Hình sự năm 2025 đã nâng gấp đôi mức phạt tiền với nhóm tội hàng giả, lên tới 2 tỷ đồng với cá nhân và cao hơn nhiều với pháp nhân. Mức răn đe này là lý do nhiều vụ việc, khi đủ dấu hiệu, nên được cân nhắc chuyển sang hướng hình sự thay vì chỉ dừng ở phạt hành chính.

Những sai lầm khiến doanh nghiệp mất quyền lợi

Sai lầm tốn kém và phổ biến nhất xảy ra từ trước khi có tranh chấp: chưa đăng ký nhãn hiệu, hoặc đăng ký quá muộn. Khi nhãn hiệu chưa có văn bằng bảo hộ, cơ quan chức năng gần như không có cơ sở để xử lý hành vi làm nhái, và tệ hơn, người làm giả có thể nhanh chân nộp đơn đăng ký trước, đẩy doanh nghiệp vào thế phải đi đòi lại chính thương hiệu của mình.

Sai lầm thứ hai là bỏ qua bước giám định và thu thập chứng cứ. Nhiều doanh nghiệp gửi đơn chỉ kèm vài tấm ảnh chụp vội, không mua mẫu, không lập vi bằng, không có kết luận giám định. Hồ sơ như vậy thường bị trả lại hoặc xử lý chậm, trong khi hàng vi phạm vẫn tiếp tục bán.

Sai lầm thứ ba nằm ở chính phản ứng nóng vội. Tự đăng bài bóc phốt đích danh, gây sức ép buộc đối tác gỡ hàng, hay gửi thư đe dọa quá tay khi chưa chắc chắn về căn cứ pháp lý đều có thể khiến doanh nghiệp bị kiện ngược về cạnh tranh không lành mạnh hoặc xúc phạm uy tín. Luật Sở hữu trí tuệ thậm chí cho phép bên bị thiệt hại đòi bồi thường nếu bạn lạm dụng thủ tục bảo vệ quyền. Hành động mạnh là cần thiết, nhưng phải có căn cứ và đúng trình tự.

Cuối cùng, nhiều doanh nghiệp chỉ xử lý các điểm bán lẻ nhỏ mà bỏ qua nguồn sản xuất hoặc đầu mối nhập khẩu. Chặn ngọn mà không chặn gốc thì chỉ sau một thời gian, hàng nhái lại xuất hiện ở những gian hàng khác. Một chiến lược xử lý hiệu quả cần lần ngược lên tới nơi sản xuất và phân phối chính.

DEDICA đồng hành cùng doanh nghiệp xử lý hàng giả, hàng nhái

Với hầu hết doanh nghiệp, việc theo dõi thị trường, giám định, soạn đơn và làm việc với nhiều cơ quan cùng lúc là gánh nặng vượt quá nguồn lực nội bộ. Trong gói tư vấn pháp luật thường xuyên, DEDICA đóng vai trò như bộ phận pháp chế của doanh nghiệp: rà soát và đăng ký, gia hạn nhãn hiệu để bảo đảm quyền luôn có hiệu lực; theo dõi và phát hiện dấu hiệu xâm phạm, kể cả trên các sàn thương mại điện tử; tổ chức thu thập chứng cứ, lập vi bằng và yêu cầu giám định; soạn đơn và đại diện làm việc với quản lý thị trường, công an, hải quan; khởi kiện đòi bồi thường khi cần; và đăng ký kiểm soát hàng hóa với hải quan để chặn hàng nhập khẩu vi phạm tại biên giới.

Mỗi sản phẩm tư vấn đều được luật sư giàu kinh nghiệm của DEDICA rà soát trước khi triển khai, và doanh nghiệp có vốn nước ngoài được hỗ trợ song ngữ. Khi đặt chi phí của một gói tư vấn thường xuyên cạnh khoản doanh thu và uy tín có thể mất vì hàng giả, phần lớn doanh nghiệp nhận ra phòng ngừa sớm vẫn rẻ hơn nhiều so với xử lý khi mọi việc đã rối.

Mỗi vụ hàng giả, hàng nhái có cách xử lý khác nhau, tùy nhãn hiệu đã đăng ký hay chưa, quy mô vi phạm và kênh phân phối. DEDICA Law Firm đồng hành cùng doanh nghiệp từ khâu đăng ký, theo dõi thị trường, thu thập chứng cứ cho đến khi hàng vi phạm bị xử lý và bạn đòi được bồi thường. Hãy liên hệ DEDICA để được luật sư đánh giá trường hợp cụ thể của doanh nghiệp bạn và đề xuất con đường xử lý phù hợp nhất.

Nội dung bài viết mang tính tham khảo dựa trên quy định pháp luật tại thời điểm soạn thảo. Mỗi vụ việc có tình tiết riêng; doanh nghiệp nên tham vấn luật sư DEDICA để được tư vấn chính xác cho trường hợp của mình.