Chị Linh (tên đã được thay đổi), Việt kiều quốc tịch Mỹ, hỏi DEDICA:
"Mẹ tôi mất ở TP.HCM đầu năm nay, để lại một sổ tiết kiệm và một tài khoản tại ngân hàng trong nước. Khi tôi liên hệ thì ngân hàng nói tài khoản đã bị khóa, phải hoàn tất thủ tục thừa kế mới rút được. Tôi định cư ở Mỹ, mỗi năm chỉ về Việt Nam được một, hai lần ngắn ngày. Tôi không rõ mình cần những giấy tờ gì, làm sao nhận được số tiền đó và chuyển hợp pháp sang Mỹ."
DEDICA tư vấn Bạn hoàn toàn có quyền nhận khoản tiền này. Tiền trong sổ tiết kiệm và tài khoản của mẹ bạn là di sản, và quyền thừa kế không mất đi vì bạn mang quốc tịch nước ngoài. Việc ngân hàng tạm khóa tài khoản khi biết chủ tài khoản qua đời là bước bảo toàn số dư cho đúng người, không phải bạn bị mất tiền. Tài khoản sẽ được giải tỏa sau khi những người thừa kế hoàn tất khai nhận di sản. Chìa khóa của cả quá trình là một văn bản phân chia di sản có công chứng; giấy tờ do nước ngoài cấp thì cần hợp pháp hóa lãnh sự. Bạn cũng không bắt buộc phải về Việt Nam, có thể ủy quyền cho luật sư làm thay. Dưới đây là căn cứ và bộ giấy tờ cụ thể.
Quyền thừa kế tiền gửi ngân hàng khi bạn ở nước ngoài
Trước hết, khoản tiền mẹ bạn để lại là di sản và bạn nằm trong nhóm được hưởng. Bộ luật Dân sự 2015 xác định di sản gồm tài sản riêng của người chết, trong đó có tiền gửi, sổ tiết kiệm. Quan trọng với trường hợp của bạn: pháp luật không đặt điều kiện quốc tịch cho người hưởng di sản.
Vì mẹ bạn là công dân Việt Nam, việc thừa kế phần tiền gửi này được xác định theo pháp luật Việt Nam, kể cả khi đó là động sản (Điều 680 Bộ luật Dân sự 2015 quy định thừa kế xác định theo pháp luật của nước mà người để lại di sản mang quốc tịch trước khi chết). Nếu mẹ bạn không để lại di chúc, di sản được chia theo pháp luật: Điều 651 xếp con đẻ vào hàng thừa kế thứ nhất, cùng với vợ hoặc chồng và cha mẹ của người mất, và những người cùng hàng được hưởng phần bằng nhau. Là con, bạn đương nhiên có một phần.
Còn việc tài khoản bị khóa: khi nhận được thông tin chủ tài khoản đã mất, ngân hàng tạm dừng giao dịch và chỉ chi trả số dư cho người thừa kế hợp pháp sau khi có đủ giấy tờ chứng minh. Thông tư 17/2024/TT-NHNN cũng quy định ngân hàng làm việc với người thừa kế hợp pháp để xử lý số dư khi chủ tài khoản cá nhân qua đời. Nói cách khác, mở khóa được tài khoản hay không phụ thuộc vào bộ hồ sơ thừa kế của bạn, chứ không phải ngân hàng giữ luôn số tiền.
Giấy tờ cần chuẩn bị và các bước để nhận tiền
Giấy tờ trung tâm mà ngân hàng yêu cầu là văn bản phân chia di sản đã công chứng. Để công chứng được văn bản này, Luật Công chứng 2024 quy định hồ sơ phải có giấy tờ chứng minh người để lại di sản đã chết và giấy tờ chứng minh quan hệ giữa bạn với người đó:
Từ quy định đó, các bước thực tế thường gồm:
- Thu thập giấy tờ nhân thân và chứng minh quan hệ. Giấy chứng tử của mẹ bạn; giấy tờ chứng minh quan hệ mẹ con (giấy khai sinh, giấy tờ hộ tịch); hộ chiếu, giấy tờ tùy thân của bạn; và di chúc nếu có. Nếu còn những người thừa kế khác (cha bạn, anh chị em ruột), cần thông tin của tất cả; trường hợp chỉ một mình bạn là người thừa kế, thủ tục vẫn áp dụng như trên (khoản 5 Điều 59 Luật Công chứng 2024).
- Hợp pháp hóa lãnh sự giấy tờ do nước ngoài cấp. Hộ chiếu, giấy tờ hộ tịch hoặc văn bản ủy quyền bạn ký tại Mỹ, muốn dùng ở Việt Nam thì phải được hợp pháp hóa lãnh sự rồi dịch công chứng sang tiếng Việt (khoản 2 Điều 4 Nghị định 111/2011/NĐ-CP). Việt Nam sẽ áp dụng cơ chế Apostille đơn giản hơn từ ngày 11/9/2026; trước mốc đó, giấy tờ nước ngoài vẫn cần hợp pháp hóa lãnh sự.
- Công chứng văn bản phân chia di sản và niêm yết. Những người thừa kế (hoặc người được ủy quyền) ký văn bản phân chia di sản tại tổ chức công chứng. Trước khi công chứng, tổ chức công chứng niêm yết việc phân chia trong 15 ngày. Nếu nơi thường trú cuối của mẹ bạn ở Việt Nam thì niêm yết tại UBND cấp xã nơi đó (Điều 44 Nghị định 104/2025/NĐ-CP).
- Mang văn bản công chứng đến ngân hàng để nhận tiền. Văn bản phân chia di sản đã công chứng là căn cứ để ngân hàng giải tỏa và chi trả số dư cho người thừa kế.
- Ủy quyền nếu bạn không về Việt Nam và tính phương án chuyển tiền. Bạn có thể lập văn bản ủy quyền (tại cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài hoặc theo thủ tục hợp lệ) cho luật sư thay bạn làm việc với công chứng và ngân hàng. Sau khi nhận được tiền, việc chuyển ra nước ngoài thực hiện theo quy định về quản lý ngoại hối, một thủ tục có khung pháp lý riêng, nên chuẩn bị sẵn phương án để tránh nhận được tiền rồi lại kẹt ở khâu chuyển đi.
Kết luận
Như vậy, là con của người để lại di sản, bạn có quyền nhận phần tiền gửi mẹ để lại, dù mang quốc tịch Mỹ; tài khoản bị khóa chỉ là bước tạm thời, sẽ mở khi hồ sơ thừa kế hoàn tất. Việc cần làm: (1) thu thập giấy chứng tử và giấy tờ chứng minh quan hệ mẹ con; (2) hợp pháp hóa lãnh sự, dịch công chứng các giấy tờ do nước ngoài cấp; (3) công chứng văn bản phân chia di sản (có niêm yết 15 ngày) rồi mang đến ngân hàng để nhận tiền. Nếu không về Việt Nam được, bạn có thể ủy quyền cho luật sư làm toàn bộ, và nên tính sẵn phương án chuyển tiền ra nước ngoài. Lưu ý thời hiệu với tiền gửi chỉ 10 năm kể từ ngày mất, nên làm sớm.
Nếu giấy tờ của bạn đang ở nước ngoài, hoặc có nhiều người thừa kế cần thống nhất, DEDICA có thể hướng dẫn chuẩn bị và hợp pháp hóa lãnh sự hồ sơ từ nước ngoài, đại diện theo ủy quyền làm việc với tổ chức công chứng và ngân hàng tại Việt Nam, đến khi nhận được tiền và tư vấn phương án chuyển hợp pháp về cho bạn. Liên hệ DEDICA để được luật sư rà soát hồ sơ và hướng xử lý cho trường hợp cụ thể của bạn.
Nội dung mang tính tham khảo; mỗi vụ việc có tình tiết riêng, vui lòng tham vấn luật sư DEDICA để được tư vấn chính xác.
