Một lá đơn khởi kiện tranh chấp thừa kế nộp nhầm tòa có thể bị trả lại sau nhiều tuần, đẩy lùi cả vụ việc về vạch xuất phát đúng lúc thời hiệu đang đếm ngược. Từ ngày 1 tháng 7 năm 2025, cả nước không còn tòa án nhân dân cấp huyện, thay vào đó là tòa án nhân dân khu vực, nên câu hỏi tưởng đơn giản "nộp đơn ở tòa nào" đã có lời đáp khác trước.
Người thân của bạn mất tại Việt Nam để lại một căn nhà, các đồng thừa kế đã tự chia và bỏ sót phần của bạn, giờ bạn muốn khởi kiện đòi lại nhưng không biết gõ cửa tòa nào khi tòa huyện cũ không còn? Bạn đang ở nước ngoài và từng nghe rằng vụ có yếu tố nước ngoài phải đưa lên tòa cấp tỉnh, điều đó còn đúng trong năm 2026 không? Nếu nộp sai tòa thì hồ sơ sẽ đi về đâu? Đây là những vướng mắc khiến không ít người thừa kế mất hàng tháng trời chỉ để bắt đầu được vụ kiện. Bài viết dưới đây phân tích khung pháp lý về thẩm quyền của tòa án sau cải cách 2025, cách xác định đúng tòa theo cấp và theo lãnh thổ, cùng những sai lầm phổ biến cần tránh khi nộp đơn.
Tranh chấp thừa kế và hai tầng câu hỏi về thẩm quyền
Trước khi bàn "tòa nào", cần xác định tranh chấp của bạn có thuộc thẩm quyền giải quyết của tòa án hay không. Khi những người thừa kế bất đồng về việc ai được hưởng, hưởng bao nhiêu, di chúc có hợp lệ không, hay có người bị bỏ sót khi chia di sản, đó là tranh chấp về thừa kế tài sản và thuộc thẩm quyền của tòa án theo thủ tục tố tụng dân sự.
Khi đã chắc đây là việc của tòa án, "nộp đơn ở tòa nào" thực chất gồm hai câu hỏi tách rời nhau. Thứ nhất là thẩm quyền theo cấp: vụ việc do tòa án nhân dân khu vực hay tòa án nhân dân cấp tỉnh xét xử sơ thẩm (xét xử lần đầu). Thứ hai là thẩm quyền theo lãnh thổ: trong số hàng trăm tòa án cùng cấp trên cả nước, tòa ở địa phương nào được thụ lý. Trả lời đủ cả hai câu hỏi này thì bạn mới biết chính xác nơi gửi đơn. Chính tầng thứ nhất là nơi cải cách năm 2025 thay đổi nhiều nhất.
Sau ngày 1/7/2025, sơ thẩm tranh chấp thừa kế thuộc Tòa án nhân dân khu vực
Từ ngày 1 tháng 7 năm 2025, hệ thống tòa án chuyển từ bốn cấp sang ba cấp, gồm Tòa án nhân dân tối cao, tòa án nhân dân cấp tỉnh và tòa án nhân dân khu vực. Khoảng 693 tòa án nhân dân cấp huyện trước đây được cơ cấu lại thành 355 tòa án nhân dân khu vực. Đi kèm thay đổi tổ chức đó, Luật số 85/2025/QH15 đã sửa Bộ luật Tố tụng dân sự, giao toàn bộ thẩm quyền sơ thẩm các tranh chấp dân sự cho tòa án nhân dân khu vực.
Vì tranh chấp thừa kế nằm tại Điều 26 của Bộ luật, nó thuộc đúng nhóm việc mà tòa án nhân dân khu vực xét xử sơ thẩm. Tòa án nhân dân cấp tỉnh nay không còn xử sơ thẩm những vụ này nữa, mà chuyển sang vai trò của cấp trên một bậc.
Điểm này đặc biệt quan trọng với người Việt ở nước ngoài và người nước ngoài. Trước ngày 1 tháng 7 năm 2025, nếu vụ tranh chấp có đương sự hoặc tài sản ở nước ngoài, hoặc cần ủy thác tư pháp ra nước ngoài, thì luật cũ loại vụ đó khỏi thẩm quyền tòa cấp huyện và đưa lên tòa cấp tỉnh xét xử sơ thẩm. Nhiều người vẫn ghi nhớ quy tắc này. Tuy nhiên, Điều 35 mới đã bỏ hẳn ngoại lệ đó: nay mọi tranh chấp thừa kế, dù có Việt kiều, người nước ngoài hay tài sản liên quan ở nước ngoài, đều được xét xử sơ thẩm tại tòa án nhân dân khu vực. Yếu tố nước ngoài không còn tự động đẩy vụ việc lên cấp tỉnh.
| Tình huống tranh chấp thừa kế | Tòa sơ thẩm trước 1/7/2025 | Tòa sơ thẩm từ 1/7/2025 |
|---|---|---|
| Các đương sự và di sản đều trong nước | Tòa án nhân dân cấp huyện | Tòa án nhân dân khu vực |
| Có đương sự hoặc tài sản ở nước ngoài (Việt kiều, người nước ngoài) | Tòa án nhân dân cấp tỉnh | Tòa án nhân dân khu vực |
Xác định đúng Tòa án nhân dân khu vực theo lãnh thổ
Biết được vụ việc thuộc cấp tòa khu vực mới chỉ trả lời nửa câu hỏi. Cả nước có hàng trăm tòa án nhân dân khu vực, nên bạn vẫn phải xác định tòa ở địa phương nào có quyền thụ lý. Quy tắc chung là khởi kiện tại tòa nơi bị đơn cư trú hoặc làm việc, tức nơi người mà bạn kiện đang sinh sống. Nhưng với di sản thừa kế, ngoại lệ về bất động sản mới là điều quyết định trong phần lớn trường hợp.
Vì di sản thừa kế tranh chấp nhiều nhất là nhà và đất, quy tắc này có nghĩa: khi tranh chấp là về một căn nhà hay thửa đất, bạn phải nộp đơn tại tòa án nhân dân khu vực nơi có nhà đất đó, bất kể bị đơn đang sống ở tỉnh khác hay đang ở nước ngoài. Đây là thẩm quyền duy nhất, không có lựa chọn thay thế. Một số tình huống có thêm cách xử lý riêng:
- Nếu bị đơn không có nơi cư trú, làm việc tại Việt Nam, hoặc di sản không phải bất động sản, nguyên đơn có thể yêu cầu tòa nơi bị đơn cư trú cuối cùng hoặc nơi bị đơn có tài sản giải quyết.
- Nếu di sản gồm nhiều bất động sản nằm ở nhiều địa phương khác nhau, nguyên đơn có thể chọn tòa nơi có một trong số các bất động sản đó.
- Nếu các tòa án nhân dân khu vực trong cùng một tỉnh, thành phố tranh chấp với nhau về việc tòa nào có thẩm quyền, Chánh án tòa án nhân dân cấp tỉnh sẽ quyết định.
Có một khó khăn thực tế mới phát sinh từ năm 2025. Sau khi nhiều tỉnh được sáp nhập và tòa cấp huyện được tổ chức lại thành tòa khu vực, tên gọi và địa giới phụ trách của các tòa đã thay đổi so với địa chỉ ghi trên giấy tờ nhà đất cũ. Một thửa đất trước đây thuộc tòa án nhân dân huyện X nay có thể thuộc một tòa án nhân dân khu vực mang tên khác, phụ trách nhiều xã, phường đã được sắp xếp lại. Việc tra cứu đúng tòa khu vực đang phụ trách địa bàn nơi có di sản, theo phạm vi thẩm quyền theo lãnh thổ do cơ quan có thẩm quyền công bố, là bước dễ sai nếu chỉ dựa vào địa chỉ cũ.
Yếu tố nước ngoài: vì sao vẫn phải kiện tại tòa án Việt Nam
Với người đang định cư ở nước ngoài, một câu hỏi tự nhiên là liệu có thể kiện tại tòa án nơi mình sinh sống cho thuận tiện, thay vì phải theo đuổi vụ việc ở Việt Nam. Riêng với di sản là bất động sản trên lãnh thổ Việt Nam, pháp luật trả lời dứt khoát rằng đây là thẩm quyền riêng biệt của tòa án Việt Nam.
Thẩm quyền riêng biệt nghĩa là không một tòa án nước ngoài nào được coi là có thẩm quyền với tranh chấp về nhà đất tại Việt Nam. Một bản án của tòa nước ngoài về thửa đất ở Việt Nam, nếu có, cũng sẽ không được công nhận và cho thi hành tại Việt Nam. Vì vậy, dù bạn ở đâu, tranh chấp thừa kế nhà đất tại Việt Nam vẫn phải đưa về đúng tòa án nhân dân khu vực nơi có bất động sản. Đổi lại, pháp luật bảo đảm quyền khởi kiện cho người ở nước ngoài.
Khi tham gia tố tụng, người nước ngoài có quyền và nghĩa vụ tố tụng như công dân Việt Nam. Nói cách khác, mang quốc tịch nước ngoài không làm bạn mất quyền khởi kiện đòi phần thừa kế của mình tại tòa án Việt Nam, cũng không đẩy bạn vào một thủ tục bất lợi hơn. Bạn hoàn toàn có thể ủy quyền cho luật sư tại Việt Nam thay mặt nộp đơn và theo đuổi vụ kiện, thay vì phải tự bay về.
Rủi ro và sai lầm thường gặp khi xác định tòa
Phần lớn vụ việc bị chậm ngay từ khâu nộp đơn không phải vì nội dung tranh chấp yếu, mà vì xác định sai tòa có thẩm quyền. Dưới đây là những lỗi hay gặp nhất và hệ quả thực tế của chúng.
Nộp đơn lên tòa cấp tỉnh theo thói quen cũ. Nhiều người, kể cả một số tư vấn dựa trên thông tin trước cải cách, vẫn nghĩ vụ có yếu tố nước ngoài phải nộp ở tòa cấp tỉnh. Nộp như vậy hiện nay là sai cấp: tòa cấp tỉnh không còn thụ lý sơ thẩm, đơn sẽ phải chuyển đi và bạn mất thời gian chờ.
Nộp tại tòa nơi nguyên đơn sinh sống. Người thừa kế đang ở nước ngoài hoặc ở tỉnh khác đôi khi nộp đơn tại nơi mình cư trú cho tiện. Với tranh chấp nhà đất, điều này trái với quy tắc chỉ tòa nơi có bất động sản mới có thẩm quyền, nên đơn không được thụ lý đúng nơi.
Nhầm tòa khu vực phụ trách địa bàn. Sau sáp nhập, xác định tòa khu vực theo địa chỉ cũ trên sổ đỏ dễ dẫn đến nộp nhầm sang tòa lân cận. Hồ sơ khi đó phải làm thủ tục chuyển cho đúng tòa, kéo dài thời gian.
Tính chuyện kiện ở tòa nước ngoài. Với nhà đất tại Việt Nam, đây là thẩm quyền riêng biệt của tòa Việt Nam, nên một phán quyết của tòa nước ngoài sẽ không giúp bạn sang tên hay lấy lại tài sản trong nước.
Vai trò của DEDICA trong việc khởi kiện đúng tòa
Với vụ tranh chấp thừa kế có yếu tố nước ngoài, phần khó thường nằm ở chỗ khách hàng đang ở xa và không nắm được hệ thống tòa án vừa thay đổi. DEDICA hỗ trợ xác định đúng tòa án nhân dân khu vực có thẩm quyền theo địa bàn nơi có di sản sau khi địa giới được sắp xếp lại, rà soát và chuẩn hóa hồ sơ khởi kiện, trong đó có các giấy tờ nhân thân cấp ở nước ngoài cần hợp pháp hóa lãnh sự và dịch công chứng trước khi nộp.
Quan trọng hơn, với giấy ủy quyền hợp lệ, luật sư DEDICA thay mặt khách hàng tham gia tố tụng tại tòa, làm việc với các đồng thừa kế và cơ quan liên quan, để khách không phải bay về Việt Nam theo từng phiên. DEDICA đồng hành từ thương lượng giữa các đồng thừa kế, khởi kiện và tham gia xét xử, đến giai đoạn thi hành án và phương án chuyển giá trị phần thừa kế ra nước ngoài một cách hợp pháp.
Kết luận
Để khởi kiện một tranh chấp thừa kế đúng tòa trong năm 2026, hãy đi theo bốn bước. Thứ nhất, xác định đây là tranh chấp về thừa kế tài sản, tức một vụ án dân sự thuộc thẩm quyền của tòa án. Thứ hai, về cấp tòa, sơ thẩm nay thuộc tòa án nhân dân khu vực, kể cả khi vụ việc có Việt kiều, người nước ngoài hoặc tài sản ở nước ngoài, chứ không còn đưa lên tòa cấp tỉnh như trước ngày 1 tháng 7 năm 2025. Thứ ba, về lãnh thổ, nếu di sản là nhà đất thì chỉ tòa khu vực nơi có bất động sản mới có thẩm quyền, còn lại thì theo nơi bị đơn cư trú. Thứ tư, với nhà đất tại Việt Nam, đây là thẩm quyền riêng biệt của tòa án Việt Nam, nên không thể thay thế bằng việc kiện ở nước ngoài. Ba lỗi khiến hồ sơ chậm nhất là nộp lên tòa cấp tỉnh theo thói quen cũ, nộp tại nơi nguyên đơn sinh sống thay vì nơi có nhà đất, và nhầm tòa khu vực phụ trách do dựa vào địa chỉ cũ. Nếu bạn đang ở nước ngoài, ủy quyền cho luật sư xác định đúng tòa và nộp đơn ngay từ đầu sẽ giúp tránh phải làm lại và tránh rủi ro mất quyền vì hết thời hiệu.
Mỗi vụ tranh chấp thừa kế có yếu tố nước ngoài đều khác nhau về nơi có di sản, nơi cư trú của các bên và loại tài sản tranh chấp, nên việc xác định đúng tòa cần đặt trong hoàn cảnh cụ thể của bạn. DEDICA Law Firm giúp anh/chị xác định chính xác tòa án nhân dân khu vực có thẩm quyền, chuẩn bị hồ sơ và đại diện theo ủy quyền tham gia tố tụng tại Việt Nam, kể cả khi anh/chị không thể về nước. Liên hệ DEDICA để được luật sư tư vấn cho trường hợp tranh chấp thừa kế cụ thể của anh/chị.
Nội dung bài viết mang tính tham khảo dựa trên quy định pháp luật tại thời điểm soạn thảo. Mỗi vụ việc có tình tiết riêng; vui lòng tham vấn luật sư DEDICA để được tư vấn chính xác.
