Anh David (tên đã được thay đổi), quốc tịch Úc, hỏi DEDICA:
"Tôi là người Úc, đã sống và làm việc ở Việt Nam hơn mười năm. Hiện tôi có một căn hộ tại TP.HCM, một phần vốn góp trong công ty và một tài khoản ngân hàng ở đây, trong khi vợ và các con tôi đều đang sống tại Úc. Tôi muốn sắp xếp trước từ bây giờ để sau này gia đình nhận được số tài sản này thuận lợi, không phải tranh chấp hay mắc kẹt thủ tục. Tôi nên lập di chúc ở Úc hay ở Việt Nam, và luật nước nào quyết định việc chia căn hộ của tôi?"
DEDICA tư vấn Bạn hoàn toàn có thể chủ động sắp xếp ngay từ bây giờ, và nên làm sớm thay vì để gia đình tự xoay xở về sau. Nguyên tắc cốt lõi: với động sản như tài khoản ngân hàng hay phần vốn góp, luật áp dụng xác định theo quốc tịch của bạn; còn riêng căn hộ tại Việt Nam, việc thực hiện quyền thừa kế lại theo pháp luật Việt Nam. Một di chúc lập ở Úc vẫn có thể được công nhận tại Việt Nam nếu đúng hình thức, nhưng di chúc công chứng ngay tại Việt Nam thường giúp khâu sang tên về sau gọn hơn nhiều. Một điểm bạn nên biết trước: nếu người thừa kế là người nước ngoài không đủ điều kiện sở hữu, họ nhận giá trị căn hộ quy ra tiền chứ không đứng tên. Dưới đây là căn cứ và các bước cụ thể.
Luật nào quyết định việc thừa kế tài sản của bạn tại Việt Nam
Câu hỏi cốt lõi không phải bạn có được lập kế hoạch thừa kế hay không, mà là luật nước nào chi phối từng loại tài sản. Bộ luật Dân sự năm 2015 phân định khá rõ điểm này đối với quan hệ thừa kế có yếu tố nước ngoài, và đây là nền tảng để bạn sắp xếp đúng cách.
Điều này nghĩa là gì với bạn? Với tài khoản ngân hàng, phần vốn góp và các động sản khác, pháp luật Úc, nơi bạn mang quốc tịch, sẽ định hướng việc phân chia. Nhưng với căn hộ ở TP.HCM, mọi việc thực hiện quyền thừa kế đều theo pháp luật Việt Nam, dù di chúc của bạn lập ở đâu. Một bản di chúc lập tại Úc không thể thay thế trình tự khai nhận và sang tên theo luật Việt Nam đối với căn hộ này.
Nếu bạn không để lại di chúc, phần di sản tại Việt Nam được chia theo pháp luật cho hàng thừa kế thứ nhất gồm vợ, chồng, cha mẹ và các con, mỗi người một phần bằng nhau (Điều 651 Bộ luật Dân sự năm 2015). Kết quả chia đều đó chưa chắc trùng mong muốn của bạn, lại buộc tất cả người thừa kế đang ở nhiều nơi cùng tham gia một thủ tục. Ngược lại, di chúc cho phép bạn chỉ định ai nhận tài sản nào và chỉ định luôn người quản lý, người phân chia di sản (Điều 626 Bộ luật Dân sự năm 2015).
Lập kế hoạch thế nào để gia đình bạn nhận được thuận lợi
Một kế hoạch gọn gàng cho người nước ngoài thường xoay quanh ba quyết định: lập di chúc ở đâu, sắp xếp ra sao cho phần bất động sản, và chọn người thừa kế thế nào cho hợp luật.
Về nơi lập di chúc, bạn không bắt buộc phải lập tại Việt Nam. Pháp luật Việt Nam công nhận di chúc lập ở nước ngoài nếu hình thức phù hợp với một trong các hệ thống pháp luật được liệt kê dưới đây.
Trên giấy tờ, di chúc lập tại Úc có thể được công nhận. Trên thực tế, để dùng được tại Việt Nam, gia đình bạn vẫn phải hợp pháp hóa lãnh sự và dịch công chứng sang tiếng Việt, rồi thuyết phục công chứng viên hoặc cơ quan đăng ký đất đai chấp nhận một văn bản nước ngoài. Vì vậy, với riêng tài sản tại Việt Nam, nhiều khách hàng chọn lập thêm một di chúc công chứng trong nước cho khâu sang tên trơn tru, và giữ di chúc bên Úc cho các tài sản còn lại. Hai bản cần soạn ăn khớp để không vô tình hủy bỏ lẫn nhau.
Phần căn hộ là chỗ cần tính trước nhất. Người nước ngoài được sở hữu căn hộ tại Việt Nam nhưng có giới hạn, chẳng hạn mỗi tòa chung cư chỉ bán cho người nước ngoài tối đa 30% số căn, và cá nhân nước ngoài sở hữu theo thời hạn ghi trên giấy chứng nhận. Khi căn hộ được để lại thừa kế, người nhận đủ điều kiện thì được đứng tên trong thời hạn còn lại; người không đủ điều kiện thì chỉ được hưởng giá trị.
Hệ quả thực tế: nếu vợ con bạn ở Úc không thuộc diện được đứng tên căn hộ, họ nhận khoản tiền tương ứng sau khi căn hộ được bán hoặc chuyển nhượng, chứ không giữ chính căn hộ. Biết trước điều này, bạn chủ động chọn một trong hai hướng: để lại căn hộ cho một người thừa kế đủ điều kiện đứng tên, hoặc xác định ngay từ đầu rằng căn hộ sẽ được chuyển thành tiền và chuyển hợp pháp về cho gia đình.
Kết luận
Như vậy, phần tài khoản và vốn góp của bạn được định hướng theo pháp luật Úc, còn căn hộ tại TP.HCM thì việc thực hiện quyền thừa kế theo pháp luật Việt Nam và có thể chỉ chuyển cho gia đình dưới dạng giá trị. Ba việc nên làm: (1) lập một di chúc công chứng tại Việt Nam cho khối tài sản trong nước, soạn ăn khớp với di chúc bên Úc; (2) chọn người thừa kế có lưu ý phần hai phần ba dành cho người thân gần; (3) quyết định trước căn hộ sẽ để lại cho người đủ điều kiện đứng tên hay sẽ bán và chuyển tiền về Úc. Làm sớm giúp gia đình bạn tránh một thủ tục kéo dài và dễ tranh chấp khi không có ai ở Việt Nam để theo đuổi.
DEDICA có thể cùng bạn rà soát toàn bộ tài sản tại Việt Nam, soạn và công chứng di chúc trong nước ăn khớp với di chúc ở Úc, thiết kế phương án để gia đình nhận căn hộ dưới dạng quyền sở hữu hoặc giá trị rồi chuyển hợp pháp ra nước ngoài, và về sau đại diện theo ủy quyền cho người thừa kế làm thủ tục mà không cần ai bay về Việt Nam. Liên hệ DEDICA để được luật sư tư vấn một kế hoạch thừa kế phù hợp với riêng tài sản và gia đình bạn.
Nội dung trên mang tính tham khảo; mỗi trường hợp có tài sản, quốc tịch và hoàn cảnh gia đình riêng, vui lòng tham vấn luật sư DEDICA để được tư vấn chính xác.
