Vợ hoặc chồng nước ngoài bảo vệ nhà đất đứng tên chung tại Việt Nam

Anh David, quốc tịch Úc, hỏi DEDICA:

"Tôi kết hôn với vợ là người Việt Nam, hai vợ chồng cùng góp tiền mua một căn hộ ở Đà Nẵng và cùng đứng tên trên sổ. Vợ tôi vừa qua đời, không để lại di chúc. Mấy người bên nhà vợ nói tôi là người nước ngoài nên không có quyền gì với căn nhà, phải để lại cho gia đình bên đó. Hiện tôi đang ở Úc. Tôi có còn quyền với căn hộ của chính mình không, và phải làm gì để giữ?"

DEDICA tư vấn Là vợ hoặc chồng mang quốc tịch nước ngoài, bạn không hề mất quyền với căn nhà đứng tên chung. Nhà đất hai vợ chồng tạo lập trong thời kỳ hôn nhân là tài sản chung, nên một nửa vốn đã là của bạn và không nằm trong phần đem chia thừa kế. Nửa còn lại của người đã mất mới là di sản, và là vợ chồng hợp pháp, bạn thuộc hàng thừa kế thứ nhất, quyền này không mất đi vì quốc tịch. Điều cần lưu ý không phải bạn có được hưởng hay không, mà là nhận bằng hình thức nào: với phần đất, người nước ngoài thường nhận bằng giá trị quy ra tiền thay vì đứng tên trên sổ. Dưới đây là căn cứ và các bước để giữ quyền đó.

Quyền của vợ hoặc chồng nước ngoài với nhà đất là tài sản chung

Hiểu lầm thường gặp là gộp chung hai quyền vốn tách biệt. Quyền thứ nhất đến từ hôn nhân: nhà đất mà hai vợ chồng cùng tạo lập trong thời kỳ hôn nhân là tài sản chung, thuộc sở hữu của cả hai người. Khi một người qua đời, khối tài sản chung đó được chia đôi, một nửa vẫn là của người còn sống và không phải là di sản để chia cho bất kỳ ai.

Điều này nghĩa là với căn hộ của anh David, một nửa căn nhà mặc nhiên là của anh, kể cả khi sổ chỉ đứng tên người vợ. Chỉ một nửa thuộc về người vợ đã mất mới đem chia thừa kế.

Quyền thứ hai đến từ tư cách người thừa kế. Khi người vợ mất mà không để lại di chúc, phần di sản của bà được chia theo pháp luật, và vợ hoặc chồng luôn nằm ở hàng thừa kế thứ nhất, ngang với cha mẹ và các con của người đã mất. Quốc tịch nước ngoài không loại bạn ra khỏi hàng thừa kế này.

Vậy nói "người nước ngoài không có quyền" là không đúng. Điều chính xác hơn là hình thức nhận có thể khác. Với căn hộ trong dự án nhà ở thương mại, người nước ngoài đủ điều kiện vẫn được đứng tên sở hữu, dù có giới hạn về tỷ lệ và thời hạn. Nếu bạn không thuộc diện được đứng tên, pháp luật cho bạn nhận bằng giá trị tương ứng với phần được hưởng.

Với nhà gắn liền với đất ở, Luật Đất đai 2024 cũng có cơ chế tương tự: người nước ngoài nhận phần đất thừa kế thì được chuyển nhượng để hưởng giá trị quy ra tiền, thay vì được cấp sổ đứng tên.

Các bước bảo vệ phần nhà đất khi bạn đang ở nước ngoài

Khi bạn ở xa, việc cần làm là xác lập rõ phần của mình và tham gia đầy đủ vào thủ tục, đừng để các đồng thừa kế tự xử lý. Trình tự thường đi theo bốn bước:

1. Xác định rõ phần tài sản chung của bạn, tách một nửa căn nhà ra khỏi di sản trước khi bàn đến chuyện chia phần còn lại.
2. Chuẩn bị và hợp pháp hóa lãnh sự các giấy tờ cấp ở nước ngoài như hộ chiếu, giấy đăng ký kết hôn, sau đó dịch và công chứng để dùng được tại Việt Nam.
3. Tham gia khai nhận hoặc thỏa thuận phân chia di sản tại tổ chức công chứng, cùng đầy đủ các đồng thừa kế ở hàng thứ nhất.
4. Nếu không thể về Việt Nam, ủy quyền bằng văn bản cho luật sư đại diện thực hiện toàn bộ thủ tục thay bạn.

Nếu nhà bên vợ hoặc chồng đang gây sức ép, hoặc bạn lo phần của mình bị khai sót khi đang ở nước ngoài, DEDICA có thể rà soát hồ sơ, đại diện theo ủy quyền làm việc với tổ chức công chứng, cơ quan đăng ký đất đai và ngân hàng, thương lượng với các đồng thừa kế hoặc khởi kiện chia lại di sản khi cần, và hỗ trợ chuyển phần giá trị bạn được hưởng về nước. Liên hệ DEDICA để được luật sư tư vấn cho đúng tình huống căn nhà của bạn.

Nội dung mang tính tham khảo; mỗi vụ việc có tình tiết riêng, vui lòng tham vấn luật sư DEDICA để được tư vấn chính xác.