Anh Michael (tên đã được thay đổi), quốc tịch Úc, hỏi DEDICA:
"Mẹ tôi vừa qua đời tại TP.HCM, để lại một căn nhà và một sổ tiết kiệm. Tôi định cư ở Sydney hơn 20 năm, công việc và con nhỏ không cho phép tôi về Việt Nam nhiều tháng để theo đuổi thủ tục. Người quen nói tôi phải có mặt trực tiếp mới nhận được di sản, có đúng không? Không về được thì tôi phải làm thế nào?"
DEDICA tư vấn Bạn không bắt buộc phải về Việt Nam để nhận thừa kế. Pháp luật Việt Nam cho phép người thừa kế đang ở nước ngoài ủy quyền cho người khác, thường là luật sư tại Việt Nam, thay mặt mình làm trọn vẹn thủ tục: công chứng văn bản phân chia di sản, sang tên nhà đất, làm việc với ngân hàng. Điều kiện then chốt là giấy tờ lập từ nước ngoài phải đúng chuẩn: công chứng tại cơ quan đại diện Việt Nam ở nước sở tại, hoặc công chứng nước ngoài kèm hợp pháp hóa lãnh sự và dịch công chứng. Dưới đây là căn cứ và các bước cụ thể.
Quyền ủy quyền nhận thừa kế khi đang ở nước ngoài
Không quy định nào buộc người thừa kế phải có mặt tại Việt Nam mới được hưởng di sản. Nhận thừa kế là một chuỗi giao dịch dân sự, mà giao dịch dân sự thì được thực hiện qua người đại diện:
Điều này nghĩa là gì với bạn: từ ký văn bản phân chia di sản tại tổ chức hành nghề công chứng theo Điều 59 Luật Công chứng 2024, sang tên nhà đất, đến làm việc với ngân hàng, tất cả đều có thể do người được bạn ủy quyền thực hiện nhân danh bạn, kể cả khi bạn là người thừa kế duy nhất.
Vậy giấy ủy quyền lập từ Sydney thế nào để Việt Nam công nhận? Có hai con đường.
Cách thứ nhất là công chứng ngay tại Đại sứ quán hoặc Tổng lãnh sự quán Việt Nam ở nước bạn đang sống:
Văn bản ủy quyền công chứng tại đây dùng được ngay tại Việt Nam, không cần thêm thủ tục. Ngoại lệ cuối điều luật chỉ chặn các hợp đồng về bất động sản. Ủy quyền làm thủ tục thừa kế thì hoàn toàn được.
Cách thứ hai, nếu bạn ở quá xa cơ quan đại diện, hãy lập giấy ủy quyền trước công chứng viên nước sở tại (notary public). Khi đó giấy tờ phải qua thêm một bước:
Sau hợp pháp hóa, giấy tờ còn phải được dịch sang tiếng Việt và công chứng bản dịch; một số giấy tờ được miễn theo điều ước quốc tế hoặc nguyên tắc có đi có lại. Từ 01/01/2026, hồ sơ hợp pháp hóa lãnh sự còn nộp được trực tuyến qua Cổng dịch vụ công quốc gia theo Nghị định 196/2025/NĐ-CP, đỡ một chuyến đi.
Lộ trình nhận di sản từ xa qua bốn bước
Toàn bộ quy trình gồm bốn bước, chỉ hai bước đầu cần chính bạn thực hiện:
- Chuẩn bị giấy tờ: giấy chứng tử; giấy tờ chứng minh quan hệ thừa kế (khai sinh, đăng ký kết hôn); hộ chiếu; giấy tờ tài sản (sổ hồng, sổ tiết kiệm). Giấy tờ nào do nước ngoài cấp phải hợp pháp hóa lãnh sự và dịch công chứng.
- Ký giấy ủy quyền theo một trong hai cách trên, ghi cụ thể phạm vi: khai nhận, phân chia di sản, ký văn bản công chứng, sang tên, làm việc với ngân hàng, nhận tài sản. Ghi rõ cả thời hạn, vì nếu bỏ trống thì ủy quyền chỉ có hiệu lực 01 năm theo Điều 563 Bộ luật Dân sự 2015.
- Người được ủy quyền nộp hồ sơ công chứng văn bản phân chia di sản; tổ chức công chứng niêm yết 15 ngày theo Nghị định 104/2025/NĐ-CP (bảo đảm không bỏ sót người thừa kế, không có khiếu nại) rồi mới chứng nhận.
- Nhận tài sản: văn bản đã công chứng là căn cứ sang tên nhà đất, ngân hàng chi trả tiền cho người được ủy quyền nhận thay bạn. Chuyển tiền ra nước ngoài là thủ tục ngoại hối riêng. DEDICA sẽ phân tích trong bài khác.
Từ kinh nghiệm xử lý hồ sơ cho khách ở xa, DEDICA lưu ý hai vướng mắc hay gặp: hộ tịch cũ thất lạc nên không chứng minh được quan hệ thừa kế, và đồng thừa kế tại Việt Nam không chịu ký văn bản phân chia. Lúc này cần phương án tổng thể, từ bổ sung hộ tịch, thương lượng đến khởi kiện chia di sản, chứ không chỉ một giấy ủy quyền đúng mẫu.
Kết luận
Như vậy, anh Michael không phải về Việt Nam để nhận thừa kế. Việc cần làm gồm: (1) chuẩn bị và hợp pháp hóa lãnh sự giấy tờ do nước ngoài cấp; (2) ký giấy ủy quyền tại cơ quan đại diện Việt Nam ở Úc hoặc qua notary kèm hợp pháp hóa lãnh sự, ghi rõ phạm vi và thời hạn; (3) để luật sư tại Việt Nam thay mặt làm toàn bộ phần còn lại, từ công chứng văn bản phân chia di sản đến sang tên nhà, nhận tiền tiết kiệm. Hồ sơ chuẩn ngay từ đầu thì cả quá trình diễn ra khi bạn vẫn ở Sydney.
Nếu bạn đang ở nước ngoài và chưa biết bắt đầu từ đâu với di sản tại Việt Nam, DEDICA có thể rà soát hồ sơ, soạn giấy ủy quyền đúng chuẩn cho từng quốc gia, và đại diện theo ủy quyền làm việc với tổ chức công chứng, ngân hàng, cơ quan đăng ký đất đai, cho đến khi tài sản thực sự về tay bạn. Liên hệ DEDICA để được luật sư tư vấn phương án cho tình huống của bạn.
Nội dung bài viết mang tính tham khảo; mỗi vụ việc có tình tiết riêng, vui lòng tham vấn luật sư DEDICA để được tư vấn chính xác cho trường hợp cụ thể.
