Một bộ hồ sơ thừa kế của người Trung Quốc có thể nằm im nhiều tháng tại văn phòng công chứng chỉ vì một văn bản chứng minh quan hệ thân tộc chưa được hợp pháp hóa lãnh sự, hoặc vì giấy tờ cấp ở Đài Loan bị chuẩn bị nhầm theo đường của Trung Quốc đại lục. Khi di sản nằm ở Việt Nam còn người thừa kế ở Trung Quốc, bộ giấy tờ đúng và đủ ngay từ đầu quyết định toàn bộ tiến độ nhận tài sản.
Văn bản công chứng quan hệ thân tộc do cơ quan Trung Quốc cấp có được công chứng viên Việt Nam chấp nhận không? Việt Nam và Trung Quốc đã có hiệp định tương trợ tư pháp, vậy giấy tờ Trung Quốc còn phải hợp pháp hóa lãnh sự nữa hay không, hay nên chờ đến khi Việt Nam áp dụng tem Apostille từ tháng 9/2026? Và nếu bạn không thể sang Việt Nam, ai sẽ thay bạn nộp hồ sơ và theo đuổi thủ tục? Đây là những vướng mắc khiến nhiều người thừa kế Trung Quốc mất hàng tháng trời. Bài viết dưới đây liệt kê danh mục giấy tờ theo quy định đang áp dụng năm 2026, chỉ rõ đường hợp pháp hóa riêng cho giấy tờ Trung Quốc đại lục, Đài Loan, Hồng Kông và Macao, cùng những lỗi hồ sơ khiến việc khai nhận kéo dài.
Quyền nhận thừa kế tại Việt Nam của người mang quốc tịch Trung Quốc
Điều cần khẳng định trước tiên: quốc tịch Trung Quốc không làm mất quyền thừa kế tại Việt Nam. Mọi cá nhân đều bình đẳng về quyền hưởng di sản theo di chúc hoặc theo pháp luật (Điều 610 Bộ luật Dân sự 2015), và người nước ngoài tại Việt Nam có năng lực pháp luật dân sự như công dân Việt Nam, trừ trường hợp pháp luật Việt Nam có quy định khác (khoản 2 Điều 673 Bộ luật Dân sự 2015). Nghĩa là vợ, chồng, con hay cha mẹ mang quốc tịch Trung Quốc vẫn được hưởng di sản như mọi người thừa kế khác. Không ít gia đình tin rằng "người nước ngoài thì không có phần" rồi tự dàn xếp bỏ qua người thân đang ở Trung Quốc; cách hiểu này sai luật và là nguồn gốc của nhiều vụ kiện đòi chia lại di sản.
Với quan hệ thừa kế có yếu tố nước ngoài, câu hỏi đầu tiên luôn là pháp luật nước nào điều chỉnh. Bộ luật Dân sự 2015 đặt quy tắc rõ ràng:
Điều này nghĩa là gì với bạn? Nếu người để lại di sản là công dân Việt Nam (ví dụ người vợ hoặc người chồng Việt Nam của một công dân Trung Quốc, hoặc cha mẹ người Việt của người con mang quốc tịch Trung Quốc), việc thừa kế áp dụng pháp luật Việt Nam: không có di chúc thì chia theo hàng thừa kế thứ nhất gồm vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người chết, những người cùng hàng hưởng phần bằng nhau (Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015). Ngược lại, nếu người mất là công dân Trung Quốc có tài sản tại Việt Nam, pháp luật Trung Quốc xác định ai là người thừa kế và theo tỷ lệ nào, nhưng việc thực hiện quyền đối với nhà đất tại Việt Nam vẫn theo pháp luật Việt Nam. Nếu có di chúc lập tại Trung Quốc, hình thức di chúc được công nhận tại Việt Nam khi phù hợp với pháp luật nơi lập (Điều 681 Bộ luật Dân sự 2015), và bản di chúc đó cũng phải qua hợp pháp hóa, dịch thuật như mọi giấy tờ nước ngoài khác.
Một lưu ý riêng với nhà đất: nếu toàn bộ người nhận thừa kế đều là người nước ngoài, người thừa kế không được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất mà được hưởng giá trị, thông qua việc đứng tên bên chuyển nhượng hoặc bên tặng cho phần di sản đó (khoản 3 Điều 44 Luật Đất đai 2024). Đây là vấn đề về cách nhận di sản, DEDICA đã phân tích trong bài riêng về người nước ngoài thừa kế quyền sử dụng đất; trong phạm vi bài này, điểm cần nhớ là loại tài sản (nhà đất, tiền gửi, phần vốn góp) sẽ quyết định bộ giấy tờ bạn phải chuẩn bị.
Danh mục giấy tờ khai nhận di sản theo Luật Công chứng 2024
Từ ngày 01/7/2025, thủ tục nhận di sản tại tổ chức hành nghề công chứng thực hiện theo Luật Công chứng 2024. Một thay đổi nhiều bài viết cũ chưa cập nhật: luật mới gộp "văn bản khai nhận di sản" và "văn bản thỏa thuận phân chia di sản" của luật cũ thành một loại chung là văn bản phân chia di sản, áp dụng cả khi chỉ có một người thừa kế (khoản 5 Điều 59). Hồ sơ xoay quanh các nhóm giấy tờ sau:
Áp vào trường hợp người thừa kế là người Trung Quốc, danh mục cần chuẩn bị thường gồm:
- Giấy tờ tùy thân của người thừa kế: hộ chiếu Trung Quốc còn giá trị sử dụng (hoặc thẻ căn cước cư dân Trung Quốc); khoản 1 Điều 42 Luật Công chứng 2024 chấp nhận hộ chiếu thay cho thẻ căn cước trong hồ sơ công chứng.
- Giấy tờ chứng minh việc chết: nếu người mất qua đời tại Việt Nam thì dùng trích lục khai tử do cơ quan hộ tịch Việt Nam cấp; nếu qua đời tại Trung Quốc thì dùng giấy chứng tử hoặc văn bản công chứng về việc chết do cơ quan Trung Quốc cấp.
- Giấy tờ chứng minh quan hệ thừa kế (nhóm phức tạp nhất với hồ sơ Trung Quốc): tùy quan hệ, thường gồm văn bản công chứng quan hệ thân tộc do Phòng công chứng Trung Quốc cấp, giấy chứng nhận kết hôn, giấy khai sinh và sổ hộ khẩu. Cần lưu ý một khác biệt: ở Trung Quốc, quan hệ nhân thân thường được chứng minh bằng văn bản công chứng do Phòng công chứng cấp, chứ không phải lúc nào cũng có sẵn trích lục hộ tịch như ở Việt Nam, nên bạn cần yêu cầu đúng loại văn bản thể hiện trọn vẹn quan hệ với người để lại di sản.
- Giấy tờ về di sản: giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở ("sổ hồng"), sổ tiết kiệm, thông tin tài khoản ngân hàng, giấy chứng nhận phần vốn góp, giấy đăng ký xe, tùy loại tài sản người mất để lại.
- Di chúc (nếu có): bản chính di chúc; di chúc lập tại Trung Quốc cần kèm chứng nhận của cơ quan có thẩm quyền nơi lập để chứng minh tính hợp pháp về hình thức.
- Văn bản ủy quyền (nếu bạn không trực tiếp sang Việt Nam): nội dung và cách lập được trình bày ở phần trình tự bên dưới.
Hợp pháp hóa giấy tờ Trung Quốc và bản dịch công chứng
Toàn bộ giấy tờ do cơ quan Trung Quốc cấp chỉ có giá trị sử dụng tại Việt Nam sau khi qua thủ tục hợp pháp hóa lãnh sự. Đây là nguyên tắc bắt buộc theo Nghị định 111/2011/NĐ-CP (đã được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 196/2025/NĐ-CP):
Với giấy tờ của Trung Quốc đại lục, trên thực tế có hai đường đi. Một là chứng nhận tại Vụ Lãnh sự Bộ Ngoại giao Trung Quốc (hoặc cơ quan ngoại vụ địa phương được ủy quyền) rồi hợp pháp hóa lãnh sự tại Cơ quan đại diện Việt Nam tại Trung Quốc. Hai là chứng nhận tại Đại sứ quán hoặc Tổng Lãnh sự quán Trung Quốc tại Việt Nam rồi hợp pháp hóa tại Bộ Ngoại giao Việt Nam. Từ ngày 01/01/2026, Nghị định 196/2025/NĐ-CP cho phép nộp hồ sơ hợp pháp hóa trên môi trường điện tử, giúp người đang ở Trung Quốc đỡ một lần đi lại.
Nhiều người hỏi: Việt Nam và Trung Quốc đã ký Hiệp định tương trợ tư pháp về các vấn đề dân sự và hình sự năm 1998, vậy có được miễn hợp pháp hóa không? Theo hiệp định, giấy tờ do tòa án hoặc cơ quan có thẩm quyền của một nước lập hoặc xác nhận, có chữ ký và con dấu chính thức, được miễn hợp pháp hóa khi dùng cho mục đích tương trợ tư pháp giữa cơ quan hai nước. Điểm mấu chốt là cơ chế miễn này gắn với kênh tương trợ tư pháp (cơ quan gửi cho cơ quan), không đương nhiên áp dụng cho giấy tờ bạn tự mang nộp trực tiếp tại văn phòng công chứng hay ngân hàng. Trên thực tế, công chứng viên và ngân hàng vẫn yêu cầu giấy tờ Trung Quốc dùng để khai nhận di sản phải được hợp pháp hóa lãnh sự. Cơ sở pháp lý cho việc miễn theo điều ước đã có sẵn trong nước, nhưng cần được áp dụng đúng phạm vi:
Thay đổi lớn sắp tới nằm ở Công ước Apostille. Trung Quốc đã là thành viên Công ước, có hiệu lực với Trung Quốc từ tháng 11/2023. Việt Nam nộp văn kiện gia nhập ngày 31/12/2025 và Công ước có hiệu lực với Việt Nam từ ngày 11/9/2026 (Thủ tướng Chính phủ phê duyệt kế hoạch thực hiện tại Quyết định 330/QĐ-TTg ngày 25/02/2026). Công ước chỉ áp dụng giữa hai nước nếu không bên nào phản đối việc gia nhập, và đến nay chưa ghi nhận phản đối nào đối với Việt Nam. Nếu điều này được giữ nguyên, từ 11/9/2026 giấy tờ công của Trung Quốc đại lục chỉ cần một tem Apostille do cơ quan có thẩm quyền của Trung Quốc cấp là dùng được tại Việt Nam, thay cho hai bước chứng nhận và hợp pháp hóa hiện nay. Vì việc áp dụng còn phụ thuộc yếu tố nêu trên, với hồ sơ gấp bạn nên hỏi rõ cơ quan tiếp nhận hoặc luật sư trước khi chọn đi theo đường Apostille.
Một điểm mà nhiều người gộp chung và làm sai: "người Trung Quốc" theo nghĩa giấy tờ không chỉ là Trung Quốc đại lục. Giấy tờ cấp ở Đài Loan, Hồng Kông và Macao đi theo kênh khác:
| Nơi cấp giấy tờ | Đường hợp pháp hóa để dùng tại Việt Nam (theo quy định hiện hành đến 10/9/2026) |
|---|---|
| Trung Quốc đại lục | Chứng nhận tại Vụ Lãnh sự Bộ Ngoại giao Trung Quốc hoặc cơ quan ngoại vụ địa phương được ủy quyền, rồi hợp pháp hóa tại Cơ quan đại diện Việt Nam tại Trung Quốc; hoặc chứng nhận tại Đại sứ quán, Tổng Lãnh sự quán Trung Quốc tại Việt Nam rồi hợp pháp hóa tại Bộ Ngoại giao Việt Nam |
| Hồng Kông, Macao | Xác nhận tại cơ quan có thẩm quyền của đặc khu và cơ quan ngoại vụ của Bộ Ngoại giao Trung Quốc đặt tại đó, rồi hợp pháp hóa tại Cơ quan đại diện Việt Nam |
| Đài Loan | Do Việt Nam và Đài Loan không có quan hệ ngoại giao chính thức, giấy tờ được xác nhận tại cơ quan có thẩm quyền của Đài Loan rồi hợp pháp hóa thông qua Văn phòng Kinh tế và Văn hóa Đài Bắc tại Việt Nam (hoặc Văn phòng Kinh tế và Văn hóa Việt Nam tại Đài Bắc) |
Sau khi hợp pháp hóa, giấy tờ phải được dịch sang tiếng Việt, vì tiếng nói và chữ viết dùng trong công chứng là tiếng Việt (Điều 7 Luật Công chứng 2024). Bản dịch được chứng thực chữ ký người dịch theo Nghị định 23/2015/NĐ-CP, và công chứng viên cũng có thẩm quyền chứng thực chữ ký người dịch theo Điều 18 Luật Công chứng 2024.
Trình tự khai nhận di sản và giấy tờ phát sinh ở từng bước
Khi đã hình dung danh mục, bạn cần biết giấy tờ nào dùng ở bước nào để chuẩn bị đúng thứ tự, tránh xin trùng hoặc xin thiếu:
- Thu thập và hợp pháp hóa giấy tờ tại Trung Quốc. Xin các giấy tờ hộ tịch và văn bản công chứng quan hệ thân tộc nêu trên ở dạng bản đầy đủ, rồi chứng nhận và hợp pháp hóa lãnh sự. Nếu không thể sang Việt Nam, hãy lập luôn văn bản ủy quyền trong bước này: ký trước Phòng công chứng tại Trung Quốc rồi hợp pháp hóa cùng các giấy tờ khác, hoặc đến thẳng Cơ quan đại diện Việt Nam tại Trung Quốc để công chứng. Văn bản do Cơ quan đại diện Việt Nam chứng nhận là giấy tờ Việt Nam nên không cần hợp pháp hóa thêm.
- Dịch và chứng thực bản dịch tại Việt Nam. Toàn bộ giấy tờ tiếng Trung được dịch sang tiếng Việt và chứng thực chữ ký người dịch tại Phòng Tư pháp hoặc tổ chức hành nghề công chứng.
- Nộp hồ sơ công chứng văn bản phân chia di sản. Công chứng viên kiểm tra việc chết, quan hệ thừa kế và tài sản; nếu thấy chưa rõ, công chứng viên có quyền yêu cầu làm rõ hoặc tiến hành xác minh theo Điều 59 Luật Công chứng 2024. Hồ sơ càng chuẩn thì bước này càng nhanh.
- Chờ niêm yết. Đây là bước khiến nhiều người thừa kế ở xa tưởng hồ sơ bị "ngâm", trong khi thực chất là thủ tục bắt buộc để bảo vệ chính họ (xem ngay dưới đây).
- Ký văn bản phân chia di sản và nhận tài sản. Văn bản đã công chứng là căn cứ để sang tên tài sản, giải tỏa tài khoản ngân hàng và kê khai nghĩa vụ thuế.
Về niêm yết, thời hạn được quy định cụ thể:
Việc niêm yết thực hiện tại trụ sở Ủy ban nhân dân cấp xã nơi thường trú cuối cùng của người để lại di sản. Đáng chú ý cho hồ sơ giữa Việt Nam và Trung Quốc: nếu người mất không có nơi thường trú hoặc tạm trú cuối cùng tại Việt Nam (chẳng hạn một công dân Trung Quốc sống ở Quảng Châu nhưng có căn hộ tại TP. Hồ Chí Minh), tổ chức hành nghề công chứng sẽ đề nghị Sở Tư pháp đăng văn bản niêm yết trên Cổng thông tin điện tử của Sở theo khoản 2 Điều 44 Nghị định 104/2025/NĐ-CP. Công chứng viên chỉ được công chứng sau khi việc niêm yết hoàn thành mà không có khiếu nại, tố cáo.
Về thuế, từ ngày 01/7/2026 nghĩa vụ thuế với tài sản thừa kế áp dụng theo Luật Thuế thu nhập cá nhân 2025. Bộ giấy tờ chứng minh quan hệ thân nhân đã hợp pháp hóa nói trên chính là căn cứ để được miễn thuế đối với bất động sản thừa kế giữa những người thân trực hệ; ngoài diện miễn, người không cư trú tại Việt Nam chịu thuế trên phần giá trị vượt 20 triệu đồng mỗi lần nhận. DEDICA đã có bài riêng về thuế thu nhập cá nhân khi nhận thừa kế theo luật mới, nên ở đây chỉ lưu ý rằng giấy tờ quan hệ thân tộc vừa dùng để khai nhận, vừa dùng để xin miễn thuế. Nếu di sản là tiền và bạn muốn chuyển về Trung Quốc, còn một khâu nữa là thủ tục mua và chuyển ngoại tệ ra nước ngoài theo quy định quản lý ngoại hối.
Rủi ro thực tế khiến hồ sơ từ Trung Quốc bị kéo dài
Rủi ro lớn nhất không nằm ở quy định mà ở khâu chuẩn bị. Thứ nhất là trông chờ vào hiệp định tương trợ tư pháp để bỏ qua hợp pháp hóa. Như đã phân tích, cơ chế miễn của hiệp định gắn với kênh cơ quan với cơ quan, nên giấy tờ bạn tự mang nộp vẫn bị tổ chức công chứng và ngân hàng từ chối nếu chưa hợp pháp hóa. Mỗi vòng gửi giấy tờ về Trung Quốc làm lại đồng nghĩa thêm nhiều tuần chờ đợi cùng chi phí chuyển phát và dịch lại từ đầu.
Thứ hai là nhầm kênh giữa Trung Quốc đại lục, Đài Loan, Hồng Kông và Macao. Giấy tờ Đài Loan đem đi hợp pháp hóa theo đường của đại lục sẽ không được chấp nhận, và ngược lại. Xác định đúng nơi cấp giấy tờ ngay từ đầu giúp bạn tránh một vòng làm lại tốn kém.
Thứ ba là thiếu văn bản chứng minh quan hệ. Do Trung Quốc chứng minh quan hệ nhân thân chủ yếu qua văn bản công chứng của Phòng công chứng, người thừa kế quen với hệ thống hộ tịch dễ nộp thiếu hoặc nộp loại giấy không thể hiện đủ quan hệ với người để lại di sản, rồi bị yêu cầu bổ sung đúng phần khó xin nhất. Kinh nghiệm là xin bản đầy đủ, thể hiện trọn vẹn quan hệ, ngay từ lần đầu.
Thứ tư là phiên âm tên không thống nhất. Tên trên hộ chiếu (chữ La-tinh, phiên âm bính âm), trên giấy tờ chữ Hán và trong bản dịch tiếng Việt phải quy về một cách ghi thống nhất; đã có hồ sơ bị tạm dừng chỉ vì bản dịch và hộ chiếu ghi tên khác nhau, buộc người thừa kế phải giải trình và xác nhận lại. Hãy yêu cầu đơn vị dịch bám đúng phiên âm trên hộ chiếu cho mọi tài liệu.
Thứ năm là văn bản ủy quyền sót phạm vi. Ủy quyền chỉ ghi "thay mặt khai nhận di sản" mà thiếu các nội dung nhận kết quả niêm yết, ký văn bản phân chia, nhận tiền, sang tên, kê khai thuế sẽ buộc bạn làm lại ủy quyền từ Trung Quốc, tức thêm một vòng công chứng và hợp pháp hóa. Nên chốt nội dung ủy quyền với luật sư tại Việt Nam trước, rồi mới mang đi ký và hợp pháp hóa.
Cuối cùng là rủi ro bị "khai sót" khi bạn ở xa: có trường hợp các đồng thừa kế tại Việt Nam tự làm thủ tục và bỏ sót người thừa kế đang ở nước ngoài. Cơ chế niêm yết chính là cửa bảo vệ: khiếu nại trong thời hạn niêm yết sẽ buộc công chứng viên tạm dừng việc công chứng; nếu việc phân chia đã trót hoàn tất, người bị bỏ sót vẫn có quyền khởi kiện yêu cầu chia lại. Vì vậy, ngay khi biết tin thân nhân qua đời, việc đầu tiên nên làm không phải là đặt vé máy bay, mà là xác lập sự hiện diện pháp lý của bạn trong hồ sơ.
Vai trò của DEDICA trong hồ sơ thừa kế của khách hàng Trung Quốc
DEDICA Law Firm thường xuyên xử lý các hồ sơ thừa kế có yếu tố nước ngoài khi người thừa kế không thể có mặt tại Việt Nam. Với khách hàng Trung Quốc, luật sư DEDICA rà soát giấy tờ hiện có, lập danh mục cần xin tại Trung Quốc đại lục, Đài Loan, Hồng Kông hoặc Macao (đúng loại văn bản, đúng kênh hợp pháp hóa) và dự thảo sẵn nội dung ủy quyền đủ phạm vi trước khi bạn tốn chi phí hợp pháp hóa. Sau đó, DEDICA nhận ủy quyền thay mặt bạn thực hiện toàn bộ quá trình tại Việt Nam: công chứng văn bản phân chia di sản, theo dõi niêm yết, làm việc với ngân hàng, cơ quan đăng ký đất đai và cơ quan thuế, cùng phương án chuyển tiền thừa kế về Trung Quốc theo quy định ngoại hối. Trường hợp phát sinh tranh chấp hoặc bạn bị bỏ sót khỏi một hồ sơ khai nhận đã làm trước đó, DEDICA đại diện thương lượng giữa các đồng thừa kế hoặc tham gia tố tụng tại tòa án để đòi lại phần di sản của bạn.
Kết luận
Để nhận thừa kế tại Việt Nam, người thừa kế Trung Quốc cần đi qua năm bước: (1) xin đủ giấy tờ tại Trung Quốc, gồm giấy tờ tùy thân, giấy tờ chứng minh việc chết và văn bản chứng minh quan hệ thân tộc, rồi hợp pháp hóa lãnh sự theo đúng kênh của nơi cấp giấy tờ (từ 11/9/2026, giấy tờ Trung Quốc đại lục có thể dùng tem Apostille thay cho hợp pháp hóa); (2) lập văn bản ủy quyền đủ phạm vi nếu bạn không sang Việt Nam; (3) dịch toàn bộ sang tiếng Việt và chứng thực bản dịch; (4) nộp hồ sơ công chứng văn bản phân chia di sản và chờ niêm yết 15 ngày; (5) dùng văn bản đã công chứng để sang tên, giải tỏa tài khoản và kê khai thuế, trong đó giấy tờ quan hệ thân nhân là căn cứ miễn thuế với bất động sản giữa người thân trực hệ. Ba lỗi khiến hồ sơ kéo dài nhất là: giấy tờ chưa hợp pháp hóa (vì trông chờ vào hiệp định miễn), nhầm kênh giữa đại lục với Đài Loan, Hồng Kông, Macao, và ủy quyền sót phạm vi. Chuẩn bị trọn bộ ngay từ đầu, hoặc để luật sư rà soát trước khi mang đi hợp pháp hóa, giúp bạn chỉ phải làm một vòng giấy tờ giữa hai nơi.
Nếu bạn đang ở Trung Quốc và cần nhận di sản của thân nhân tại Việt Nam, hãy gửi DEDICA Law Firm bản chụp những giấy tờ đang có: hộ chiếu, giấy tờ hộ tịch hoặc văn bản công chứng quan hệ thân tộc, và giấy tờ về tài sản. Luật sư sẽ đối chiếu với yêu cầu của tổ chức công chứng và ngân hàng, xác định đúng kênh hợp pháp hóa theo nơi cấp giấy tờ, lập danh mục cần bổ sung và dự thảo sẵn nội dung ủy quyền, để bạn hoàn tất mọi thứ trong một lần hợp pháp hóa thay vì đi lại nhiều vòng giữa Trung Quốc và Việt Nam. Liên hệ DEDICA để được luật sư tư vấn cho trường hợp cụ thể của bạn.
Nội dung bài viết mang tính tham khảo, dựa trên quy định pháp luật Việt Nam tại thời điểm soạn thảo (tháng 6/2026), trong đó một số quy định áp dụng từ ngày 01/7/2026 và 11/9/2026 đã được ghi chú rõ. Mỗi hồ sơ thừa kế có tình tiết riêng; vui lòng tham vấn luật sư DEDICA để được tư vấn chính xác cho trường hợp của bạn.
